West Bengal SIR: પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદાર યાદીના સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન એટલે કે SIRને લઈને અપીલોના નિકાલની ગતિ પર ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરેલા સોગંદનામામાં જણાવ્યું છે કે SIR સાથે જોડાયેલા આદેશો સામે કુલ 38,20,683 અપીલો દાખલ કરવામાં આવી હતી. તેમાંથી અત્યાર સુધી માત્ર 1,02,231 અપીલોનો નિકાલ થયો છે, જ્યારે 37,18,452 કેસ હજુ પેન્ડિંગ છે. એટલે કે કુલ અપીલોમાં 97 ટકાથી વધુ કેસોનો નિર્ણય હજુ બાકી છે.
ચૂંટણી પંચના સોગંદનામામાં શું માહિતી છે?
ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટને આપેલા જવાબમાં જણાવ્યું કે SIR સંબંધિત આદેશો સામે 38,20,683 અપીલો દાખલ થઈ છે. તેમાંથી 1,02,231 કેસોનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે અને 37,18,452 અપીલો હજુ અપિલેટ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ પેન્ડિંગ છે. જોકે, સોગંદનામામાં આ અપીલોનો અલગ-અલગ હિસાબ આપવામાં આવ્યો નથી કે કેટલી અપીલો મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવવાના વિરોધમાં છે અને કેટલી યાદીમાં નામ સામેલ કરવાના વિરોધમાં છે.
પ્રસેનજિત બોઝની અરજીથી મામલો સુપ્રીમ કોર્ટ પહોંચ્યો
આ મામલો પશ્ચિમ બંગાળ કોંગ્રેસની SIR સમિતિના અધ્યક્ષ પ્રસેનજિત બોઝ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી સાથે જોડાયેલો છે. 17 જુલાઈએ મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે ચૂંટણી પંચ પાસેથી જવાબ માંગ્યો હતો. બેન્ચમાં જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહના પણ સામેલ હતા. અરજીમાં SIR દરમિયાન મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવવામાં આવેલા લોકોના દાવા અને વાંધાઓનો વિધાનસભા મતવિસ્તારવાર ડેટા ઉપલબ્ધ કરાવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
58 લાખથી વધુ મતદારો બહાર થયાનો દાવો
પ્રસેનજિત બોઝની અરજીમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે SIRની એન્યુમરેશન પ્રક્રિયા દરમિયાન પશ્ચિમ બંગાળમાં 58 લાખથી વધુ મતદારો બહાર થઈ ગયા હતા. ત્યારબાદ દાવા અને વાંધાની પ્રક્રિયામાં Form 6 અને Form 6A મારફતે આશરે 9.64 લાખ નામ ઉમેરવા માટેની અરજીઓ મળી હતી, જ્યારે Form 7 મારફતે 99 હજારથી વધુ નામ હટાવવા માટેની અરજીઓ આવી હતી. આ આંકડા અરજદાર તરફથી અદાલત સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવેલા દાવા છે.
34.13 લાખ Form 6 અરજીઓનો પણ ઉલ્લેખ
ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટમાં રજૂ કરેલા આંકડામાં 17 ડિસેમ્બર 2025થી 7 ઓગસ્ટ 2026 વચ્ચે દાખલ થયેલી 34.13 લાખ Form 6 અરજીઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. Form 6નો ઉપયોગ મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ કરવા માટે થાય છે. તેમાં પ્રથમ વખત મતદાર બનતા લોકો ઉપરાંત SIR દરમિયાન નામ બહાર થઈ ગયેલા અને ફરીથી યાદીમાં નામ સામેલ કરાવવા માંગતા લોકોની અરજીઓ પણ હોઈ શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે ઝડપી નિકાલ પર આપ્યો હતો ભાર
સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ ચૂંટણી પંચને SIR સંબંધિત અપીલોમાં કેટલા કેસ પેન્ડિંગ છે અને કેટલાનો નિકાલ થયો છે તેની માહિતી આપવા કહ્યું હતું. સાથે જ પેન્ડિંગ કેસો ઝડપથી ઉકેલવા માટે શું પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે અને જરૂર પડે તો વધારાના અપિલેટ ટ્રિબ્યુનલની જરૂર છે કે નહીં તે અંગે પણ માહિતી માંગવામાં આવી હતી. અદાલતે અગાઉ એવી પણ સૂચના આપી હતી કે જેમના નામ મતદાર યાદીમાંથી હટાવવામાં આવ્યા છે અને જેમને તાત્કાલિક રાહતની જરૂર છે, તેમની અપીલોને પ્રાથમિકતા આપી શકાય.
700 ન્યાયિક અધિકારીઓ અને 19 અપિલેટ ટ્રિબ્યુનલ
SIR બાદ મોટી સંખ્યામાં દાવા અને વાંધાઓને ધ્યાનમાં રાખીને પશ્ચિમ બંગાળ ઉપરાંત ઓડિશા અને ઝારખંડમાંથી આશરે 700 ન્યાયિક અધિકારીઓને પ્રક્રિયામાં જોડવામાં આવ્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ બાદ કલકત્તા હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશે 19 અપિલેટ ટ્રિબ્યુનલની રચના કરી હતી. આ ટ્રિબ્યુનલમાં હાઇકોર્ટના પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશો અને ન્યાયાધીશોને જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.
પેન્ડિંગ અપીલોમાં નામ ઉમેરવા અને હટાવવાનો અલગ હિસાબ કેમ જરૂરી?
37,18,452 અપીલો પેન્ડિંગ હોવાનો આંકડો મોટો છે, પરંતુ માત્ર આ સંખ્યાના આધારે કેટલા મતદારોના નામ ખોટી રીતે હટાવવામાં આવ્યા છે અથવા કેટલા નામ ખોટી રીતે ઉમેરાયા છે એવો નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં. કારણ કે ચૂંટણી પંચે સોગંદનામામાં અપીલોનો સમાવેશ અને બાકાત રાખવાના આધારે અલગ-અલગ વિભાજન આપ્યું નથી. આ જ માહિતી સુપ્રીમ કોર્ટના મૂલ્યાંકન માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
હવે મુખ્ય સવાલ: 37 લાખથી વધુ કેસોનો નિકાલ ક્યારે થશે?
ચૂંટણી પંચના આંકડા દર્શાવે છે કે 38.20 લાખથી વધુ અપીલોમાંથી માત્ર 1.02 લાખનો નિકાલ થયો છે અને 37.18 લાખ કેસ હજુ બાકી છે. આવી સ્થિતિમાં અપિલેટ ટ્રિબ્યુનલની કાર્યક્ષમતા, કેસોના સમયબદ્ધ નિકાલ અને સૌથી વધુ તાત્કાલિકતા ધરાવતા મતદારોની અપીલોને પ્રાથમિકતા આપવાનો મુદ્દો મહત્વપૂર્ણ બની ગયો છે.
મતદાર યાદીમાં નામ હોવું મતાધિકાર સાથે સીધું જોડાયેલું હોવાથી SIR પ્રક્રિયામાં નામ ઉમેરવા કે હટાવવા સામેની અપીલોનો ઝડપી અને પારદર્શક નિકાલ હવે સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળનો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની રહ્યો છે.
