Umar Khalid Documentary: IIIT-હૈદરાબાદમાં જેલમાં બંધ વિદ્યાર્થી કાર્યકર ઉમર ખાલિદ પર બનેલી ડોક્યુમેન્ટરીની પ્રસ્તાવિત સ્ક્રીનિંગને લઈને વિવાદ સર્જાયો છે. ‘પ્રિઝનર નંબર 626710 ઇઝ પ્રેઝન્ટ’ નામની આ ડોક્યુમેન્ટરીનું સ્ક્રીનિંગ વિદ્યાર્થીઓના એક જૂથ દ્વારા શુક્રવારે રાત્રે 8 વાગ્યે સંસ્થાના KRB ઓડિટોરિયમમાં યોજવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, કેન્દ્રીય ફિલ્મ પ્રમાણન બોર્ડ એટલે કે CBFCએ ફિલ્મના સર્ટિફિકેશન અંગે સવાલ ઉઠાવ્યા બાદ વિદ્યાર્થીઓએ સ્ક્રીનિંગ રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
CBFCએ સિનેમેટોગ્રાફ કાયદાનો ઉલ્લેખ કર્યો
CBFCએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર પોસ્ટ કરીને જણાવ્યું કે જે ડોક્યુમેન્ટરીને બોર્ડ તરફથી હજુ સુધી પ્રમાણપત્ર મળ્યું નથી, તેની જાહેરમાં સ્ક્રીનિંગ કરવી સિનેમેટોગ્રાફ કાયદાનું ઉલ્લંઘન બની શકે છે. જોકે, જો કાયદા હેઠળ કોઈ વિશેષ છૂટ મેળવવામાં આવી હોય તો સ્થિતિ અલગ હોઈ શકે છે.
બોર્ડે IIIT-હૈદરાબાદને પણ ટૅગ કરીને સંસ્થાના અધિકારીઓને આ બાબત પર ધ્યાન આપવા અને જરૂરી કાર્યવાહી કરવા જણાવ્યું હતું. CBFC કેન્દ્રીય માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત સંસ્થા છે.
Public Screening of a Documentary film that has not yet been Certified by the CBFC is a violation of the Cinematograph Act unless a specific exemption has been sought under the Act. Authorities of @iiit_hyderabad may take note for necessary action. pic.twitter.com/KeZlkbqrFn
— CBFC केंद्रीय फिल्म प्रमाणन बोर्ड (@CBFC_Bharat) September 17, 2026
વિદ્યાર્થીઓએ સ્ક્રીનિંગ રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો
સૂત્રોને ટાંકીને અહેવાલ આપ્યો છે કે CBFCની ટિપ્પણી બાદ વિદ્યાર્થીઓએ ડોક્યુમેન્ટરીનું સ્ક્રીનિંગ રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. સ્ક્રીનિંગ માટે મોકલવામાં આવેલા આમંત્રણમાં કાર્યક્રમને ‘પોલિટિકલ પ્રિઝનર્સ ડે’ના અવસર સાથે જોડવામાં આવ્યો હતો.
આ આમંત્રણમાં જતીન્દ્ર નાથ દાસની પુણ્યતિથિનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. જતીન્દ્ર નાથ દાસ ભગત સિંહના સાથી હતા અને 1929માં લાહોર જેલમાં લાંબી ભૂખ હડતાળ બાદ તેમનું મૃત્યુ થયું હતું.
IIIT-હૈદરાબાદે કાર્યક્રમથી પોતાને અલગ કર્યો
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે IIIT-હૈદરાબાદે પ્રસ્તાવિત સ્ક્રીનિંગથી પોતાને અલગ કરી દીધું છે. સંસ્થાએ સ્પષ્ટતા કરી કે ન તો ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અને ન તો તેના કોઈ માન્યતા પ્રાપ્ત વિદ્યાર્થી ક્લબ, સેલ અથવા સંગઠને CBFCનું પ્રમાણપત્ર ન ધરાવતી કોઈ ફિલ્મના સ્ક્રીનિંગનું આયોજન કે હોસ્ટિંગ કર્યું હતું.
સંસ્થાના નિવેદન અનુસાર, કેમ્પસમાં યોજાતા સત્તાવાર કાર્યક્રમો અને પ્રવૃત્તિઓ માટે નિર્ધારિત નિયમો છે. ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અથવા તેના માન્યતા પ્રાપ્ત વિદ્યાર્થી સંગઠનો સાથે કોઈ અનધિકૃત અથવા અસંબંધિત પ્રવૃત્તિને જોડતો દાવો તથ્યાત્મક રીતે ખોટો ગણાશે.
બેંગલુરુની NLSIUમાં પણ અગાઉ વિવાદ
ઉમર ખાલિદ પરની આ ડોક્યુમેન્ટરીને લઈને IIIT-હૈદરાબાદનો ઘટનાક્રમ બેંગલુરુની નેશનલ લો સ્કૂલ ઓફ ઇન્ડિયા યુનિવર્સિટી એટલે કે NLSIUમાં બનેલી સમાન ઘટનાના થોડા સમય બાદ સામે આવ્યો છે.
NLSIUમાં પણ ડોક્યુમેન્ટરીના પ્રસ્તાવિત સ્ક્રીનિંગને અટકાવવામાં આવ્યું હતું. અહેવાલો અનુસાર, RSS સાથે જોડાયેલા અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ એટલે કે ABVPએ સ્ક્રીનિંગ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. ABVPનો દાવો હતો કે ડોક્યુમેન્ટરીને મંજૂરી આપવાથી કેમ્પસનો ઉપયોગ રાજકીય પ્રચાર માટે થઈ શકે છે.
ત્યારબાદ વિદ્યાર્થી સમિતિએ ‘લોજિસ્ટિકલ અને સુરક્ષા કારણો’નો ઉલ્લેખ કરીને સ્ક્રીનિંગ ટાળી દીધું હતું. સમિતિએ કહ્યું હતું કે કાર્યક્રમનું આયોજન ટ્રાઇમેસ્ટરમાં પછીના તબક્કે કરવામાં આવશે.
ઉમર ખાલિદ પર આધારિત છે ડોક્યુમેન્ટરી
‘પ્રિઝનર નંબર 626710 ઇઝ પ્રેઝન્ટ’ JNUના પૂર્વ રિસર્ચ સ્કોલર અને વિદ્યાર્થી કાર્યકર ઉમર ખાલિદ પર આધારિત ડોક્યુમેન્ટરી છે. તેનું દિગ્દર્શન ફિલ્મકાર લલિત વચાનીએ કર્યું છે.
ખાલિદની સપ્ટેમ્બર 2020માં ઉત્તર-પૂર્વી દિલ્હીમાં થયેલા રમખાણો પાછળ કથિત મોટી સાજિશના સંબંધમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેમના પર ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ નિવારણ અધિનિયમ એટલે કે UAPA સહિત અન્ય કાયદાકીય જોગવાઈઓ હેઠળ આરોપ મૂકવામાં આવ્યા છે.
છ વર્ષથી જેલમાં, સુનાવણીને લઈને ચર્ચા
ડોક્યુમેન્ટરીના વર્ણન અનુસાર, ફિલ્મનો કેન્દ્ર ઉમર ખાલિદની લાંબી કસ્ટડી અને તેમના કેસની કાનૂની સ્થિતિ છે. ખાલિદ સપ્ટેમ્બર 2020માં ધરપકડ થયા બાદથી કસ્ટડીમાં છે અને તેમના કેસમાં લાંબા સમયથી કાનૂની કાર્યવાહી ચાલી રહી છે.
IIIT-હૈદરાબાદમાં પ્રસ્તાવિત સ્ક્રીનિંગ અંગેનો વિવાદ હવે CBFCના પ્રમાણપત્રના મુદ્દા સુધી પહોંચી ગયો છે. એક તરફ CBFCએ જાહેર સ્ક્રીનિંગ માટે કાયદાકીય પ્રમાણપત્રનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે, તો બીજી તરફ સંસ્થાએ કાર્યક્રમ સાથે પોતાનો સત્તાવાર સંબંધ ન હોવાની સ્પષ્ટતા કરી છે. વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા સ્ક્રીનિંગ રદ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોવાના અહેવાલો વચ્ચે કેમ્પસમાં ફિલ્મોના જાહેર પ્રદર્શન, પ્રમાણપત્ર અને વિદ્યાર્થીઓની પ્રવૃત્તિઓ અંગેની ચર્ચા ફરી તેજ બની છે.
