Shehzad Akbar-Asim Munir: પાકિસ્તાનના સૈન્ય વડા ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીર અને તેમના નેતૃત્વ હેઠળની રાજકીય વ્યવસ્થા દેશની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે સૌથી મોટો ખતરો હોવાનો આરોપ ઇમરાન ખાનની સરકારમાં ભૂતપૂર્વ જવાબદારી મંત્રી રહી ચૂકેલા શહેઝાદ અકબરે લગાવ્યો છે. તેમણે દાવો કર્યો કે સૈન્ય તંત્ર ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં કટોકટીનો ઉપયોગ પોતાની સત્તા મજબૂત કરવા અને પ્રાંતીય સ્વાયત્તતા ઘટાડવા માટે કરી રહ્યું છે.
એક ઇન્ટરવ્યૂમાં અકબરે પાકિસ્તાન તહરીક-એ-ઇન્સાફ (PTI)ના શાસન હેઠળના ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં કટોકટી જાહેર કરવાના નિર્ણયને સરમુખત્યારશાહીભર્યું પગલું ગણાવ્યું હતું. તેમના મતે, આ કાર્યવાહી ચૂંટાયેલી સરકારને બાજુએ રાખીને સૈન્યના પ્રભાવ હેઠળની વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવા સમાન છે.
અકબરે કહ્યું કે પાકિસ્તાનની સુરક્ષા સામેનો મુખ્ય ખતરો આસિમ મુનીર અને વર્તમાન સૈન્ય શાસન છે. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે આશરે 25 કરોડની વસ્તી ધરાવતા દેશમાં નાગરિકો રાજકીય અને આર્થિક અધિકારોથી વંચિત છે. ઇમરાન ખાનની સરકારમાં તેઓ ગૃહ બાબતો અને જવાબદારી વિભાગના સલાહકાર તરીકે કામ કરી ચૂક્યા છે. આ પહેલાં તેઓ નેશનલ અકાઉન્ટેબિલિટી બ્યૂરો (NAB)માં ડેપ્યુટી પ્રોસિક્યુટર હતા. તેમણે 2022માં વડા પ્રધાનના સલાહકાર પદેથી રાજીનામું આપ્યું હતું.
ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં કટોકટીથી રાજકીય વિવાદ
પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ આસિફ અલી ઝરદારીએ રવિવારે ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં કટોકટી જાહેર કરી હતી અને PTIના નેતૃત્વ હેઠળની પ્રાંતીય સરકારને સ્થગિત કરવામાં આવી હતી. કેન્દ્ર સરકારે દલીલ કરી હતી કે પ્રાંતીય સરકાર ઇસ્લામી ઉગ્રવાદને રોકવામાં નિષ્ફળ રહી છે. આ નિર્ણય એવા સમયે લેવાયો, જ્યારે PTI ઇમરાન ખાનની મુક્તિની માગણી સાથે સમર્થકોને એકત્ર કરી રહી હતી. આ પગલાથી પ્રાંતમાં 13 વર્ષથી ચાલતી PTIની સરકારનો અંત આવ્યો.
PTIએ આ કાર્યવાહીને કટોકટીના નામે કરવામાં આવેલો સત્તાપલટો ગણાવ્યો છે, જ્યારે કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે સુરક્ષાની સ્થિતિને પહોંચી વળવા બીજો વિકલ્પ રહ્યો નહોતો. અકબરે આ દલીલ ફગાવીને કહ્યું કે છેલ્લાં લગભગ 15 વર્ષથી ખૈબર પખ્તૂનખ્વામાં આતંકવાદ વિરોધી અભિયાનોમાં સેનાની મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહી છે. તેથી ચૂંટાયેલી સરકાર સહયોગ આપતી નહોતી એવો આરોપ ખોટો છે.
તેમણે આ સ્થિતિને માર્શલ લૉ સમાન ગણાવી હતી. અકબરના આરોપ મુજબ, પ્રાંતીય વિધાનસભાના અધ્યક્ષ અને મુખ્યમંત્રી સોહેલ અફ્રિદી પાકિસ્તાની ગુપ્તચર એજન્સીઓની કસ્ટડીમાં છે. જોકે, આ દાવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ ઉપલબ્ધ નથી.
પ્રાંતોની સીમાઓ અને નાણાકીય સત્તાઓનો મુદ્દો
અકબરે કટોકટીને પ્રાંતોને નાના વહીવટી એકમોમાં વહેંચવાના પ્રસ્તાવો સાથે જોડતાં દાવો કર્યો કે તેનો હેતુ સૈન્ય તંત્રનું રાજકીય અને નાણાકીય સંસ્થાઓ પર નિયંત્રણ વધારવાનો હોઈ શકે છે. તેમના મતે, PTI સરકાર કેન્દ્રથી વધુ સ્વતંત્રતા ઇચ્છતી હતી અને પ્રાંતમાં સૈન્ય અભિયાનોના હેતુ અંગે સવાલો કરતી હોવાથી સેનાની યોજનાઓમાં અવરોધ બની હતી.
તેમણે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો કે પ્રાંતીય સરકાર ખાણો, ખનિજો અને રેર અર્થ તત્ત્વોના ખનન સંબંધિત પ્રસ્તાવોનો વિરોધ કરતી હતી, જ્યારે કેન્દ્ર સરકાર આ મુદ્દે અમેરિકા સાથે ચર્ચા કરી રહી હતી.
અકબરના મતે, પ્રાંતોની સીમાઓમાં ફેરફારથી સંસાધનો પર કેન્દ્રનું નિયંત્રણ વધારવું સરળ બની શકે છે. પાકિસ્તાનનું નેશનલ ફાઇનાન્સ કમિશન (NFC) અવૉર્ડ કેન્દ્ર અને પ્રાંતો વચ્ચે નાણાકીય સંસાધનોની વહેંચણી નક્કી કરે છે. 2010ના 18મા બંધારણીય સુધારાથી પ્રાંતોની સ્વાયત્તતામાં નોંધપાત્ર વધારો થયો હતો. અકબરે દાવો કર્યો કે સૈન્ય નેતૃત્વ આ વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરીને સત્તાનું કેન્દ્રીકરણ કરવા માગે છે.
તેમણે ચેતવણી આપી કે સૈન્યના નેતૃત્વ હેઠળ સીમાઓ ફરીથી નક્કી કરવાના પ્રયાસોથી ખાસ કરીને સિંધ અને બલૂચિસ્તાનમાં વિરોધ થઈ શકે છે. તેમણે આસિમ મુનીરની સરખામણી સર રેડક્લિફ સાથે કરતાં કહ્યું કે પાકિસ્તાનને એવો કોઈ વ્યક્તિ જોઈતો નથી જે પોતાની કલમથી નવી સીમાઓ દોરે. સર રેડક્લિફે 1947માં બ્રિટિશ ભારતના વિભાજન દરમિયાન સીમા નિર્ધારણમાં ભૂમિકા ભજવી હતી.
PTI, PPP અને સૈન્યની રાજકીય ભૂમિકા
અકબરે સ્પષ્ટ કર્યું કે PTIનો સૈન્ય અભિયાનો અંગેનો વિરોધ આતંકવાદ સામેની દરેક કાર્યવાહીના વિરોધ સમાન નથી. તેમના મતે, પાર્ટી અભિયાનોનો અંતિમ હેતુ અને તેમની સમયમર્યાદા અંગે જવાબ માગતી હતી.
તેમણે પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી (PPP)ની પણ ટીકા કરી કે તેણે કટોકટીનો પૂરતો વિરોધ કર્યો નથી. અકબરના મતે, PTIની સાથે ઊભા ન રહીને PPPએ પ્રાંતીય સ્વાયત્તતાના રક્ષણની તક ગુમાવી છે. સિંધમાં PPPનો મજબૂત રાજકીય આધાર હોવાથી પ્રાંતનું વિભાજન તેના માટે પણ સંવેદનશીલ મુદ્દો બની શકે છે.
તેમણે એવો આરોપ પણ લગાવ્યો કે પાકિસ્તાનમાં ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી તપાસ અને જવાબદારીની પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ રાજકીય નેતાઓ પર દબાણ લાવવા માટે થાય છે. PTI અંગે તેમણે કહ્યું કે ઇમરાન ખાન પાર્ટીના જનસમર્થનનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે, પરંતુ તેમની સતત જેલવાસની સ્થિતિ વિપક્ષની રાજકીય ક્ષમતાને મર્યાદિત કરે છે.
અકબરે અંતે દલીલ કરી કે સૈન્યનો વધતો પ્રભાવ હોવા છતાં આર્થિક વિકાસનો અભાવ વર્તમાન વ્યવસ્થા માટે મોટો પડકાર બની શકે છે. તેમના મતે, નાગરિકોને રાજકીય અને આર્થિક સ્વતંત્રતા આપ્યા વિના દેશનું અર્થતંત્ર લાંબા ગાળે વિકાસ કરી શકશે નહીં.
