Houthi Attacks Saudi Arabia: યમનમાં ફરી તીવ્ર બનેલા સંઘર્ષની અસર હવે પડોશી સાઉદી અરેબિયા સુધી પહોંચી છે. સાઉદી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, બે દિવસમાં રિયાધ અને આભા આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથકો પર મિસાઇલો અને ડ્રોનથી હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. આ હુમલાઓમાં ત્રણ લોકોનાં મોત થયાં અને અનેક લોકો ઘાયલ થયા. હૂતી બળવાખોરોએ આ કાર્યવાહીને યમનમાં સાઉદી અરેબિયાની લશ્કરી કામગીરીનો જવાબ ગણાવ્યો છે.
હૂતીઓની સેનાના પ્રવક્તા યાહ્યા સરીએ દાવો કર્યો કે સાઉદી અરેબિયાનું હવાઈ ક્ષેત્ર હવે તેમની લશ્કરી કાર્યવાહીઓનું કેન્દ્ર બની ગયું છે. આ પહેલાં હૂતીઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ કંપનીઓને સાઉદી અરેબિયાના હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ ન કરવા અંગે છેલ્લી ચેતવણી પણ આપી હતી. બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયાએ હુમલાઓનો જવાબ આપવાની ચેતવણી આપી છે.
હુમલામાં મોરોક્કો, અલ્જિરિયા અને સુદાનના નાગરિકોનાં મોત
સાઉદી અરેબિયાના નાગરિક ઉડ્ડયન વિભાગ GACAના જણાવ્યા અનુસાર, આભા આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથક પરના હુમલામાં બે લોકોનાં મોત થયાં અને 28 લોકો ઘાયલ થયા. મૃતકો મોરોક્કો અને અલ્જિરિયાની મહિલાઓ હતી. રિયાધના કિંગ ખાલિદ આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથક પર થયેલા અલગ હુમલામાં સુદાનના એક નાગરિકનું મોત થયું અને આઠ લોકો ઘાયલ થયા.
સાઉદી અધિકારીઓએ શરૂઆતમાં હુમલાઓ માટે જવાબદાર પક્ષનું નામ જાહેર કર્યું નહોતું. જોકે, હૂતી પ્રવક્તા યાહ્યા સરીએ દાવો કર્યો કે તેમના લડવૈયાઓએ બંને હવાઈમથકો પર બૅલિસ્ટિક મિસાઇલો અને ડ્રોનથી હુમલા કર્યા હતા. તેમણે એવો પણ આક્ષેપ કર્યો કે સાઉદી અરેબિયાએ અગાઉના 24 કલાક દરમિયાન યમનમાં 60 હવાઈ અને મિસાઇલ હુમલા કર્યા હતા.
હૂતીઓએ યમનના અદન આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથક પર પણ હુમલો કર્યો હોવાનો દાવો કર્યો હતો. અદન હવાઈમથક હૂતી નિયંત્રણની બહારના વિસ્તારો માટે આવવા-જવાનો મહત્ત્વપૂર્ણ માર્ગ છે અને યમનમાં સંઘર્ષ વધે ત્યારે તેને વારંવાર નિશાન બનાવવામાં આવે છે.
‘ઘેરાબંધીના જવાબમાં ઘેરાબંધી’ની વ્યૂહરચના
ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફૉર નૅશનલ સિક્યૉરિટી સ્ટડીઝ (INSS)ના મધ્ય પૂર્વ, ઈરાન અને યમનના વરિષ્ઠ સંશોધક ડેનિસ સિટ્રિનોવિચના મતે, હવાઈમથકો પરના હુમલા માત્ર લશ્કરી કાર્યવાહી નથી, પરંતુ રાજકીય દબાણ ઊભું કરવાની વ્યૂહરચનાનો પણ ભાગ છે.
તેમના જણાવ્યા અનુસાર, હૂતીઓની દલીલ છે કે જો સના હવાઈમથક પર પ્રતિબંધો અને ઘેરાબંધી ચાલુ રહેશે, તો સાઉદી અરેબિયાના નાગરિક હવાઈમથકો પણ સામાન્ય રીતે કાર્ય કરી શકવા જોઈએ નહીં. આ રીતે હૂતીઓ સાઉદી અરેબિયાને સંદેશ આપવા માગે છે કે યમનમાં થતી લશ્કરી કાર્યવાહીની અસર તેની સરહદોની બહાર પણ અનુભવાશે.
સિટ્રિનોવિચના મતે, આવા હુમલાઓનો હેતુ હવાઈ પરિવહન ખોરવવાનો, સામાન્ય લોકોમાં અનિશ્ચિતતા ઊભી કરવાનો અને સાઉદી અરેબિયાની લશ્કરી કાર્યવાહી પર દબાણ વધારવાનો છે. નાગરિક અને લશ્કરી બંને પ્રકારની કામગીરી માટે ઉપયોગમાં લેવાતાં હવાઈમથકોને નિશાન બનાવવાથી સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર પણ દબાણ આવી શકે છે.
સાઉદી અરેબિયાના હવાઈ પરિવહન અને તેલની નિકાસ પર દબાણ
ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇસિસ ગ્રૂપના યમન બાબતોના વરિષ્ઠ વિશ્લેષક અહમદ નાજીના મતે, હૂતીઓ સાઉદી અરેબિયા પર દબાણ વધારવા માટે ધીમે ધીમે સંઘર્ષને વિસ્તારી રહ્યા છે. અગાઉ તેમણે દરિયાઈ માર્ગો પર અવરોધ ઊભો કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જ્યારે હવે હવાઈમથકોને નિશાન બનાવીને હવાઈ પરિવહનને અસર પહોંચાડવાની વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યા છે.
નાજીના જણાવ્યા અનુસાર, હવાઈમથકો પર હુમલાની ધમકી પણ મુસાફરો, સામાન્ય નાગરિકો અને આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ કંપનીઓમાં ચિંતા ઊભી કરી શકે છે. તેના કારણે ઉડાનોમાં વિલંબ, રદ થવાની સ્થિતિ અને મુસાફરીની યોજનાઓમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. હૂતીઓ આશા રાખે છે કે સતત દબાણને કારણે રિયાધ યમનની સરકારને આપવામાં આવતી લશ્કરી મદદ અંગે ફરી વિચારશે.
હૂતીઓએ સાઉદી અરેબિયાની તેલ કંપની અરામકોનાં મથકો અને યાનબુ જેવા બંદરોને પણ નિશાન બનાવ્યાં હોવાના ઉલ્લેખો થયા છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ હુમલાઓનો એક હેતુ સાઉદી અરેબિયાની તેલની નિકાસને અસર પહોંચાડવાનો પણ હોઈ શકે છે.
હૂતી બળવાખોરોની લશ્કરી ક્ષમતા કેટલી મજબૂત છે?
સિટ્રિનોવિચના મતે, સાઉદી અરેબિયા સામે સતત થતા હુમલાઓ વધતા તણાવનો સંકેત છે. હૂતીઓ અગાઉ પણ સાઉદી અરેબિયાનાં હવાઈમથકો અને મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળોને નિશાન બનાવતા રહ્યા છે, પરંતુ હાલ હુમલાઓની આવર્તનતા વધી છે.
જોકે, અહમદ નાજી માને છે કે હૂતીઓની લશ્કરી ક્ષમતા અમર્યાદિત નથી. આધુનિક ડ્રોન અને મિસાઇલો હોવા છતાં લાંબા સમય સુધી સતત હુમલા કરતા રહેવાથી તેમનો શસ્ત્રસરંજામ ઘટી શકે છે. તેમણે ઇઝરાયલ સામેના હૂતી હુમલાઓનું ઉદાહરણ આપ્યું, જેમાં સમય જતાં હુમલાઓની ગતિ ધીમી પડી હતી.
નાજીના મતે, જો સાઉદી અરેબિયા પીછેહઠ નહીં કરે, તો આ સંઘર્ષ હૂતીઓ માટે લાંબો અને થકવી નાખનારો બની શકે છે. સતત લડાઈથી તેમની લશ્કરી સ્થિતિ નબળી પડવાની શક્યતા પણ છે.
યમનમાં સંઘર્ષ વધુ ઉગ્ર બન્યો
યમનના ઉત્તર-પશ્ચિમના મોટા ભાગના વિસ્તારો પર હૂતીઓનું નિયંત્રણ છે. તાજેતરમાં તેમણે લાલ સમુદ્રના કિનારે આવેલા કેટલાક મહત્ત્વપૂર્ણ વિસ્તારો પર કબજો મેળવ્યો હોવાના અહેવાલો છે. તેમાં બાબ અલ-મંદબ સામુદ્રધુની નજીકનું મોકા બંદર પણ સામેલ છે. બાબ અલ-મંદબ વિશ્વના દરિયાઈ વેપાર માટે મહત્ત્વપૂર્ણ માર્ગ છે.
સાઉદી અરેબિયાના નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધને જણાવ્યું હતું કે તેણે સાદા, અલ-હુદૈદા, અલ-જૌફ અને મારિબ પ્રાંતોમાં હૂતીઓનાં 80થી વધુ લશ્કરી ઠેકાણાંને નિશાન બનાવ્યાં છે. ગઠબંધને હૂતી નિયંત્રણ હેઠળના વિસ્તારો પાછા મેળવવા માટે લડાઈ ચાલુ રાખવાનો સંકેત પણ આપ્યો છે.
યમનમાં સંઘર્ષ વધતાં સાઉદી અરેબિયામાં અમેરિકી દૂતાવાસે પોતાના નાગરિકો માટે સુરક્ષા ચેતવણી જાહેર કરી હતી. તેમાં સંભવિત ઉડાન રદ થવા, હવાઈ ક્ષેત્ર થોડા સમય માટે બંધ થવા અને મુસાફરીમાં વિક્ષેપ અંગે સાવચેત રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી. અમેરિકી નાગરિકોને યમનની સરહદ નજીક જવાનું ટાળવા પણ કહેવામાં આવ્યું હતું.
એક દાયકાથી ચાલી રહેલા યુદ્ધની માનવીય કિંમત
સાઉદી અરેબિયાના નેતૃત્વ હેઠળનું ગઠબંધન 2015માં યમનની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત સરકારને હૂતીઓ સામે ટેકો આપવા માટે રચાયું હતું. 2022માં થોડા સમય માટે યુદ્ધવિરામ થયો હતો, પરંતુ ત્યારબાદ પણ સંઘર્ષ સંપૂર્ણપણે સમાપ્ત થયો નથી.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મહાસચિવ એન્ટોનિયો ગુટેરેસે સાઉદી અરેબિયા પર થતા સરહદ પારના હુમલાઓની નિંદા કરી અને લડાઈમાં ઝડપથી થઈ રહેલા વધારા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના જણાવ્યા અનુસાર, તાજેતરમાં બગડેલી પરિસ્થિતિને કારણે બે લાખથી વધુ લોકોને પોતાનાં ઘર છોડવાની ફરજ પડી છે.
હવાઈમથકો પરના હુમલાઓ દર્શાવે છે કે યમનનો સંઘર્ષ હવે પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરીને પણ અસર કરી રહ્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, જો બંને પક્ષો લશ્કરી કાર્યવાહી ચાલુ રાખશે અને રાજકીય સમાધાન નહીં થાય, તો હુમલાઓ તથા માનવીય સંકટ વધુ ગંભીર બની શકે છે.
