Trump Russia Diesel Deal: અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રશિયા પાસેથી ડીઝલનો પુરવઠો મેળવવા અંગે કરેલી જાહેરાતે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં નવી ચર્ચા જગાવી છે. થોડા સમય પહેલાં જ રશિયન તેલ અને ગૅસની આયાત કરતા દેશો સામે પ્રતિબંધો અને ટેરિફ લાદવાની દિશામાં પગલાં લેનારા ટ્રમ્પ હવે રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન સાથે સમજૂતી તરફ આગળ વધતા જોવા મળી રહ્યા છે. આ નિર્ણયથી તેમના કેટલાક સમર્થકો અને રાજકીય વર્તુળોમાં આશ્ચર્ય ફેલાયું છે, જ્યારે યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમીર ઝેલેન્સ્કીએ તેનો વિરોધ કર્યો છે.

ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, પુતિન આગામી મહિનાઓમાં અમેરિકા અને વૈશ્વિક બજારને મોટા પ્રમાણમાં ડીઝલ પૂરું પાડવા સંમત થયા છે. જોકે, આ પુરવઠો કઈ રીતે પહોંચાડવામાં આવશે, તેની ચોક્કસ સમયમર્યાદા શું હશે અને તેના બદલામાં રશિયાને શું મળશે તે અંગેની વિગતો હજી સ્પષ્ટ નથી.

ઈરાન યુદ્ધ અને વધતા બળતણના ભાવ વચ્ચે નિર્ણય

ટ્રમ્પનો આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ઈરાન સાથેના યુદ્ધની રાજકીય અને આર્થિક અસરોનો સામનો અમેરિકાએ કરવો પડી રહ્યો છે. બળતણના ભાવમાં થયેલા વધારાને કારણે પેટ્રોલ પંપ પર ગ્રાહકોનો ખર્ચ વધ્યો છે અને મોંઘવારી અંગેની ચિંતા પણ વધી છે. નવેમ્બરમાં યોજાનારી મધ્યસત્ર ચૂંટણી પહેલાં આ મુદ્દો ટ્રમ્પ અને રિપબ્લિકન પક્ષ માટે મહત્ત્વનો બની ગયો છે.

અમેરિકાના આયોવા, કેન્સાસ, ટેક્સાસ અને ઓહાયો જેવા કૃષિપ્રધાન રાજ્યોમાં ડીઝલનો ઉપયોગ મોટા પાયે થાય છે. ખેતીનાં મશીનો ચલાવવા અને કૃષિ પેદાશોને બજાર સુધી પહોંચાડવા માટે ખેડૂતો તથા પરિવહન વ્યવસાયીઓ ડીઝલ પર નિર્ભર છે. તેથી બળતણના ભાવમાં વધારો આ રાજ્યોના મતદારોને સીધી અસર પહોંચાડી શકે છે. આગામી ચૂંટણીમાં આ રાજ્યોનાં પરિણામો કોંગ્રેસ પર રિપબ્લિકન પક્ષનું નિયંત્રણ જાળવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

બળતણના ભાવ ઘટાડવા ટ્રમ્પના અગાઉના પ્રયાસો

અમેરિકામાં ઊર્જાના વધતા ખર્ચને કાબૂમાં લેવા માટે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે અગાઉ પણ વિવિધ પગલાં લીધાં હતાં. ટ્રમ્પે યુરોપના સાથી દેશોને પોતાના તેલના ભંડારોનો વધુ ઉપયોગ કરવા દબાણ કર્યું હતું. આ ઉપરાંત, બળતણ પરનો ફેડરલ ટેક્સ સ્થગિત કર્યો હતો અને કૃષિ માટે નિર્ધારિત બળતણના પુરવઠાને આંતરરાજ્ય પરિવહનમાં ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપી હતી.

ટ્રમ્પે મધ્યસત્ર ચૂંટણી પછી સુધી ઈરાન પર ફરી હુમલા શરૂ નહીં કરવાની ખાતરી પણ આપી હતી. આ નિર્ણયને વર્તમાન સંઘર્ષની રાજકીય અસર અંગે વહીવટીતંત્રની ચિંતા સાથે જોડીને જોવામાં આવે છે. પુતિન સાથે ડીઝલ પુરવઠા અંગેની સમજૂતી પણ બળતણના ભાવ ઘટાડવા અને મતદારોને રાહત આપવાના પ્રયાસ તરીકે રજૂ થઈ રહી છે.

ઝેલેન્સ્કીએ સમજૂતીને પુતિન માટેની ‘ભેટ’ ગણાવી

યુક્રેનના રાષ્ટ્રપતિ વોલોદિમીર ઝેલેન્સ્કીએ ટ્રમ્પના નિર્ણય સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે આ સમજૂતીને પુતિન માટેની એક “ભેટ” ગણાવી અને દલીલ કરી કે રશિયાને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો વેચવાની તક આપવાથી યુક્રેન સામેના યુદ્ધને આર્થિક ટેકો મળી શકે છે.

ઝેલેન્સ્કીએ સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું હતું કે રશિયાને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો વેચવાની મંજૂરી આપવી એ એવા યુદ્ધમાં રોકાણ કરવા જેવું છે, જેને લાંબું ખેંચવાને બદલે સમાપ્ત કરવું જોઈએ. તેમના મતે, રશિયાને ઊર્જા વેચાણથી આવક મળવાથી તેની યુદ્ધ ચલાવવાની ક્ષમતા પર અસર થઈ શકે છે.

આ સમજૂતીથી યુરોપીય સાથી દેશો અને અમેરિકાના કેટલાક રાજકીય નેતાઓ તરફથી પણ ટીકા થવાની શક્યતા છે. ટીકાકારોનો મુખ્ય સવાલ એ છે કે એક તરફ રશિયા પર દબાણ વધારવાની નીતિ અપનાવવામાં આવે અને બીજી તરફ તેની પાસેથી બળતણ ખરીદવામાં આવે, તો બંને અભિગમ વચ્ચે સુસંગતતા કેવી રીતે જાળવવામાં આવશે.

રશિયા કેટલો ડીઝલ પુરવઠો આપી શકશે?

ટ્રમ્પની જાહેરાત છતાં અમેરિકાના બળતણ બજારમાં તાત્કાલિક મોટો ફેરફાર થશે કે નહીં તે અંગે અનિશ્ચિતતા છે. યુક્રેનના વારંવારના હુમલાઓને કારણે રશિયાની ડીઝલ રિફાઇનિંગ ક્ષમતાને નુકસાન થયું હોવાના અહેવાલો છે. આ હુમલાઓ ઘટાડવા માટે ટ્રમ્પે ઝેલેન્સ્કીને પ્રોત્સાહિત કર્યા હોવાનું પણ જણાવાયું છે.

અમેરિકામાં દરરોજ આશરે 3.6 મિલિયન બેરલ ડીઝલનો વપરાશ થાય છે. ઉપલબ્ધ વિગતો અનુસાર, જો રશિયા એક મહિનામાં 300,000 ટન ડીઝલનો પુરવઠો પૂરો પાડે, તો પણ તે અમેરિકાના દૈનિક વપરાશના આશરે અડધા જેટલો જથ્થો ગણાય છે. આથી માત્ર આ પુરવઠાના આધારે સમગ્ર અમેરિકામાં બળતણના ભાવમાં મોટો ઘટાડો થશે એવું કહેવું મુશ્કેલ છે.

રશિયન ડીઝલ વૈશ્વિક બજાર સુધી કેટલી ઝડપથી પહોંચશે અને તેની ઉપલબ્ધતાથી યુરોપ તથા અમેરિકાના ભાવમાં કેટલો ફેરફાર થશે તે અંગે હજી સ્પષ્ટતા નથી. ટ્રમ્પની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં પણ પુરવઠાની વ્યવસ્થા અને રશિયાને મળનારા આર્થિક લાભ અંગે પૂરતી વિગતો આપવામાં આવી નથી.

મધ્યસત્ર ચૂંટણી પહેલાં ટ્રમ્પ સામે આર્થિક પડકાર

ટ્રમ્પે ટ્રુથ સોશિયલ પર લખ્યું હતું કે અમેરિકન નાગરિકો, ખાસ કરીને ખેડૂતો, પશુપાલકો અને ટ્રકચાલકો માટે ભાવ ઘટાડવા તેમની સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા છે. જોકે, છેલ્લા સાત મહિનામાં ઊર્જા, બળતણ અને ઉપભોક્તા ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો થયો હોવાની ચિંતા યથાવત્ છે.

નવેમ્બરની મધ્યસત્ર ચૂંટણી પહેલાં અનેક રાજ્યોમાં વહેલું મતદાન શરૂ થઈ ચૂક્યું છે. તેથી બળતણના ભાવ, મોંઘવારી અને જીવનનિર્વાહના ખર્ચ જેવા મુદ્દાઓ મતદારોના નિર્ણયને અસર કરી શકે છે. ટ્રમ્પની તાજેતરની સમજૂતીથી ખરેખર કેટલી રાહત મળશે તે આગામી સમયમાં સ્પષ્ટ થશે.

હાલમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે રશિયા પાસેથી ડીઝલ મેળવવાનો નિર્ણય અમેરિકન ગ્રાહકોને નોંધપાત્ર રાહત આપી શકશે કે નહીં. સાથે જ, આ પગલાંથી રશિયાને મળનારી આવક અને યુક્રેન યુદ્ધ પર થનારી સંભવિત અસરને કારણે ટ્રમ્પની વિદેશ નીતિ અંગેની ચર્ચા પણ વધુ તીવ્ર બની શકે છે.