UP SIR Form 7 Misuse: ઉત્તર પ્રદેશમાં મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (Special Intensive Revision-SIR) દરમિયાન મતદારોનાં નામ યાદીમાંથી દૂર કરવા માટે Form 7નો કથિત દુરુપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાનો મામલો હવે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો છે. આ મામલે સુનાવણી કરતાં સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચને થોકમાં દાખલ કરવામાં આવેલી Form 7 અરજીઓની તપાસ કરવા, જરૂરી સુધારાત્મક પગલાં ભરવા અને આ અંગે પાલન અહેવાલ રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી ત્રણ સભ્યોની પીઠે 30 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ આ આદેશ આપ્યો હતો. પીઠમાં જસ્ટિસ જયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહના પણ સામેલ હતાં. સુનાવણી દરમિયાન ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું હતું કે SIR દરમિયાન ઉત્તર પ્રદેશમાં મોટી સંખ્યામાં Form 7 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી. તપાસમાં આ અરજીઓ નકલી હોવાનું જણાતાં તેના આધારે કોઈ મતદારનું નામ યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યું નહોતું.
જોકે, અરજદારો તરફથી હાજર વકીલે ચૂંટણી પંચના આ દાવા સામે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે હાટા વિધાનસભા ક્ષેત્રમાં એક ચોક્કસ સમુદાયના મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટે 32 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. આથી સમગ્ર મામલાની સ્વતંત્ર અને યોગ્ય તપાસ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
ચૂંટણી પંચનો દાવો – નકલી અરજીઓ પર કાર્યવાહી થઈ નથી
સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચૂંટણી પંચ તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ દામા શેષાદ્રિ નાયડુ હાજર રહ્યા હતા. તેમણે અદાલતને જણાવ્યું કે ઉત્તર પ્રદેશમાં SIR દરમિયાન Form 7ની અરજીઓ મોટી સંખ્યામાં એકસાથે દાખલ કરવામાં આવી હતી. ચૂંટણી અધિકારીઓએ આ અરજીઓની તપાસ કરી હતી અને ફરી ચકાસણી કરતાં તે નકલી હોવાનું જણાયું હતું.
નાયડુએ જણાવ્યું હતું કે આવી અરજીઓના આધારે કોઈ મતદારનું નામ યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યું નથી. તેમના કહેવા પ્રમાણે, અધિકારીઓએ અરજીઓની તપાસ કર્યા પછી તેના પર કોઈ કાર્યવાહી કરી નહોતી.
બીજી તરફ, અરજદારોના વકીલ શારિક અહેમદે ચૂંટણી પંચના આ જવાબને પૂરતો ગણ્યો નહોતો. તેમણે દલીલ કરી હતી કે અરજીઓ નકલી હતી અને તેના પર કાર્યવાહી થઈ નથી એટલું કહેવું પૂરતું નથી. કથિત અનિયમિતતાઓ ક્યાં અને કેવી રીતે થઈ તેની પણ તપાસ થવી જોઈએ.
હાટા વિધાનસભા ક્ષેત્રમાં 32 અરજીઓનો મામલો
સુનાવણી દરમિયાન હાટા વિધાનસભા ક્ષેત્રમાં 32 Form 7 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હોવાનો મુદ્દો ખાસ ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. અરજદારોના વકીલના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ અરજીઓનો હેતુ એક ચોક્કસ સમુદાયના મતદારોનાં નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવાનો હતો. 32માંથી બે અરજીઓ પર Booth Level Officer (BLO)ની સહી હોવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.
વકીલે આક્ષેપ કર્યો હતો કે ચોક્કસ સમુદાયને નિશાન બનાવીને આવી અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી. તેમણે ચૂંટણી પંચના નિવેદન અને મેદાન પર સામે આવેલી ઘટનાઓ વચ્ચેના તફાવતની તપાસ કરવાની માગ કરી હતી.
અરજદારોના પક્ષે કર્ણાટક અને તેલંગાણામાં સામે આવેલા સમાન કિસ્સાઓનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. વકીલના જણાવ્યા અનુસાર, આ રાજ્યોમાં Form 7ની અરજીઓ થોકમાં દાખલ કરવાના મામલામાં FIR નોંધવા સહિતનાં પગલાં લેવામાં આવ્યાં હતાં, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશમાં આવી કાર્યવાહી થઈ ન હોવાનો સવાલ ઊભો થયો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટે ચૂંટણી પંચને તપાસ અને અહેવાલના નિર્દેશ આપ્યા
સુપ્રીમ કોર્ટે અરજદારોને અત્યાર સુધી ઉકેલ ન આવેલા કિસ્સાઓની વિગતો લેખિત નોંધના સ્વરૂપમાં ચૂંટણી પંચના વરિષ્ઠ વકીલને સોંપવા જણાવ્યું હતું. આ નોંધ મળ્યા પછી ચૂંટણી પંચે રજૂ કરવામાં આવેલી હકીકતોની તપાસ કરવાની રહેશે. સાથે જ જરૂરી સુધારાત્મક પગલાં ભરીને અદાલતમાં પાલન અહેવાલ પણ દાખલ કરવો પડશે.
અદાલતના આદેશથી હવે અરજદારો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવનારા ચોક્કસ કિસ્સાઓની તપાસ કરવાની જવાબદારી ચૂંટણી પંચ પર રહેશે. જોકે, આ તબક્કે સુપ્રીમ કોર્ટે Form 7ના દુરુપયોગ અંગેના આરોપોને સાબિત થયેલા તથ્ય તરીકે સ્વીકાર્યા નથી. પંચની તપાસ અને આગામી અહેવાલ બાદ જ આ કિસ્સાઓ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થઈ શકશે.
કોંગ્રેસના સાંસદ તનુજ પુનિયાની અરજીમાં ગંભીર આક્ષેપો
ઉત્તર પ્રદેશમાં SIRની પ્રક્રિયાને પડકારતી અરજીઓની સુનાવણી દરમિયાન આ મુદ્દો સામે આવ્યો હતો. તેમાં બારાબંકીના કોંગ્રેસ સાંસદ તનુજ પુનિયા સહિતના અરજદારોનો સમાવેશ થાય છે. તેમની અરજીમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે મતદાર યાદીના પુનરીક્ષણ દરમિયાન Form 7નો મોટા પાયે દુરુપયોગ થયો હતો.
Form 7નો ઉપયોગ મતદાર યાદીમાં કોઈ વ્યક્તિનું નામ સામેલ કરવા સામે વાંધો નોંધાવવા અથવા કોઈ મતદારનું નામ યાદીમાંથી દૂર કરવાની વિનંતી કરવા માટે થાય છે. અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે કેટલીક અરજીઓ એવા લોકોનાં નામે દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેમણે પોતે આવી કોઈ અરજી કરી હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
અરજીમાં અધૂરી અથવા ખોટી માહિતી, અમાન્ય ઓળખ વિગતો અને કથિત બનાવટી સહીઓ જેવી અનિયમિતતાઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં BLOને અગાઉથી ભરેલા Form 7 સોંપવામાં આવ્યા હોવાનો પણ આરોપ છે. SIR દરમિયાન ચકાસણી થઈ ચૂકેલા મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટે અરજીઓ કરવામાં આવી હોવાની ફરિયાદ પણ કરવામાં આવી છે.
અરજદારોએ ખોટી ઘોષણા કરનારા, બનાવટી વાંધા દાખલ કરનારા અને અન્ય વ્યક્તિના નામે અરજી કરનારા સામે જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950ની કલમ 31 સહિતની લાગુ જોગવાઈઓ હેઠળ કાર્યવાહી કરવાની માગ કરી છે.
ચૂંટણી પંચના સોગંદનામામાં પણ સામે આવી હતી આવી ઘટનાઓ
ચૂંટણી પંચે સપ્ટેમ્બરમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાં રજૂ કરેલા સોગંદનામામાં પણ Form 7ની અરજીઓ થોકમાં દાખલ કરવાના પ્રયાસોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. પંચના જણાવ્યા પ્રમાણે, સ્થાનિક ચૂંટણી અધિકારીઓ પાસેથી એવા અહેવાલો મળ્યા હતા કે BLOને મોટી સંખ્યામાં Form 7 અરજીઓ સોંપવાનો પ્રયાસ થયો હતો.
હાટા વિધાનસભા ક્ષેત્રમાં યોગેન્દ્ર નામના વ્યક્તિનો મામલો પણ સોગંદનામામાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. પંચના જણાવ્યા અનુસાર, આ વ્યક્તિએ કથિત રીતે 32 મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટેની અરજીઓ BLOના ટેબલ પર મૂકી હતી. જોકે, તપાસ દરમિયાન યોગેન્દ્રનો પત્તો મળી શક્યો નહોતો.
સંત કબીર નગરના ખલીલાબાદમાં પણ મોટી સંખ્યામાં Form 7 અરજીઓ BLOને સોંપવાનો પ્રયાસ થયો હોવાની માહિતી પંચે આપી હતી. અરજીઓની સંખ્યા વધારે હોવાથી તેને સ્વીકારવામાં આવી નહોતી.
ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું હતું કે આવી ઘટનાઓ બાદ BLOને સૂચના આપવામાં આવી હતી કે યોગ્ય તપાસ કર્યા વિના કોઈપણ Form 7 અરજી ડિજિટાઇઝ કરવામાં ન આવે અને અરજીઓ થોકમાં સ્વીકારવામાં ન આવે.
ચંદૌલીના સકલડિહામાં મીડિયા અહેવાલોના આધારે કરવામાં આવેલી તપાસમાં પણ કથિત નકલી અરજીઓ મળી આવી હતી. પંચના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ અરજીઓ સંબંધિત BLO દ્વારા જારી કરવામાં આવી નહોતી અને નિર્ધારિત પ્રક્રિયા પ્રમાણે દાખલ પણ કરવામાં આવી નહોતી. કેટલાક BLOના ઘરોમાંથી પરબીડિયાંમાં Form 7 અરજીઓ મળી આવી હતી. તપાસ દરમિયાન જે લોકોનાં નામે અરજીઓ કરવામાં આવી હતી, તેમણે પોતે આવી અરજી કરી હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
SIR પછી મતદાર યાદી અને આગામી ચૂંટણી પર નજર
ઉત્તર પ્રદેશમાં SIRની પ્રક્રિયા બાદ અંતિમ મતદાર યાદીમાં મતદારોની સંખ્યા વધીને 13.39 કરોડ થઈ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. જોકે, વિપક્ષી પક્ષોએ આ પ્રક્રિયા દરમિયાન બે કરોડથી વધુ મતદારોનાં નામ દૂર કરવામાં આવ્યાં હોવાનો આરોપ લગાવીને મતદાર યાદીની ચોકસાઈ અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
આ મામલો રાજ્યમાં આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીની તૈયારીઓ વચ્ચે વધુ મહત્ત્વનો બન્યો છે. અરજદારોના વકીલના જણાવ્યા પ્રમાણે, ચૂંટણી પ્રક્રિયા ડિસેમ્બર 2026 અથવા જાન્યુઆરી 2027ની શરૂઆતમાં શરૂ થઈ શકે છે. તેથી મતદાર યાદીમાં કથિત ગેરરીતિઓ અંગે સમયસર તપાસ અને સુધારાત્મક પગલાં લેવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
હવે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ બાદ ચૂંટણી પંચે અરજદારોની લેખિત નોંધમાં રજૂ કરાયેલા કિસ્સાઓની તપાસ કરીને પાલન અહેવાલ રજૂ કરવાનો રહેશે. આ અહેવાલથી ઉત્તર પ્રદેશમાં Form 7ની અરજીઓ અંગે ઉઠેલા સવાલો અને કથિત અનિયમિતતાઓની સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થવાની અપેક્ષા છે.
