Azam Khan ED Arrest: સમાજવાદી પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતા અને ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ કેબિનેટ મંત્રી આઝમ ખાનને 11 મહિના બાદ રામપુર જેલમાંથી મુક્તિ મળતાં જ ફરી ધરપકડનો સામનો કરવો પડ્યો છે. શનિવાર, 31 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ જેલમાંથી બહાર આવ્યાની થોડી જ મિનિટોમાં પ્રવર્તન નિદેશાલય (ED)ની ટીમે તેમને મની લોન્ડરિંગના એક કેસમાં કસ્ટડીમાં લીધા હતા. આઝમ ખાન તેમના પુત્ર અબ્દુલ્લા આઝમ સાથે જેલમાંથી બહાર આવ્યા હતા, પરંતુ EDની કાર્યવાહી બાદ પિતા-પુત્ર અલગ થઈ ગયા હતા. અબ્દુલ્લા આઝમ ઘરે ગયા હતા, જ્યારે EDની ટીમ આઝમ ખાનને પોતાની સાથે લઈ ગઈ હતી.
આઝમ ખાનની ધરપકડ રામપુર સ્થિત મૌલાના મોહમ્મદ અલી જોહર યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલા કથિત નાણાકીય ગેરરીતિના કેસમાં કરવામાં આવી છે. ED તેમને ગાઝિયાબાદની વિશેષ PMLA અદાલતમાં રજૂ કરીને રિમાન્ડની માંગણી કરવાની તૈયારીમાં છે. જેલમાંથી મુક્તિ બાદ તરત જ થયેલી આ કાર્યવાહીથી ઉત્તર પ્રદેશનું રાજકારણ ફરી ગરમાયું છે.
જેલમાંથી બહાર આવતાં જ EDએ ઝડપી લીધા
આઝમ ખાન અને તેમના પુત્ર અબ્દુલ્લા આઝમને બે PAN કાર્ડ રાખવાના કેસમાં અલાહાબાદ હાઈકોર્ટે 29 ઑક્ટોબરે જામીન આપ્યા હતા. અદાલતે તેમની સજા પર રોક લગાવતાં જેલમાંથી મુક્તિનો માર્ગ ખુલ્યો હતો. ત્યારબાદ શનિવારે બંને રામપુર જિલ્લા જેલમાંથી બહાર આવ્યા હતા.
જોકે, આઝમ ખાનની મુક્તિ પહેલાં જ EDના અધિકારીઓ જેલની બહાર પહોંચી ગયા હતા. ત્યાં ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ અને કેન્દ્રીય સુરક્ષા દળો પણ તૈનાત હતા. જેલમાંથી બહાર આવતાં જ EDની ટીમે આઝમ ખાનને કસ્ટડીમાં લીધા હતા. આ દરમિયાન અધિકારીઓ અને આઝમ ખાન વચ્ચે થોડીવાર દલીલબાજી પણ થઈ હતી. બીજી તરફ, તેમના સમર્થકો જેલની બહાર સૂત્રોચ્ચાર કરી રહ્યા હતા.
‘કાયદાનું અસ્તિત્વ ખતમ થઈ ગયું છે’: આઝમ ખાન
જેલમાંથી બહાર આવ્યા બાદ આઝમ ખાને પોતાની ધરપકડ અંગે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે હવે કહેવા માટે કંઈ બાકી રહ્યું નથી અને દેશમાં કાયદાનું અસ્તિત્વ ખતમ થઈ ગયું છે.
તેમણે પોતાની યુનિવર્સિટી અને બાળકો માટે બનાવેલી શાળાઓનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું હતું કે શું એક મુસ્લિમ દ્વારા યુનિવર્સિટી અને શાળા બનાવવી ગુનો છે? શું આ મુસ્લિમ હોવાની સજા છે? આઝમ ખાને જેલની બહાર પોતાના સમર્થકોનું અભિવાદન પણ કર્યું હતું.
જોહર યુનિવર્સિટીના નાણાકીય વ્યવહારો EDની તપાસ હેઠળ
આઝમ ખાન સામે EDની તપાસ રામપુરની મૌલાના મોહમ્મદ અલી જોહર યુનિવર્સિટી અને તેની સાથે જોડાયેલા મૌલાના મોહમ્મદ અલી જોહર ટ્રસ્ટ અંગે ચાલી રહી છે. EDએ ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ દ્વારા નોંધાયેલી 58 FIRના આધારે મની લોન્ડરિંગની તપાસ શરૂ કરી હતી.
તપાસ એજન્સીનો આરોપ છે કે સરકારી યોજનાઓ માટે ફાળવવામાં આવેલા નાણાં અને બાંધકામ સામગ્રીનો ઉપયોગ ખાનગી યુનિવર્સિટીના નિર્માણમાં કરવામાં આવ્યો હતો. આઝમ ખાને ઉત્તર પ્રદેશમાં શહેરી વિકાસ મંત્રી અને ઉત્તર પ્રદેશ જળ નિગમ સાથે જોડાયેલા મંત્રી તરીકેના પોતાના પ્રભાવનો ઉપયોગ કરીને કથિત ગેરરીતિઓ આચરી હોવાની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
EDએ આ કેસમાં ઑગસ્ટ મહિનામાં દરોડા પાડ્યા હતા અને આઝમ ખાનની પૂછપરછ પણ કરી હતી.
1,170 કરોડની યુનિવર્સિટી સંપત્તિ જપ્ત
EDએ 28 ઑક્ટોબરે મૌલાના મોહમ્મદ અલી જોહર યુનિવર્સિટીની જમીન અને ઇમારતો મની લોન્ડરિંગ નિવારણ કાયદા (PMLA) હેઠળ જપ્ત કરવાની કાર્યવાહી જાહેર કરી હતી. એજન્સી અનુસાર, જપ્ત કરવામાં આવેલી સંપત્તિનું અંદાજિત બજારમૂલ્ય આશરે 1,170 કરોડ રૂપિયા છે.
EDનો આરોપ છે કે સરકારી નાણાંનો દુરુપયોગ કરીને યુનિવર્સિટીનું બાંધકામ કરવામાં આવ્યું હતું. બીજી તરફ, રામપુર વિકાસ સત્તામંડળે જુલાઈમાં યુનિવર્સિટી પરિસરની 38 ઇમારતો તોડી પાડવાનો આદેશ આપ્યો હતો. યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્રે આ આદેશ સામે અપીલ દાખલ કરી છે.
યુનિવર્સિટીના ખર્ચમાં 416 કરોડનો તફાવત
EDની તપાસમાં યુનિવર્સિટીના બાંધકામ ખર્ચ અંગે પણ ગંભીર સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. આવકવેરા વિભાગના 10 નવેમ્બર 2023ના મૂલ્યાંકન અહેવાલ મુજબ યુનિવર્સિટીની ઇમારતોના બાંધકામનો ખર્ચ આશરે 494.46 કરોડ રૂપિયા હતો.
જોકે, મૌલાના મોહમ્મદ અલી જોહર ટ્રસ્ટના આવકવેરા રિટર્નમાં નાણાકીય વર્ષ 2013-14થી 2024-25 દરમિયાન માત્ર 78.32 કરોડ રૂપિયાનો મૂડી ખર્ચ દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. આ બંને આંકડા વચ્ચે આશરે 416.14 કરોડ રૂપિયાનો તફાવત છે. ED આ તફાવતના નાણાકીય સ્ત્રોતની તપાસ કરી રહી છે. આ તમામ આરોપો હજુ તપાસ હેઠળ છે અને અદાલતમાં સાબિત થવાના બાકી છે.
બે PAN કાર્ડના કેસમાં મળી હતી મુક્તિ
આઝમ ખાન અને અબ્દુલ્લા આઝમને જે કેસમાં જામીન મળ્યા હતા, તે બે PAN કાર્ડ રાખવા સાથે સંબંધિત છે. BJPના નેતા અને રામપુરના ધારાસભ્ય આકાશ સક્સેનાએ વર્ષ 2019માં આ અંગે ફરિયાદ નોંધાવી હતી. ફરિયાદમાં આરોપ હતો કે અબ્દુલ્લા આઝમે અલગ-અલગ જન્મતારીખ ધરાવતા બે PAN કાર્ડ બનાવડાવ્યાં હતાં.
ફરિયાદ અનુસાર, 2017ની ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણી લડવા માટે જરૂરી ઉંમરની લાયકાત દર્શાવવા બીજા PAN કાર્ડનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. નવેમ્બર 2025માં રામપુરની અદાલતે આઝમ ખાન અને અબ્દુલ્લા આઝમને છેતરપિંડી, બનાવટ, નકલી દસ્તાવેજોના ઉપયોગ અને ગુનાહિત કાવતરાના આરોપોમાં દોષિત ઠરાવ્યા હતા.
અલાહાબાદ હાઈકોર્ટે 29 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ તેમની સજા પર રોક લગાવી જામીન આપ્યા હતા. જોકે, તેમની દોષસિદ્ધિ પર રોક લગાવવામાં આવી નહોતી.
અખિલેશ યાદવે BJP પર લગાવ્યો રાજકીય બદલાનો આરોપ
સમાજવાદી પાર્ટીના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવે આઝમ ખાન સામેની કાર્યવાહી પર નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. તેમણે BJP સરકાર પર રાજકીય બદલાની ભાવનાથી કાર્યવાહી કરવાનો અને આઝમ ખાનને નિશાન બનાવવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. અખિલેશ યાદવે 22 ઑક્ટોબરે રામપુર જેલમાં આઝમ ખાન સાથે મુલાકાત પણ કરી હતી.
આઝમ ખાનના જેલવાસનો ઘટનાક્રમ
આઝમ ખાનને છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં વારંવાર જેલમાં જવું પડ્યું છે.
26 ફેબ્રુઆરી 2020: પ્રથમ વખત જેલમાં ગયા.
20 મે 2022: સુપ્રીમ કોર્ટમાંથી વચગાળાના જામીન મળ્યા બાદ મુક્ત થયા.
18 ઑક્ટોબર 2023: ફરી જેલમાં ગયા.
23 સપ્ટેમ્બર 2025: બીજી વખત જેલમાંથી મુક્ત થયા.
17 નવેમ્બર 2025: ત્રીજી વખત જેલમાં મોકલવામાં આવ્યા.
31 ઑક્ટોબર 2026: 11 મહિના બાદ જેલમાંથી બહાર આવ્યા, પરંતુ તરત જ EDએ ધરપકડ કરી.
આઝમ ખાનની મુક્તિ બાદ તરત થયેલી ધરપકડથી ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ખાસ કરીને જોહર યુનિવર્સિટીની 1,170 કરોડ રૂપિયાની સંપત્તિ અને 416 કરોડ રૂપિયાના કથિત ખર્ચના તફાવતની તપાસ હવે આ કેસમાં મહત્ત્વપૂર્ણ બની છે.
