India Retail Inflation: ભારતમાં મોંઘવારીનો દર ફરી ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગયો છે. ઑક્ટોબર 2026માં છૂટક મોંઘવારી વધીને 6.09 ટકા નોંધાઈ છે. આ આંકડો ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી 6 ટકાની ઉપલી મર્યાદા કરતાં પણ વધારે છે. ઑક્ટોબર 2024 પછીનો આ સૌથી ઊંચો છૂટક મોંઘવારી દર છે. બીજી તરફ, ખાદ્ય મોંઘવારી પણ વધીને 8.94 ટકા થઈ છે. મોંઘવારીના આ આંકડા જાહેર થયા બાદ કોંગ્રેસે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો 2014 પહેલાંનો એક જૂનો વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરીને કેન્દ્ર સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે.

કોંગ્રેસે શેર કરેલા વીડિયોમાં નરેન્દ્ર મોદી તત્કાલીન વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહની સરકારને મોંઘવારીના મુદ્દે ઘેરી રહ્યા છે. તે સમયે મોદી વિપક્ષમાં હતા અને UPA સરકારને મોંઘવારી અંગે જવાબદાર ઠેરવી રહ્યા હતા. વીડિયોમાં તેઓ કહેતા સંભળાય છે કે દેશમાં મોંઘવારી વધી રહી છે, પરંતુ વડાપ્રધાન અને સરકાર તરફથી તેના વિશે કોઈ જવાબ કે દુઃખ વ્યક્ત કરવામાં આવતું નથી.

मोदी ने कहा- बेकाबू महंगाई के लिए प्रधानमंत्री को माफी मांगनी चाहिए https://t.co/N1WTBYmUrA

— Congress (@INCIndia) November 12, 2026

મોદી વીડિયોમાં કહે છે કે ચૂંટણી દરમિયાન 100 દિવસમાં મોંઘવારી ઘટાડવાનું વચન આપવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ 2,000થી વધુ દિવસ વીતી ગયા છતાં મોંઘવારી ઘટી નથી. તેમણે તત્કાલીન વડાપ્રધાનને જનતા સમક્ષ પોતાની ભૂલ સ્વીકારી માફી માગવાની સલાહ આપી હતી. હવે કોંગ્રેસ આ જ નિવેદનના આધારે સવાલ કરી રહી છે કે જ્યારે મોંઘવારી વધી રહી છે, ત્યારે વડાપ્રધાન મોદીએ પણ દેશની જનતાને જવાબ આપવો જોઈએ.

ખાદ્ય મોંઘવારી વધીને 8.94 ટકા થઈ

કેન્દ્રીય આંકડાશાસ્ત્ર અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલયે જાહેર કરેલા આંકડા મુજબ, ઑક્ટોબર 2026માં ખાદ્ય મોંઘવારીનો દર 8.94 ટકા રહ્યો છે. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં આ દર 7.74 ટકા હતો. એટલે કે માત્ર એક મહિનામાં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારાની ગતિ વધુ ઝડપી બની છે.

RBIએ મોંઘવારી માટે 4 ટકાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે, જ્યારે તેમાં 2 ટકાની છૂટ સાથે 6 ટકાની ઉપલી મર્યાદા રાખવામાં આવી છે. ઑક્ટોબરમાં છૂટક મોંઘવારી 6.09 ટકા થતાં આ મર્યાદા પાર થઈ ગઈ છે. ઑક્ટોબર 2024 પછી પહેલી વાર મોંઘવારીનો દર આ સ્તરથી ઉપર ગયો છે.

ડુંગળીના ભાવમાં 116 ટકાનો ઉછાળો

ઑક્ટોબરમાં કેટલીક રોજિંદી ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં મોટો વધારો નોંધાયો છે. ખાસ કરીને ડુંગળીનો મોંઘવારી દર 116 ટકા રહ્યો છે. ગયા વર્ષના ઑક્ટોબરની સરખામણીમાં ડુંગળીના ભાવમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ ઉપરાંત લસણ, આદુ અને લીંબુ જેવી ચીજવસ્તુઓ પણ મોંઘી થઈ છે.

શાકભાજી અને અન્ય ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવ વધવાથી સામાન્ય પરિવારોના માસિક બજેટ પર સીધી અસર પડે છે. આવકનો મોટો હિસ્સો રોજિંદી જરૂરિયાતો પાછળ ખર્ચવો પડતો હોવાથી પરિવારોની બચત પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.

સતત 12મા મહિને મોંઘવારીમાં વધારો

ઑક્ટોબરમાં ભારતમાં ઘરેલુ મોંઘવારીનો દર સતત 12મા મહિને વધ્યો છે. ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો તેની પાછળનું એક મુખ્ય કારણ છે. આ ઉપરાંત પ્રતિકૂળ બેઝ ઇફેક્ટની પણ અસર જોવા મળી છે. બેઝ ઇફેક્ટ એટલે અગાઉના વર્ષના સમાન સમયગાળામાં ભાવનું સ્તર કેવું હતું તેના આધારે વર્તમાન મોંઘવારીના દરમાં થતો ફેરફાર.

સપ્ટેમ્બરની સરખામણીમાં ઑક્ટોબરમાં કુલ ભાવમાં 0.5 ટકાનો વધારો થયો હતો. જ્યારે ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં મહિને-દર-મહિને આશરે એક ટકાનો ઉછાળો નોંધાયો હતો. અર્થશાસ્ત્રીઓના મતે, આ વધારો દર્શાવે છે કે બજારમાં મોંઘવારીનું દબાણ હજુ પણ યથાવત્ છે.

દેશના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં પણ મોંઘવારીનો દર એકસરખો રહ્યો નથી. ઑક્ટોબરમાં 36 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાંથી માત્ર પાંચ સ્થળોએ મોંઘવારી 4 ટકાથી ઓછી હતી. તેમાં અંદમાન અને નિકોબાર ટાપુઓ, મેઘાલય, મિઝોરમ, નાગાલેન્ડ અને દિલ્હીનો સમાવેશ થાય છે. બીજી તરફ, 11 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મોંઘવારીનો દર 6 ટકાથી વધારે રહ્યો હતો. સૌથી વધુ 7.96 ટકા મોંઘવારી પુડુચેરીમાં નોંધાઈ હતી.

RBIના વ્યાજ દર અંગે શું અસર થઈ શકે?

છૂટક મોંઘવારીનો દર 6 ટકાની ઉપલી મર્યાદા પાર કરી ગયો હોવાથી RBIની આગામી નાણાકીય નીતિ પર સૌની નજર રહેશે. મોંઘવારીને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે RBI રેપો રેટનો ઉપયોગ કરે છે. રેપો રેટ એ વ્યાજ દર છે, જેના આધારે કેન્દ્રીય બેંક અન્ય બેંકોને ટૂંકા ગાળાનું ધિરાણ આપે છે.

જો RBI રેપો રેટમાં વધારો કરે તો બેંકો માટે નાણાં મેળવવાનો ખર્ચ વધી શકે છે. તેની અસર હોમ લોન, કાર લોન અને અન્ય પ્રકારની લોનના વ્યાજ દર પર પણ પડી શકે છે. જોકે, RBI વ્યાજ દર અંગે નિર્ણય લેતી વખતે મોંઘવારીની સાથે આર્થિક વિકાસ અને બજારમાં ધિરાણની માગ જેવા પરિબળો પણ ધ્યાનમાં લે છે.

RBIની નાણાકીય નીતિ સમિતિની આગામી બેઠક 2થી 4 ડિસેમ્બર દરમિયાન યોજાવાની છે. કેટલાક અર્થશાસ્ત્રીઓ માને છે કે મોંઘવારીના વધતા દબાણને કારણે વ્યાજ દરમાં વધારો થઈ શકે છે. જોકે, આ અંગે અંતિમ નિર્ણય બેઠકમાં જ લેવામાં આવશે.

આગામી મહિનાઓમાં મોંઘવારીનો દર કેટલો રહી શકે?

RBIના અગાઉના અંદાજ પ્રમાણે, ઑક્ટોબરથી ડિસેમ્બર 2026ના ત્રિમાસિક ગાળામાં મોંઘવારી સરેરાશ 6 ટકા રહેવાની શક્યતા હતી. જાન્યુઆરીથી માર્ચ 2027 દરમિયાન તે 5.7 ટકા અને એપ્રિલથી જૂન 2027 દરમિયાન 5.6 ટકા રહેવાનો અંદાજ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ ઑક્ટોબરના તાજા આંકડા બાદ આ અંદાજોમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.

બીજી તરફ, ભારતનો આર્થિક વિકાસ દર મજબૂત રહ્યો છે. એપ્રિલથી જૂન 2026ના ત્રિમાસિક ગાળામાં દેશનો GDP વિકાસ દર 7.8 ટકા નોંધાયો હતો. આર્થિક વિકાસ સારો હોવા છતાં મોંઘવારીમાં વધારો સરકાર અને RBI માટે પડકાર ઊભો કરી શકે છે.

મોંઘવારીના મુદ્દે કોંગ્રેસે PM મોદીને ઘેર્યા

ઑક્ટોબરમાં છૂટક મોંઘવારી 6.09 ટકા અને ખાદ્ય મોંઘવારી 8.94 ટકા પર પહોંચ્યા બાદ કોંગ્રેસે વડાપ્રધાન મોદીના જૂના વીડિયોને ફરી ચર્ચામાં લાવ્યો છે. કોંગ્રેસનો સવાલ છે કે 2014 પહેલાં નરેન્દ્ર મોદી મોંઘવારી માટે તત્કાલીન વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહ પાસે જવાબ અને માફીની માગણી કરતા હતા, તો હવે પોતાની સરકારના સમયમાં મોંઘવારી વધવા પર તેઓ શું જવાબ આપશે?

હાલમાં ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં વધારો સામાન્ય લોકો માટે સૌથી મોટી ચિંતા છે. મોંઘવારી પર હવામાન, ખાદ્ય ચીજવસ્તુઓનો પુરવઠો, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના ભાવ અને બેઝ ઇફેક્ટ સહિત અનેક પરિબળોની અસર પડે છે. આગામી મહિનાઓમાં ખાદ્ય પુરવઠાની સ્થિતિ અને RBIની નીતિ મોંઘવારીની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.