
Delhi SIR Fake Form 7 Controversy: દિલ્હીમાં મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (Special Intensive Revision – SIR) દરમિયાન મુસ્તફાબાદ વિધાનસભા વિસ્તારમાં કથિત નકલી Form-7 અરજીઓ દાખલ કરવાનો મામલો સામે આવ્યો છે. મતદારોનાં નામ યાદીમાંથી દૂર કરવાના હેતુથી ખોટી અરજીઓ કરવામાં આવી હોવાની ફરિયાદ પર સુપ્રીમ કોર્ટે ગંભીર નોંધ લીધી છે. અદાલતે ભારતના ચૂંટણી પંચ (ECI) અને સંબંધિત અધિકારીઓને ફરિયાદમાં ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાઓની તપાસ કરીને હકીકતો ચકાસવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.
આ વિવાદ એવા આરોપો સાથે જોડાયેલો છે કે કેટલાક મતદારોનાં નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવા માટે તેમની સંમતિ વિના અથવા યોગ્ય આધાર વગર Form-7 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી. Form-7નો ઉપયોગ મતદાર યાદીમાં નોંધાયેલા કોઈ વ્યક્તિના નામ સામે વાંધો નોંધાવવા અથવા તેનું નામ યાદીમાંથી દૂર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટે થાય છે. તેથી આ ફોર્મનો દુરુપયોગ મતદારોના મતાધિકારને અસર કરી શકે છે.
37માંથી 36 Form-7 અરજીઓ નકલી હોવાનો આરોપ
કોંગ્રેસના નેતા અલી મેહંદી દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં મુસ્તફાબાદ વિસ્તારમાં Form-7 અરજીઓ દ્વારા મતદારોનાં નામ દૂર કરવાની પ્રક્રિયામાં ગેરરીતિ થયાનો મુદ્દો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન અરજદારના વકીલે અદાલતને જણાવ્યું કે આ વિસ્તારમાં કુલ 37 Form-7 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી 36 અરજીઓ નકલી હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું.
અરજીમાં ઉલ્લેખિત એક અહેવાલ મુજબ, જે 28 મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટે અરજીઓ કરવામાં આવી હતી, તેઓ વાસ્તવમાં પોતાના નોંધાયેલા સરનામે જ રહેતા હતા. આથી તેમના નામ દૂર કરવા માટે રજૂ કરવામાં આવેલા કારણો અંગે સવાલો ઊભા થયા હતા.
મામલામાં વધુ એક મહત્ત્વપૂર્ણ મુદ્દો બૂથ લેવલ એજન્ટો (BLA)ની સહી સાથે જોડાયેલો છે. અરજદારના જણાવ્યા મુજબ, Form-7 અરજીઓમાં જે BLAનાં નામ દર્શાવવામાં આવ્યાં હતાં, તેમાંથી મોટાભાગના લોકોએ ફોર્મ પર સહી કરી હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. આનો અર્થ એ થયો કે તેમના નામનો ઉપયોગ કરીને અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
બૂથ લેવલ એજન્ટોની ભૂમિકા અંગે અદાલતની ટિપ્પણી
સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ જયમાલ્યા બાગચીએ બૂથ લેવલ એજન્ટોની ભૂમિકા અને ચૂંટણી પંચના અધિકારો અંગે મહત્ત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી કરી હતી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે BLA રાજકીય પક્ષો દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવતા એજન્ટો છે અને ચૂંટણી પંચનું તેમના પર સીધું નિયંત્રણ હોતું નથી.
જસ્ટિસ બાગચીએ કહ્યું હતું કે જો કોઈ બૂથ લેવલ એજન્ટ નકલી અરજી દાખલ કરે છે, તો ચૂંટણી પંચ તેને બ્લેકલિસ્ટ કરી શકે છે. જોકે, આ સિવાય એજન્ટો પર ચૂંટણી પંચનું સીધું નિયંત્રણ નથી. આ ટિપ્પણીથી મતદાર યાદી સંબંધિત પ્રક્રિયામાં રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિઓની જવાબદારીનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં આવ્યો છે.
પોલીસ FIR નોંધે નહીં તો મેજિસ્ટ્રેટનો સંપર્ક કરવા સૂચન
અલી મેહંદી તરફથી હાજર વકીલે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું કે આ મામલે પોલીસ સમક્ષ ફરિયાદ કરવામાં આવી હતી, પરંતુ પોલીસે FIR નોંધવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. વકીલે ઉત્તર પ્રદેશમાં SIR દરમિયાન નકલી Form-7 અરજીઓ અંગે અગાઉ સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા નિર્દેશોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
આ રજૂઆતના જવાબમાં જસ્ટિસ જયમાલ્યા બાગચીએ સૂચવ્યું કે જો પોલીસ FIR નોંધતી ન હોય, તો અરજદાર સંબંધિત મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ જઈ શકે છે. એટલે કે કાયદાકીય પ્રક્રિયા હેઠળ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ ફરિયાદ રજૂ કરીને આગળની કાર્યવાહી માટે વિનંતી કરી શકાય છે.
ચૂંટણી પંચને આરોપોની તપાસ કરવાનો આદેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે અરજદાર આ મામલે પોલીસ, ભારતના ચૂંટણી પંચ અને દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી (CEO) સમક્ષ અગાઉથી ફરિયાદ કરી ચૂક્યા છે. આ સ્થિતિમાં અદાલતે મામલાના ગુણદોષ અંગે કોઈ અંતિમ ટિપ્પણી કરવાનું ટાળ્યું હતું.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જયમાલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની પીઠે ચૂંટણી પંચ તથા સંબંધિત અધિકારીઓને ફરિયાદમાં રજૂ કરવામાં આવેલા આરોપોની તપાસ કરવા જણાવ્યું હતું. જો તપાસ દરમિયાન આરોપો સાચા સાબિત થાય, તો કાયદા મુજબ જરૂરી સુધારાત્મક પગલાં લેવાનો પણ નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે.
અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે અરજદાર પોતાનો પક્ષ સંબંધિત અધિકારીઓ સમક્ષ રજૂ કરી ચૂક્યા હોવાથી હવે અધિકારીઓએ ફરિયાદના આધારે હકીકતોની ચકાસણી કરીને યોગ્ય કાર્યવાહી કરવી જોઈએ. આ નિર્દેશ સાથે સુપ્રીમ કોર્ટે અરજીનો નિકાલ કર્યો હતો.
SIR પ્રક્રિયામાં મતદારોનાં નામની સુરક્ષા અંગે સવાલ
મુસ્તફાબાદનો મામલો મતદાર યાદીના પુનરીક્ષણ દરમિયાન Form-7ના ઉપયોગ અને તેની ચકાસણીની પ્રક્રિયા અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા કરે છે. મતદારનું નામ યાદીમાંથી દૂર કરવાની પ્રક્રિયામાં વાંધો નોંધાવનારની ઓળખ, સહી અને રજૂ કરાયેલા કારણોની ખરાઈ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
હાલમાં 36 અરજીઓ નકલી હોવાનો આરોપ છે, પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે તેને સાબિત થયેલી હકીકત તરીકે સ્વીકાર્યો નથી. અદાલતે માત્ર તપાસ અને તથ્યોની ચકાસણી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. હવે ચૂંટણી પંચ અને દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીની તપાસમાં શું બહાર આવે છે અને જો ગેરરીતિ સાબિત થાય તો જવાબદાર લોકો સામે કઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.







