Adani Case Update: અરબપતિ ઉદ્યોગપતિ ગૌતમ અદાણી વિરુદ્ધ અમેરિકામાં ચાલી રહેલા ફોજદારી મુકદ્દમાને અચાનક પાછા ખેંચવાના ન્યાય વિભાગના નિર્ણયે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારે ચર્ચાઓ જગાવી છે. આ કેસમાં ન્યાય વિભાગે ન્યૂયોર્કની ફેડરલ કોર્ટમાં એક સફાઈ આપી છે, જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ જો બાઈડનનું વહીવટીતંત્ર રાજકીય કારણોસર ગૌતમ અદાણીની જાહેર બદનામી (‘નેમ એન્ડ શેમ’) કરવાના ઈરાદાથી આ મામલો દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ચોંકાવનારો દાવો જસ્ટિસ નિકોલસ ગરાઉફિસ દ્વારા માંગવામાં આવેલી વધુ સ્પષ્ટતાના જવાબમાં આવ્યો છે. ન્યાય વિભાગે દલીલ કરી છે કે આ સમગ્ર કાર્યવાહી પાયાવિહોણી હતી અને તેનો ઉદ્દેશ્ય ન્યાય કરતાં ઉદ્યોગપતિની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડવાનો વધુ હતો. આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે અમેરિકી રાજકારણના બદલાતા પવનો મોટા કોર્પોરેટ કાનૂની મામલાઓને પણ પ્રભાવિત કરી રહ્યા છે.
ભારતીય તપાસ અને અમેરિકાનો નવો તર્ક
ન્યાય વિભાગે પોતાની દલીલને મજબૂત કરવા માટે એવું કહ્યું છે કે ભારતીય અધિકારીઓએ આ આરોપોની તપાસ કરી હતી અને તેમાં ‘કાર્યવાહી યોગ્ય કોઈ અનિયમિતતા (નો એક્શનેબલ મિસકન્ડક્ટ)’ મળી નથી. ન્યાય વિભાગના પ્રિન્સિપલ એસોસિએટ ડેપ્યુટી એટર્ની જનરલ આર. ટ્રેન્ટ મેકકોક્ટરે એવી દલીલ કરી હતી કે જે દેશનું આ મામલામાં સૌથી વધુ હિત જોડાયેલું છે, તેણે પોતે જ ક્લીન ચિટ આપી દીધી છે. જોકે, આ દલીલ સામે એક મોટો વિરોધાભાસ છે. ન્યાય વિભાગ દ્વારા કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવેલા ત્રણ સત્તાવાર ભારતીય દસ્તાવેજોનું વિશ્લેષણ કરતા સ્પષ્ટ થાય છે કે તેમાં ક્યાંય પણ તે ‘લાંચખોરીની સાજિશ’ ની તપાસ કરવામાં આવી નથી, જે અમેરિકી અભિયોગ (ઈન્ડાઈટમેન્ટ) નો મુખ્ય આધાર હતો. આમ, એક તરફ ન્યાય વિભાગ ભારતીય તપાસનો હવાલો આપી રહ્યો છે, તો બીજી તરફ તે તપાસના દાયરામાં મુખ્ય આરોપોનો ક્યાંય સમાવેશ જ થતો ન હોવાનું જણાય છે.
ન્યાયાધીશનો આદેશ અને ન્યાય વિભાગની મજબૂરી
ન્યુયોર્કના પૂર્વી જિલ્લાની અમેરિકી જિલ્લા અદાલતે આ મામલામાં અત્યંત કડક વલણ અપનાવ્યું હતું. જજ નિકોલસ ગરાઉફિસે ન્યાય વિભાગની અભિયોગ પાછો ખેંચવાની મૂળ અરજીને ‘અત્યંત સંક્ષિપ્ત અને સામાન્ય’ ગણાવીને તેને ફગાવી દીધી હતી. તેમણે ન્યાય વિભાગને આદેશ આપ્યો હતો કે તેઓ પોતાના નિર્ણયના દરેક કારણને વિસ્તારથી સમજાવે અને પર્યાપ્ત તથ્યાત્મક આધાર રજૂ કરે. આ જ કારણ છે કે ન્યાય વિભાગે શુક્રવારે ૧૦ પાનાનો વિસ્તૃત જવાબ દાખલ કરવો પડ્યો. જવાબમાં મેકકોક્ટરે એ પણ સ્વીકાર્યું કે ફોજદારી મુકદ્દમા શરૂ કરવા કે પાછા ખેંચવા એ કાર્યપાલિકા (એક્ઝિક્યુટિવ) નો બંધારણીય અધિકાર છે અને અદાલતને તે બાબતે પ્રશ્ન પૂછવાનો અધિકાર નથી. આ નિવેદન સ્પષ્ટપણે ન્યાયતંત્ર અને કાર્યપાલિકા વચ્ચેના સંઘર્ષની રેખા દોરે છે.
અભિયોજકોનું મૌન અને આંતરિક વિરોધાભાસ
આ સમગ્ર કેસમાં સૌથી વધુ ચર્ચિત બાબત એ છે કે આ જવાબ પર માત્ર આર. ટ્રેન્ટ મેકકોક્ટરના જ હસ્તાક્ષર છે. તેમણે સ્વીકાર્યું કે તેમણે જાણીજોઈને આ મામલાને સંભાળનારા મુખ્ય અભિયોજકો અથવા ન્યૂયોર્કના અમેરિકી એટર્નીના હસ્તાક્ષર લીધા નથી, કારણ કે નિર્ણય તેમણે પોતે લીધો હતો. આ બાબતથી ન્યાય વિભાગની અંદરના મતભેદો બહાર આવ્યા છે. વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના રિપોર્ટ મુજબ, અનેક અભિયોજકો આ નિર્ણય સાથે સહમત નહોતા અને કેટલાકે તો પોતાની જાતને કેસથી અલગ કરવાની અરજી પણ કરી દીધી હતી. જ્યારે તપાસ કરનાર અધિકારીઓ જ પોતાના વિભાગના નિર્ણયથી અસંમત હોય, ત્યારે તે કેસની વિશ્વસનીયતા પર સ્વાભાવિક રીતે જ સવાલો ઊભા થાય છે.
રાજકીય જોડાણ અને એપ્સ્ટીનની ભૂમિકાની અટકળો
ગૌતમ અદાણી કેસ સાથે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નજીકના સલાહકાર બોરિસ એપ્સ્ટીનનું નામ જોડાતા મામલો વધુ ગૂંચવાઈ ગયો છે. અહેવાલો અનુસાર, એપ્સ્ટીને ન્યાય વિભાગમાં મેકકોક્ટરની નિયુક્તિનું સમર્થન કર્યું હતું, જેના કારણે એવી ચર્ચાઓએ જોર પકડ્યું કે શું આ કેસ પાછો ખેંચવા પાછળ કોઈ પડદા પાછળની રાજકીય રણનીતિ છે? જોકે, એપ્સ્ટીન, અદાણી ગ્રુપ અને ન્યાય વિભાગના પ્રવક્તાઓએ આ પ્રકારના કોઈપણ જોડાણને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યા છે. પ્રવક્તાએ ભારપૂર્વક કહ્યું છે કે મેકકોક્ટરની નિમણૂક માત્ર તેમની યોગ્યતાના આધારે થઈ હતી. છતાં, એપ્સ્ટીનનું નામ આવવાથી આ કેસ હવે કાનૂની દાયરામાંથી નીકળીને રાજકીય રણનીતિના વર્તુળમાં આવી ગયો છે.
કેસનું ભવિષ્ય અને ન્યાયિક પડકારો
આ કેસ અત્યારે એવા વળાંક પર છે જ્યાં કાનૂની પ્રક્રિયા અને રાજકીય અપેક્ષાઓ ટકરાઈ રહી છે. ગૌતમ અદાણી, સાગર અદાણી અને વિનીત જૈન સહિતના અન્ય આરોપીઓ માટે આ એક મોટી રાહતની વાત છે, પરંતુ અમેરિકી ન્યાય વ્યવસ્થા માટે આ એક કસોટી સમાન છે. શું અદાલત ન્યાય વિભાગની આ નવી દલીલોને સ્વીકારશે? શું ભારતીય દસ્તાવેજોના આધારે મુકદ્દમો પાછો ખેંચવાનો નિર્ણય કાયદેસર ગણાશે? આ એવા પ્રશ્નો છે જેના પર હવે આગામી દિવસોમાં સુનાવણી થશે. સમગ્ર ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉદ્યોગ જગત અને ન્યાયતંત્ર વચ્ચેના સંબંધો કેટલા જટિલ છે અને કેવી રીતે એક કાનૂની કેસ વૈશ્વિક રાજનીતિનો હિસ્સો બની શકે છે.
આ પણ વાંચો:
