Adani US Investment Proposal: ભારતીય ઉદ્યોગ જગતના દિગ્ગજ ગૌતમ અદાણીએ તાજેતરમાં અમેરિકાની ન્યૂયોર્ક સ્થિત ઈસ્ટર્ન ડિસ્ટ્રિક્ટ કોર્ટમાં એક મહત્વનું સોગંદનામું (સ્વોર્ન એફિડેવિટ) દાખલ કર્યું છે. ૧૫ જુલાઈના રોજ રજૂ કરવામાં આવેલા આ સોગંદનામામાં તેમણે સત્તાવાર રીતે સ્વીકાર્યું છે કે તેમના વકીલોએ અમેરિકી પ્રોસિક્યુટર્સ સમક્ષ એક પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. આ પ્રસ્તાવમાં સૂચન કરવામાં આવ્યું હતું કે અદાણી ગ્રુપ દ્વારા અમેરિકામાં ૧૦ અબજ ડોલરનું જે રોકાણ કરવાનું જાહેર કરવામાં આવ્યું છે, તેને તેમની સામે ચાલી રહેલા ફોજદારી અને દીવાની કેસોના નિરાકરણ (સેટલમેન્ટ) સાથે જોડી શકાય છે. આ ઘટનાએ આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની જગતમાં અને ભારતીય કોર્પોરેટ વર્તુળોમાં ભારે ચર્ચા જગાવી છે. આ સોગંદનામું માત્ર એક કાનૂની દસ્તાવેજ નથી, પરંતુ તે અદાણી ગ્રુપની અમેરિકામાં ચાલી રહેલી તપાસ અને તેમાંથી મુક્તિ મેળવવાના પ્રયાસો અંગેની પારદર્શિતાની એક કસોટી બની ગયું છે.
૧૦ અબજ ડોલરના રોકાણની ઓફર અને તેનો હેતુ
અદાણીએ તેમના સોગંદનામામાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ સમગ્ર પ્રસ્તાવ ૧૩ નવેમ્બર ૨૦૨૪ના રોજ તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘એક્સ’ (અગાઉનું ટ્વિટર) પર કરેલી એક પોસ્ટ સાથે જોડાયેલો હતો. તે સમયે તેમણે અમેરિકાની ઉર્જા સુરક્ષા અને માળખાગત સુવિધાઓમાં ૧૦ અબજ ડોલરનું રોકાણ કરવાની જાહેરાત કરી હતી, જેનાથી અંદાજે ૧૫,૦૦૦ લોકોને રોજગારી મળે તેવું આયોજન હતું. અદાણીએ અદાલતને જણાવ્યું છે કે જ્યારે તેમણે આ ઘોષણા કરી હતી, ત્યારે તેમને DOJ (અમેરિકી ન્યાય વિભાગ) ના અભિયોગ કે SEC (સિક્યુરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ કમિશન) ની ફરિયાદ અંગે કોઈ જાણકારી નહોતી. તેમના વકીલોએ આ રોકાણના પ્રસ્તાવને એક ‘સેટલમેન્ટ ટૂલ’ તરીકે વાપરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જેનો ઉદ્દેશ્ય તપાસ હેઠળના કેસોને ઉકેલવાનો હતો. જોકે, આ ઓફરનો હેતુ શું હતો, તે અંગે હવે સવાલો ઉભા થઈ રહ્યા છે.
શું કોઈ ‘ક્વિડ પ્રો ક્વો’ (લેવડ-દેવડ) થઈ હતી? DOJનો ઈનકાર
આ સમગ્ર મામલાનો સૌથી મહત્વનો વળાંક એ છે કે અમેરિકી ન્યાય વિભાગ (DOJ) એ આ પ્રસ્તાવને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યો હતો. સોગંદનામા અનુસાર, ૧૧ મેના રોજ અમેરિકી એટર્ની જોસેફ નોસેલાએ બચાવ પક્ષને એક ઈમેઈલ મોકલ્યો હતો. આ ઈમેઈલમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે ફોજદારી આરોપોના નિકાલ માટે ૧૦ અબજ ડોલરના રોકાણનો પ્રસ્તાવ સ્વીકારવામાં આવશે નહીં અને તેના પર કોઈ પણ પ્રકારનો વિચાર કરવામાં આવશે નહીં. આ બાબત સાબિત કરે છે કે કેસ પાછો ખેંચવાના ન્યાય વિભાગના નિર્ણયમાં આ રોકાણ પ્રસ્તાવની કોઈ ભૂમિકા નહોતી. અદાણીએ પણ પોતાની જાણકારી મુજબ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમના અને અમેરિકી સરકાર વચ્ચે કોઈ પણ પ્રકારની ‘ક્વિડ પ્રો ક્વો’ (એક વસ્તુના બદલામાં બીજી વસ્તુ) જેવી લેવડ-દેવડ થઈ નથી.
જસ્ટિસ ગરાફિસની કડક પૂછપરછ અને અદાણીનો જવાબ
અમેરિકી જિલ્લા ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ નિકોલસ ગરાફિસે આ સોગંદનામું દાખલ કરવાનો નિર્દેશ એટલા માટે આપ્યો હતો કારણ કે તેમને એવી આશંકા હતી કે કેસ પાછો ખેંચવા પાછળ કોઈ અપ્રગટ સમજૂતી હોઈ શકે છે. ન્યાયાધીશે સીધો સવાલ પૂછ્યો હતો કે શું અભિયોગ પાછો ખેંચવાના બદલામાં કોઈ વાયદો કરવામાં આવ્યો છે, માંગવામાં આવ્યો છે, અથવા કોઈ સમજૂતી થઈ છે? ગૌતમ અદાણીએ આ પ્રશ્નોના જવાબમાં સ્પષ્ટપણે ‘ના’ કહી છે. તેમણે જણાવ્યું કે તેમને એવી કોઈ પણ સમજૂતીની જાણકારી નથી, જેમાં ફોજદારી કેસ પાછા ખેંચવાના બદલામાં રોકાણ કે અન્ય કોઈ ફાયદાનો સોદો થયો હોય. ન્યાયતંત્રની આ કડકાઈ દર્શાવે છે કે અમેરિકી અદાલતો કેસના નિકાલમાં પારદર્શિતા જાળવવા માટે કેટલી સતર્ક છે.
અભિયોગ અને તપાસની સમયરેખા
સોગંદનામામાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે ૧૭ માર્ચ ૨૦૨૩ના રોજ FBI એજન્ટો અદાણીના ભત્રીજા સાગર અદાણી પાસે સર્ચ વોરંટ લઈને પહોંચ્યા હતા. તેમણે ઈલેક્ટ્રોનિક ઉપકરણો જપ્ત કર્યા હતા. આ ઘટના સૂચવે છે કે તપાસ લાંબા સમયથી ચાલી રહી હતી. જોકે, અદાણીએ તેમના સોગંદનામામાં એ વાતનો કોઈ ઉલ્લેખ નથી કર્યો કે તપાસ સાર્વજનિક થઈ તે પહેલા તેમને તેની જાણકારી હતી કે નહીં. આ સમયરેખા અને ૧૦ અબજ ડોલરની જાહેરાત વચ્ચેની કડીઓ હજુ પણ રહસ્યમય છે, જેના કારણે કોર્ટ અને જનતામાં અનેક પ્રકારના તર્ક-વિતર્ક થઈ રહ્યા છે.
શેરધારકો અને કર્મચારીઓનું હિત: વકીલ માર્ક મુકેસીની દલીલો
અદાણીના વકીલ માર્ક મુકેસી જેફ્રાએ અમેરિકી ન્યાય વિભાગની ‘જસ્ટિસ મેન્યુઅલ’ નો હવાલો આપીને એક મહત્વની કાનૂની દલીલ કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે પ્રોસિક્યુટર્સ કોઈ કેસના નિકાલ પર નિર્ણય લે છે, ત્યારે તેઓ એ બાબત પર પણ વિચાર કરે છે કે આ કાર્યવાહીથી નિર્દોષ શેરધારકો, પેન્શનધારકો અને હજારો કર્મચારીઓને કેટલું નુકસાન થઈ શકે છે. ૧૦ અબજ ડોલરના રોકાણનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ દર્શાવવાનો હતો કે આ કેસ ચાલુ રહેવાથી ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યાપારિક સંબંધો અને અદાણી ગ્રુપની અમેરિકામાં રોકાણ કરવાની ક્ષમતા પર કેવી પ્રતિકૂળ અસર પડી રહી છે. આ દલીલ દ્વારા વકીલે સાબિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો કે રોકાણની વાત માત્ર બિઝનેસના હિતમાં હતી, કેસ રદ કરાવવા માટે લાંચ તરીકે નહીં.
પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશો સાથે જોડાયેલા અહેવાલ અને તપાસનો અંતિમ તબક્કો
આ કાનૂની જંગ વચ્ચે એક અહેવાલે પણ ચર્ચાઓ જગાવી હતી. જેમાં જાણવા મળ્યું હતું કે ગૌતમ અદાણીના પક્ષમાં કોઈ કાનૂની રાય તૈયાર કરવામાં આવી હતી કે કેમ તે જાણવા માટે ૨૦ પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશોનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો હતો. આમાંથી સાત પૂર્વ CJIs (જેમ કે એન.વી. રમણા, ટી.એસ. ઠાકુર વગેરે) એ સ્પષ્ટપણે આવી કોઈ રાય કે નિવેદન આપવાનો ઈનકાર કર્યો છે. હાલમાં જસ્ટિસ ગરાફિસે અભિયોગ પાછો ખેંચવાની માંગ પર પોતાનો અંતિમ નિર્ણય આપ્યો નથી. આ પ્રક્રિયા દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઉદ્યોગપતિઓ સામેની તપાસ કેટલી જટિલ હોય છે અને તેમાં કાનૂની પ્રક્રિયાઓને કેટલી ગંભીરતાથી લેવામાં આવે છે. આ સમગ્ર ઘટના અદાણી ગ્રુપ માટે ભવિષ્યના રોકાણો અને વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠાની દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્વની સાબિત થશે.
આ પણ વાંચો:
CJP Protest: CJP Vs અન્ના આંદોલન, શું છે સૌથી મોટો તફાવત? – thegujaratreport.com
