Bhopal Water Contamination: ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટનાના પીડિતોના ચાર સંગઠનોએ શુક્રવારે યોજાયેલી સંયુક્ત પત્રકાર પરિષદમાં ભોપાલ નગર નિગમ (BMC) સામે ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે. સંગઠનોનું કહેવું છે કે પરિત્યક્ત યુનિયન કાર્બાઇડ કારખાનાની આસપાસના વિસ્તારોમાં રહેવાસીઓને ગટરથી દૂષિત પીવાનું પાણી પૂરું પાડવામાં આવી રહ્યું છે. તેમના મતે, જો તાત્કાલિક પગલાં નહીં લેવામાં આવે તો ઇન્દોરના ભાગીરથપુરામાં બનેલી ઘટના જેવી પરિસ્થિતિ અહીં પણ સર્જાઈ શકે છે.
પાણીની તપાસમાં મળ્યા ચોંકાવનારા પરિણામો
પીડિત સંગઠનો દ્વારા પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન પીવાના પાણીની ગુણવત્તા અંગે કરાયેલી તપાસનો અહેવાલ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. આ અહેવાલ અનુસાર, તપાસ માટે લેવામાં આવેલા પાણીના નમૂનાઓમાંથી આશરે 70 ટકા નમૂનાઓમાં ફીકલ કોલીફોર્મ નામના બેક્ટેરિયા મળી આવ્યા હતા. સામાન્ય રીતે આ બેક્ટેરિયાની હાજરી એ સંકેત આપે છે કે પાણી મળ અથવા ગંદકીથી પ્રદૂષિત છે અને તે માનવ આરોગ્ય માટે જોખમી બની શકે છે.
30માંથી 19 વિસ્તારોમાં દૂષિત પાણી સપ્લાય થવાનો દાવો
ભોપાલ ગેસ પીડિત મહિલા પુરુષ સંઘર્ષ મોરચાના અધ્યક્ષ નવાબ ખાને જણાવ્યું કે આ મહિને કુલ 30 વિસ્તારોમાંથી 63 પાણીના નમૂનાઓ એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. તપાસ દરમિયાન 43 નમૂનાઓમાં ફીકલ કોલીફોર્મની હાજરી નોંધાઈ હતી. તેમના જણાવ્યા મુજબ, આ તારણો દર્શાવે છે કે 30માંથી 19 વિસ્તારોમાં લોકોને મળથી દૂષિત પાણી પીવા માટે મળી રહ્યું છે.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે અપર લેક (મોટું તળાવ)માંથી પુરવઠો થતા પાણીના લગભગ 90 ટકા નમૂનાઓ દૂષિત મળી આવ્યા હતા. જ્યારે કોલાર ડેમમાંથી આવતાં પાણીના આશરે 25 ટકા નમૂનાઓમાં પણ પ્રદૂષણના સંકેતો જોવા મળ્યા હતા.
દૂષિત પાણીથી લોકોમાં વિવિધ બીમારીઓ ફેલાવાનો આક્ષેપ
ભોપાલ ગેસ પીડિત મહિલા સ્ટેશનરી કર્મચારી સંઘની અધ્યક્ષા રશીદા બીએ જણાવ્યું કે પરિત્યક્ત યુનિયન કાર્બાઇડ કારખાનાની આસપાસ વસતા પરિવારો છેલ્લા ઘણા સમયથી દૂષિત પાણીના કારણે આરોગ્ય સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છે.
તેમના જણાવ્યા મુજબ, અનેક પરિવારોમાં ઝાડા, ઊલટી અને પેટ સંબંધિત તકલીફોના કેસ નોંધાઈ રહ્યા છે. ઉપરાંત ખાનગી હોસ્પિટલ અને ક્લિનિકોમાં ટાઇફોઇડ જેવા રોગોના દર્દીઓની સંખ્યામાં પણ વધારો નોંધાઈ રહ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના જૂના આદેશોની પણ યાદ અપાઈ
રશીદા બીએ જણાવ્યું કે વર્ષ 2004માં સુપ્રીમ કોર્ટે સ્વીકાર્યું હતું કે યુનિયન કાર્બાઇડ કારખાનામાં રહેલા ઝેરી કચરાના કારણે આસપાસના વિસ્તારોનું ભૂગર્ભજળ ઝેરી રસાયણો અને ભારે ધાતુઓથી પ્રદૂષિત થયું છે. ત્યારબાદ અદાલતે અસરગ્રસ્ત લોકોને સુરક્ષિત પીવાનું પાણી ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે અલગ પાઇપલાઇન દ્વારા સ્વચ્છ પાણી પહોંચાડવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
2018ના આદેશ છતાં ગટર અને ડ્રેનેજની વ્યવસ્થા અધૂરી હોવાનો આરોપ
ભોપાલ ગેસ પીડિત નિરાશ્રિત પેન્શનભોગી સંઘર્ષ મોરચાના અધ્યક્ષ બાલકૃષ્ણ નામદેવે જણાવ્યું કે ઓગસ્ટ 2018માં પણ સુપ્રીમ કોર્ટે પાણીમાં મળ-દૂષણ અંગેની ફરિયાદોને ધ્યાનમાં લઈને ભોપાલ નગર નિગમને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ગટર લાઇન અને યોગ્ય ડ્રેનેજ વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
તેમણે દાવો કર્યો કે નગર નિગમે ત્રણ મહિનામાં આ કામગીરી પૂર્ણ કરવાની ખાતરી આપી હતી, પરંતુ વર્ષો વીતી ગયા હોવા છતાં જમીન પર કોઈ નોંધપાત્ર કામગીરી જોવા મળી નથી.
જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી કરવાની માંગ ઉઠી
ભોપાલ ગ્રુપ ફોર ઇન્ફોર્મેશન એન્ડ એક્શનની રચના ઢીંગરાએ જણાવ્યું કે રહેવાસીઓના આરોગ્યને જોખમમાં મૂકનાર અધિકારીઓ સામે જવાબદારી નક્કી થવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે ઇન્દોરના ભાગીરથપુરા જેવી દુર્ઘટના બન્યા પછી કાર્યવાહી કરવાને બદલે અગાઉથી જ અસરકારક પગલાં લેવા જરૂરી છે.
તેમણે માંગ કરી કે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ગટર અને ડ્રેનેજ પ્રોજેક્ટનો સમયમર્યાદામાં અમલ થાય, પીવાના પાણીની નિયમિત અને સ્વતંત્ર ગુણવત્તા ચકાસણી કરવામાં આવે તેમજ સમગ્ર પ્રક્રિયા પારદર્શક રીતે લોકો સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવે.
ભાગીરથપુરાની ઘટનાનો ઉલ્લેખ કરીને ચેતવણી
સંગઠનોએ ઇન્દોરના ભાગીરથપુરામાં બનેલી ઘટનાનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે ગયા વર્ષે દૂષિત પાણીના કારણે ત્યાં ગંભીર આરોગ્ય સંકટ ઊભું થયું હતું. તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું હતું કે અનેક લોકોના મોત દૂષિત પાણીથી ફેલાયેલા ચેપના કારણે થયા હતા.
ભાગીરથપુરામાં નર્મદા નદીની પાણી પુરવઠાની પાઇપલાઇનમાં ડ્રેનેજનું પાણી ભળી જતાં પીવાનું પાણી પ્રદૂષિત બન્યું હતું. ત્યારબાદ લેવામાં આવેલા પાણીના નમૂનાઓમાંથી મોટા પ્રમાણમાં ફીકલ કોલીફોર્મ બેક્ટેરિયા મળી આવ્યા હતા.
સ્વચ્છ પાણી અને આરોગ્ય સુરક્ષાની માંગ વધુ તેજ
ગેસ પીડિત સંગઠનોનું કહેવું છે કે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રહેતા લોકો વર્ષોથી પાણી સંબંધિત વિવિધ સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે જો ગટર અને પીવાના પાણીની વ્યવસ્થામાં તાત્કાલિક સુધારા નહીં કરવામાં આવે તો જાહેર આરોગ્ય માટે મોટું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
સંગઠનોએ સરકાર અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્રને તાત્કાલિક અસરથી પાણીની ગુણવત્તાની વ્યાપક તપાસ, ગટર વ્યવસ્થાનું આધુનિકીકરણ, જવાબદાર અધિકારીઓ સામે જરૂરી કાર્યવાહી અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સુરક્ષિત પીવાના પાણીની સતત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાની માંગ કરી છે.
