Congress on New Labour Code: કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખરગેએ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા લાગુ કરવામાં આવેલા ચાર નવા લેબર કોડ સામે આકરા પ્રહાર કર્યા છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો છે કે મોદી સરકારે કરોડો શ્રમિકોના હિતોને નેવે મૂકીને, કોઈ પણ પ્રકારના પરામર્શ કે ચર્ચા વગર આ કાયદાઓ થોપી દીધા છે. ખરગેના મતે, આઝાદી પછીના ઇતિહાસમાં શ્રમિકોના અધિકારો પર આ સૌથી મોટો ફટકો છે. ખાસ કરીને ૮ અને ૯ મે ૨૦૨૬ના રોજ જે રીતે ગેઝેટ નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવ્યું, તે દર્શાવે છે કે સરકાર માત્ર ચૂંટણી પૂરી થવાની રાહ જોતી હતી અને હવે મજૂરોને ‘હાયર એન્ડ ફાયર’ એટલે કે જ્યારે ઈચ્છો ત્યારે નોકરીએ રાખો અને જ્યારે ઈચ્છો ત્યારે કાઢી મૂકો તેવી સ્થિતિમાં ધકેલી દીધા છે.
લઘુત્તમ વેતન અને પગારના માળખામાં ફેરફારથી નુકસાનની ભીતિ
વેતન સંહિતા ૨૦૧૯નો ઉલ્લેખ કરતા ખરગેએ જણાવ્યું કે નવું માળખું મજૂર-કેન્દ્રિત હોવાને બદલે કોર્પોરેટ-કેન્દ્રિત છે. સરકારની નવી વ્યાખ્યા મુજબ, મૂળ વેતન કુલ પગારના ૫૦ ટકા હોવું જોઈએ, જેના કારણે કર્મચારીઓના હાથમાં આવતા (In-hand) પગારમાં મોટો ઘટાડો થશે. વધુમાં, લઘુત્તમ વેતન નક્કી કરવાના ચોક્કસ માપદંડો હટાવી દેવામાં આવ્યા છે, જે હવે સરકારની મનસ્વી ઈચ્છા પર નિર્ભર રહેશે. ખેતમજૂરો અને ઘરેલુ કામદારોને આ સુરક્ષામાંથી બાકાત રાખવા પર પણ તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યા છે. શ્રમિકો માટે આર્થિક અસ્થિરતાનો આ નવો દોર શરૂ થઈ શકે છે તેવી આશંકા તેમણે વ્યક્ત કરી છે.
My statement on Implementation of Labour Codes —
In its typical cowardly fashion, the Modi Government waited for the assembly elections to conclude before notifying the four anti-worker labour codes through a series of gazette notifications on 8th and 9th May 2026. For crores… pic.twitter.com/wtsO4M8Fqw
— Mallikarjun Kharge (@kharge) May 11, 2026
વ્યવસાયિક સુરક્ષા અને સ્વાસ્થ્યના નિયમોમાં નરમાશનો વિરોધ
નવી સંહિતામાં કાર્યસ્થળ પર સુરક્ષાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ ફોજદારી કાર્યવાહીને બદલે માત્ર દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે, જેને ખરગેએ ‘ગુના-મુક્તિ’નું માળખું ગણાવ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે જો કોઈ અકસ્માતમાં શ્રમિકને ગંભીર ઈજા થાય, તો પણ માલિક માત્ર દંડ ભરીને છૂટી જશે. રાત્રિ પાળીમાં કામ કરતી મહિલાઓની સુરક્ષા માટે કોઈ અનિવાર્ય મોડેલનો અભાવ અને કોન્ટ્રાક્ટ મજૂરો માટે સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓની જવાબદારી નક્કી ન થવી એ અત્યંત ચિંતાજનક છે. શું શ્રમિકોના જીવનની કિંમત માત્ર એક દંડ જેટલી જ છે? આ સવાલ આજે દરેક જાગૃત નાગરિકના મનમાં ઉઠી રહ્યો છે.
અસંગઠિત ક્ષેત્ર અને ગિગ વર્કર્સની સામાજિક સુરક્ષા પર પ્રશ્નાર્થ
દેશના ૯૦ ટકા મજૂરો અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં કામ કરે છે, પરંતુ સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા ૨૦૨૦માં તેમના માટે કોઈ સ્પષ્ટ લાભો દેખાતા નથી. ખરગેએ દાવો કર્યો કે ગિગ વર્કર્સ (જેમ કે ડિલિવરી બોય કે અસ્થાયી કર્મચારીઓ) માટે વીમા કે પેન્શનનું કોઈ નક્કર મોડેલ નથી. બાંધકામ મજૂરો માટેના કલ્યાણ બોર્ડની શક્તિઓ ઘટાડી દેવામાં આવી છે, જેનાથી તેમને મળતા લાભો અટકી શકે છે. માત્ર ઓળખપત્ર આપવાથી સામાજિક સુરક્ષા મળતી નથી; તેના માટે કાનૂની ગેરંટી અને વાસ્તવિક નાણાકીય સહાયની જરૂર હોય છે જે આ નવા કોડમાં ખૂટે છે.
કોંગ્રેસનો ‘શ્રમિક ન્યાય’ એજન્ડા અને વૈકલ્પિક દૃષ્ટિકોણ
કેન્દ્ર સરકારના આ કાયદાઓ સામે કોંગ્રેસે પોતાનો પાંચ-સૂત્રીય ‘શ્રમિક ન્યાય’ એજન્ડા રજૂ કર્યો છે. જેમાં રાષ્ટ્રીય લઘુત્તમ વેતન ૪૦૦ રૂપિયા પ્રતિદિન કરવાની, મનરેગાને શહેરી વિસ્તારોમાં પણ લાગુ કરવાની અને સાર્વત્રિક સ્વાસ્થ્ય કવરેજ આપવાની ખાતરી આપવામાં આવી છે. કોંગ્રેસનું વચન છે કે જો તેઓ સત્તામાં આવશે, તો મોદી સરકાર દ્વારા શ્રમ કાયદાઓને નબળા પાડવાની પ્રક્રિયાની સમીક્ષા કરશે અને કોન્ટ્રાક્ટ પ્રથાને રોકવા માટે કામ કરશે. એક જાગૃત પત્રકાર તરીકે સવાલ એ થાય છે કે વિકાસની આંધળી દોડમાં જે મજૂરો દેશનો પાયો છે, શું તેમના અધિકારો સાથે સમજૂતી કરવી વ્યાજબી છે?
શ્રમિકોનું ભવિષ્ય અને લોકશાહીમાં સંવાદની જરૂરિયાત
કોઈપણ મોટો કાયદો જ્યારે દેશના કરોડો લોકોને અસર કરતો હોય, ત્યારે પરામર્શ અને સંવાદ અનિવાર્ય છે. ૨૦૧૫ પછી ‘ભારતીય શ્રમ સંમેલન’ ન બોલાવીને સરકારે લોકશાહીની પ્રક્રિયાને ક્યાંક બાજુ પર મૂકી હોય તેમ જણાય છે. લેબર કોડના અમલીકરણથી ઉદ્યોગોને સરળતા મળી શકે છે, પરંતુ તે શ્રમિકોના શોષણના ભોગે ન હોવું જોઈએ. હવે જોવાનું એ રહેશે કે સરકાર વિપક્ષના આ સવાલો પર શું પ્રતિક્રિયા આપે છે અને શું મજૂરોના હિતમાં કોઈ સુધારા કરવામાં આવે છે કે નહીં.
આ પણ વાંચો:
