Delhi Police Contempt Petition: દિલ્હી પોલીસ દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શનનું કવરેજ કરી રહેલા પત્રકારોને અટકાયતમાં લેવા અને તેમના કામમાં અવરોધ ઊભો કરવાના આરોપો વચ્ચે ફ્રી સ્પીચ કલેક્ટિવે સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો છે. સંગઠને દિલ્હી પોલીસ, કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય અને સંબંધિત અધિકારીઓ સામે અદાલતની અવમાનનાની કાર્યવાહી શરૂ કરવાની માગ કરી છે. અરજીમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે પત્રકારોની વ્યાવસાયિક ફરજમાં અવરોધ ન ઊભો કરવાનો સુપ્રીમ કોર્ટનો નિર્દેશ હોવા છતાં પોલીસ દ્વારા તેનું પાલન કરવામાં આવ્યું નહોતું.
આ અરજી સોમવાર, 12 ઑક્ટોબરે પત્રકાર ગીતા શેષુ મારફતે દાખલ કરવામાં આવી હતી. તેમાં કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય, દિલ્હી સરકાર અને દિલ્હી પોલીસ કમિશનરને પ્રતિવાદી બનાવવામાં આવ્યા છે. અરજીમાં 11 ઑક્ટોબરના સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશનો ઉલ્લેખ કરીને જણાવાયું છે કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર અને વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) સામે ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનોનું રિપોર્ટિંગ કરતા પત્રકારોને તેમનું કામ કરતાં રોકવા જોઈએ નહીં.
પત્રકારોને ગરદનથી પકડીને ઘસડ્યાનો આક્ષેપ
ફ્રી સ્પીચ કલેક્ટિવની અરજી અનુસાર, રવિવારે સિટિઝન્સ ફોર જસ્ટિસ એન્ડ પીસ (CJP) અને ડાબેરી વિદ્યાર્થી સંગઠનો દ્વારા આયોજિત વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન અનેક પત્રકારોને કથિત રીતે બળજબરીથી રોકવામાં આવ્યા હતા. કેટલાક પત્રકારોને ગરદનથી પકડીને ઘસડવામાં આવ્યા, કોઈ સ્પષ્ટ કારણ આપ્યા વિના પોલીસ બસોમાં બેસાડવામાં આવ્યા અને રિપોર્ટિંગ કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હોવાનો આરોપ છે.
અરજીમાં જણાવાયું છે કે પત્રકારોએ પોતાના પ્રેસ ઓળખપત્રો બતાવ્યા હોવા છતાં પોલીસકર્મીઓએ તેમની વાત સાંભળી નહોતી. આરકે આશ્રમ માર્ગ, કનૉટ પ્લેસ અને દિલ્હીનાં અન્ય સ્થળોએ રિપોર્ટિંગ કરી રહેલા પત્રકારોને અટકાયતમાં લેવા, સ્થળ પરથી હટાવવા અને તેમના કામમાં અવરોધ ઊભો કરવાના કિસ્સાઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
ધ ન્યૂઝ મિનિટથી PTI સુધીના પત્રકારોના અનુભવો રજૂ કરાયા
અરજીમાં ધ ન્યૂઝ મિનિટ, ધ હિન્દુ, ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના હિન્દી સંસ્કરણ, પીક ટીવી અને પ્રેસ ટ્રસ્ટ ઑફ ઇન્ડિયા (PTI) સાથે સંકળાયેલા પત્રકારોના અહેવાલો અને અનુભવોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં એવો પણ આક્ષેપ છે કે પત્રકારોને પોલીસની કાર્યવાહીનું દસ્તાવેજીકરણ કરતાં રોકવામાં આવ્યા હતા.
PTIના એક ફોટો પત્રકારના નિવેદનને ટાંકીને અરજીમાં જણાવાયું છે કે પ્રેસ ઓળખપત્રો અને કૅમેરા બતાવવા છતાં કેટલાક પત્રકારોને પોલીસકર્મીઓએ પકડીને પોલીસ વૅનમાં ઘસડ્યા હતા. અન્ય પત્રકારો સાથે કથિત મારપીટ અને તેમને બળજબરીથી પોલીસ બસોમાં લઈ જવાના આક્ષેપો પણ અરજીમાં સામેલ છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશના અમલ અંગે જવાબ માગ્યો
ફ્રી સ્પીચ કલેક્ટિવે સુપ્રીમ કોર્ટને વિનંતી કરી છે કે સંબંધિત નિર્દેશ ફરજ પર તહેનાત પોલીસકર્મીઓ સુધી કેવી રીતે પહોંચાડવામાં આવ્યો હતો તેની માહિતી આપવામાં આવે. આદેશ બાદ પત્રકારોને અટકાયતમાં લેવા અથવા સ્થળ પરથી હટાવવા માટે જવાબદાર અધિકારીઓની ઓળખ કરવા અને સંબંધિત રેકોર્ડ સુરક્ષિત રાખવાની પણ માગ કરવામાં આવી છે.
સંગઠને જાણીજોઈને અદાલતના આદેશનો ભંગ કરનારાઓ સામે યોગ્ય કાર્યવાહી કરવાની વિનંતી કરી છે. અરજીમાં એવો પણ દાવો છે કે છેલ્લા આશરે 18 કલાકમાં પ્રકાશિત થયેલા અહેવાલો મુજબ પરંપરાગત મીડિયા અને ન્યૂ મીડિયા સાથે સંકળાયેલા અનેક પત્રકારો સાથે ગેરવર્તન અને ધક્કામુક્કી કરવામાં આવી હતી.
9 અને 10 ઑક્ટોબરના આદેશોનો પણ ઉલ્લેખ
સુપ્રીમ કોર્ટે 11 ઑક્ટોબરે વિશેષ સુનાવણી હાથ ધરી હતી. તે દરમિયાન દિલ્હીમાં વિરોધ પ્રદર્શનના સંચાલન સાથે સંકળાયેલા અધિકારીઓ સામે અવમાનના સંબંધિત અરજી સહિત અનેક અરજીઓ પર વિચારણા કરવામાં આવી હતી. અગાઉની અરજીમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે દિલ્હી પોલીસ અને કેટલાક વહીવટી અધિકારીઓએ 9 ઑક્ટોબરના આદેશની અવગણના કરી હતી. આ આદેશમાં શહેરમાં અવરજવર અને સંચાર પર માત્ર વાજબી પ્રતિબંધો મૂકવાની વાત કરવામાં આવી હતી.
9 ઑક્ટોબરના આદેશમાં સુપ્રીમ કોર્ટે આવશ્યક જાહેર પરિવહન પર વ્યાપક અને અયોગ્ય પ્રતિબંધો મૂકવા સામે સ્પષ્ટતા કરી હતી. અદાલતે દિલ્હી મેટ્રોની સેવાઓ સંપૂર્ણપણે બંધ ન કરી શકાય તેમ પણ જણાવ્યું હતું. 10 ઑક્ટોબરે દાખલ કરવામાં આવેલી બીજી અરજીમાં પ્રદર્શનકારીઓ, રાહદારીઓ અને પત્રકારોને મોટા પાયે અટકાયતમાં લેવાના મુદ્દે પોલીસને નિર્દેશ આપવા અને અટકાયતમાં લેવાયેલા લોકોને અદાલત સમક્ષ રજૂ કરવાની માગ કરવામાં આવી હતી.
સૉલિસિટર જનરલની ખાતરી છતાં નવા આરોપો
11 ઑક્ટોબરની સુનાવણી દરમિયાન સૉલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ સુપ્રીમ કોર્ટને ખાતરી આપી હતી કે પત્રકારોને વિરોધ પ્રદર્શનનું કવરેજ કરતાં રોકવામાં નહીં આવે. તેમ છતાં, ફ્રી સ્પીચ કલેક્ટિવે દાવો કર્યો છે કે ત્યારબાદ પણ પત્રકારોને કામ કરતાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા.
દિલ્હી પોલીસ કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયના નિયંત્રણ હેઠળ આવે છે. અરજીમાં કેન્દ્ર સરકાર અને દિલ્હી પોલીસની જવાબદારી અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. 2023માં મોદી સરકાર દ્વારા રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર દિલ્હી સરકાર (સુધારા) અધિનિયમ પસાર કરવામાં આવ્યા બાદ નાગરિક વહીવટી વ્યવસ્થામાં કેન્દ્ર સરકારની ભૂમિકા વધુ મજબૂત બની હોવાનો પણ ઉલ્લેખ છે.
હાલ આ અરજીમાં કરવામાં આવેલા આરોપો અંગે અંતિમ ન્યાયિક નિષ્કર્ષ આવ્યો નથી. હવે સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ મુખ્ય મુદ્દો એ રહેશે કે પત્રકારોની વ્યાવસાયિક સ્વતંત્રતા જાળવવા માટે આપવામાં આવેલા નિર્દેશોનું પાલન થયું હતું કે નહીં અને જો ભંગ થયો હોય, તો જવાબદારી કોની બને છે.
