Islampur Name Change Protest: રાજસ્થાનના ઝુંઝુનૂ જિલ્લામાં આવેલું ઇસ્લામપુર ગામ અત્યારે એક નવા રાજકીય વિવાદનું કેન્દ્ર બન્યું છે. ભાજપના ધારાસભ્ય રાજેન્દ્ર ભાંબૂએ આ ગામનું નામ બદલીને ‘શ્રીરામપુર’ કરવાની માંગણી કરી છે, જેના પગલે ગામમાં વિરોધનો વંટોળ ઊભો થયો છે. ૧૪૫૧માં નવાબ ઇસ્લામ ખાન દ્વારા સ્થાપિત આ ગામનું નામ બદલવાનો પ્રસ્તાવ માત્ર એક વહીવટી પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ સ્થાનિકો તેને ઈતિહાસ અને ઓળખ પરના હુમલા તરીકે જોઈ રહ્યા છે. ૨૯ મેના રોજ મુખ્યમંત્રી કાર્યાલયે જ્યારે જિલ્લા કલેક્ટર પાસે આ અંગે ટિપ્પણી માંગી, ત્યારે આ વિવાદ જાહેરમાં આવ્યો. ધારાસભ્યનું માનવું છે કે આઝાદી પૂર્વેના નામો બદલવા તે જનતાની ભાવના છે, પરંતુ સવાલ એ છે કે શું જનતાની ભાવના એટલે માત્ર સત્તાધારી પક્ષના નેતાઓની ઈચ્છા?
ગ્રામજનોનો આક્રોશ: ‘અમારા ઈતિહાસ સાથે ચેડાં ન કરો’
ઇસ્લામપુરના રહેવાસીઓ આ પ્રસ્તાવના વિરોધમાં એકજૂટ થયા છે. શુક્રવારે જિલ્લા કલેક્ટરેટની બહાર દેખાવો કરતા ગ્રામજનોએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે, ગામનું નામ બદલવું એ તેમની સહમતી વિનાનું ગેરબંધારણીય પગલું છે. અમીન મનિયાર જેવા સ્થાનિક અગ્રણીઓનું કહેવું છે કે ૧૫,૦૦૦ની વસ્તી ધરાવતું આ ગામ વર્ષોથી ભાઈચારાનું પ્રતીક રહ્યું છે અને તેને કોમી રંગ આપવાના પ્રયાસો બંધ થવા જોઈએ. ગ્રામજનો માત્ર ભાવનાત્મક રીતે જ નહીં, પણ વ્યવહારિક રીતે પણ આનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. નામ બદલાય તો સરકારી દસ્તાવેજો, પ્રોપર્ટીના કાગળો અને આધારકાર્ડ જેવી ઓળખમાં થનારા ફેરફારોનો આર્થિક બોજ કોણ ઉઠાવશે? ધારાસભ્યો અને મંત્રીઓ તો માત્ર આદેશ આપે છે, પણ ભોગ તો સામાન્ય માણસે જ બનવું પડે છે.
વિકાસ કે નામ બદલવાનું અભિયાન?
રાજસ્થાનમાં ભાજપ સરકાર સત્તામાં આવ્યા બાદ નામ બદલવાની એક ગતિ પકડાઈ છે. પછી તે અજમેરની હોટલનું નામ બદલવાનું હોય કે પોલીસની ભાષામાં ઉર્દૂ શબ્દો દૂર કરવાના હોય—સરકારનું ધ્યાન નાગરિકોના વાસ્તવિક પ્રશ્નો કરતાં સાંકેતિક રાજનીતિ પર વધુ હોય તેવું લાગે છે. કોંગ્રેસના પ્રવક્તા સ્વર્ણિમ ચતુર્વેદીએ પણ આ બાબતે સવાલ ઉઠાવ્યા છે કે વિકાસના કામોને બદલે ઈતિહાસ સાથે છેડા કરવાથી શું રાજ્યને કોઈ આર્થિક ફાયદો થવાનો છે? એક એવો સમય જ્યારે બેરોજગારી, મોંઘવારી અને માળખાગત સુવિધાઓની જરૂર છે, ત્યારે સરકાર ‘નામકરણ’ના મુદ્દાઓ ઉછાળીને જનતાનું ધ્યાન મૂળભૂત સમસ્યાઓ પરથી ભટકાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી હોય તેવું સ્પષ્ટ જણાય છે.
સત્તાની મનમાની સામે લોકશાહીનો પ્રશ્ન
ધારાસભ્ય રાજેન્દ્ર ભાંબૂ અને મંત્રી અવિનાશ ગેહલોતનું આગ્રહપૂર્વક નામ બદલવા પાછળનું તર્ક ‘લોકભાવના’ છે, પરંતુ શું આ ભાવનામાં ગામના તે ૧૫,૦૦૦ લોકોની સંમતિ શામેલ છે? લોકશાહીમાં કોઈ પણ નિર્ણય જ્યારે લોકોના રોજિંદા જીવન સાથે જોડાયેલો હોય, ત્યારે તેની પર વ્યાપક પરામર્શ જરૂરી છે. અહીં તો વહીવટી સ્તરે ઉપરથી આદેશો લાદવામાં આવી રહ્યા છે. ગ્રામ પંચાયતની મંજૂરી વગર નામ બદલવાનો પ્રયાસ કરવો એ ભારતીય સંઘીય માળખા અને સ્થાનિક સ્વરાજની સંસ્થાઓના અપમાન જેવું છે. નામ બદલવાથી ઈતિહાસ ભૂંસી શકાય છે, પરંતુ તેનાથી સમાજમાં પેદા થતું અંતર વધુ વધશે, જે ભવિષ્ય માટે ખતરાની ઘંટડી સમાન છે.
અંતિમ નિર્ણય અને આંદોલનની ચીમકી
જો સરકારે આ પ્રસ્તાવને આગળ વધાર્યો, તો ઇસ્લામપુરના લોકોએ મોટા આંદોલનનો માર્ગ અપનાવવાની ચીમકી આપી છે. આ વિવાદ એ પણ દર્શાવે છે કે જ્યારે નેતાઓ જમીની વાસ્તવિકતા અને લોકોની સહમતીને અવગણે છે, ત્યારે વિરોધ અનિવાર્ય બને છે. ઇસ્લામપુરનું નામ એ માત્ર એક શબ્દ નથી, તે પેઢીઓથી જોડાયેલું અસ્તિત્વ છે. સરકારને હવે એ નક્કી કરવાનું છે કે તે લોકોના વિરોધને સાંભળીને આ પ્રસ્તાવ પડતો મૂકે છે કે પછી પોતાની જીદમાં નામ બદલીને લોકોમાં રોષ વધારે છે. રાજસ્થાનની રાજનીતિમાં આ વિવાદ હવે એક એવા વળાંક પર છે જ્યાંથી પીછેહઠ કરવી કે આગળ વધવું એ બંને સરકાર માટે મુશ્કેલ છે. વિકાસની રાજનીતિ કે નામ બદલવાની રાજનીતિ—પસંદગી સરકારની છે, પણ ભોગ જનતાનો છે.
આ પણ વાંચો:
