Kutch Illegal Mining: કચ્છ જિલ્લાના લખપત તાલુકાના મુરજબાણ ગામની સીમમાં 4 સપ્ટેમ્બરની મોડી રાત્રે ગેરકાયદે ખનન સામે કાર્યવાહી કરવા ગયેલી સરકારી ટીમ પર ખનીજ માફિયાઓએ પથ્થરમારો કર્યો હોવાની ચોંકાવનારી ઘટના સામે આવી છે. નખત્રાણાના પ્રાંત અધિકારી અને આસિસ્ટન્ટ કલેક્ટર ઉત્કર્ષ ઉજ્વલને ગેરકાયદે ખનન અંગે મળેલી બાતમીના આધારે મહેસૂલ ટીમ સાથે મધરાતે કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હતી.
બેન્ટોનાઈટના ગેરકાયદે ખનનનો પર્દાફાશ
મળેલી માહિતી મુજબ, અંધારાનો લાભ લઈને સરકારી જમીનમાં મોટા પાયે બેન્ટોનાઈટનું ગેરકાયદે ખનન ચાલી રહ્યું હતું. ટીમ ઘટનાસ્થળે પહોંચી ત્યારે મોટા હિટાચી મશીનો વડે જમીન ખોદીને ખનીજ કાઢવામાં આવતું હોવાનું સામે આવ્યું હતું. કાર્યવાહી શરૂ થતાં જ ખનન સાથે સંકળાયેલા લોકોએ સરકારી અધિકારીઓની ટીમનો વિરોધ કર્યો અને તેમના પર પથ્થરમારો કર્યો. સરકારી વાહનોને પણ નિશાન બનાવાયા અને અધિકારીઓનો ઘેરાવ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
બે હિટાચી સહિત ખનીજનો જથ્થો જપ્ત
હુમલા છતાં સરકારી ટીમે કાર્યવાહી ચાલુ રાખી અને સ્થળ પરથી અંદાજે દોઢ કરોડ રૂપિયાની કિંમતનાં બે મોટા હિટાચી મશીનો કબજે કર્યા હતા. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, સ્થળ પર ખોદકામ માટે બનાવવામાં આવેલા બે મોટા ખાડાઓ પણ મળી આવ્યા હતા. એક ખાડો આશરે 350 ફૂટ બાય 250 ફૂટ અને 50 ફૂટ ઊંડો હતો, જ્યારે બીજો ખાડો આશરે 350 ફૂટ બાય 100 ફૂટ અને 40 ફૂટ ઊંડો હોવાનું જણાવાયું છે.
આ ઉપરાંત સ્થળ પર અંદાજે 2,000થી 2,100 મેટ્રિક ટન બેન્ટોનાઈટનો સ્ટોક પણ મળી આવ્યો હતો, જેને જપ્ત કરવામાં આવ્યો છે. કાર્યવાહી દરમિયાન રાજુ રબારી અને લાખુભા કરકે નામના બે લોકો સામે પણ પોલીસ ફરિયાદ કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે.
નખત્રાણા નજીક પણ ગેરકાયદે ખનન ઝડપાયું
પ્રાંત અધિકારીના જણાવ્યા પ્રમાણે 7 સપ્ટેમ્બરના રોજ નખત્રાણા નજીકથી પણ ગેરકાયદે ખનનની માહિતી મળી હતી. તપાસ દરમિયાન સૂકાઈ ગયેલી નદીના પટમાં એક ટ્રક અને એક લોડર વડે ખનન થતું જોવા મળ્યું હતું. સ્થળ પર આશરે 3,000 ક્યુબિક મીટરનો ખાડો પાડવામાં આવ્યો હતો અને ટ્રકમાં આશરે 33થી 34 મેટ્રિક ટન સામગ્રી ભરેલી હતી. આ ટ્રક અને લોડરને પણ જપ્ત કરીને પોલીસને સોંપવામાં આવ્યા હતા.
માફિયાઓ સામે પોલીસ ફરિયાદ અને કડક કાર્યવાહી
મુરજબાણની ઘટનામાં સરકારી કામગીરીમાં અડચણ ઉભી કરવા અને અધિકારીઓ પર પથ્થરમારો કરવાનો પ્રયાસ કરનાર લોકો સામે પોલીસને જાણ કરવામાં આવી છે. ખનીજ ચોરી અને સરકારી જમીન પર ગેરકાયદે ખનન બદલ કાયદેસરની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. અધિકારીઓએ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે સરકારી જમીન પર ગેરકાયદે માઇનિંગ કરનાર કોઈપણ વ્યક્તિને છોડવામાં નહીં આવે અને જરૂર પડે તો પોલીસ ફરિયાદ તથા એફઆઈઆર સહિતની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
ખનીજ ચોરીથી પર્યાવરણને પણ મોટું નુકસાન
ગેરકાયદે ખનનનો પ્રશ્ન માત્ર કાયદો અને વ્યવસ્થા પૂરતો મર્યાદિત નથી. નદીના પટમાંથી મોટા પ્રમાણમાં ખનીજ કે રેતી કાઢવામાં આવે તો પાણી સંગ્રહવાની કુદરતી ક્ષમતા ઘટી શકે છે અને ભૂગર્ભજળનું સ્તર વધુ ઊંડું જઈ શકે છે. અનિયંત્રિત ખોદકામથી નદીઓનો કુદરતી પ્રવાહ બદલાઈ શકે છે અને ચોમાસા દરમિયાન આસપાસના વિસ્તારોમાં અચાનક પૂરનું જોખમ વધી શકે છે.
જેસીબી અને હિટાચી જેવી ભારે મશીનોથી જમીનનું આડેધડ ખોદકામ થવાથી જમીનનું ધોવાણ અને ફળદ્રુપતા ઘટી શકે છે. કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્ર જેવા દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં બેન્ટોનાઈટ, ચૂનાના પથ્થર અને લાઈમસ્ટોનનું અનિયંત્રિત ખનન ભૂગર્ભજળની કુદરતી ગાળણ પ્રક્રિયાને અસર કરી શકે છે, જેના કારણે ખારું પાણી જમીનમાં આગળ વધવાનો ખતરો રહે છે.
સરકારી આવકથી લઈને કાયદો અને વ્યવસ્થા સુધી અસર
ખનીજની ચોરીથી સરકારને મળતી રોયલ્ટી અને કરની આવકને પણ નુકસાન થાય છે. બીજી તરફ, ગેરકાયદે ખનનમાંથી ઊભી થતી મોટી રકમ સંગઠિત ગુનાખોરીમાં વપરાય તો સ્થાનિક સ્તરે માફિયાઓનું નેટવર્ક વધુ મજબૂત બની શકે છે. નદીના પટમાં પુલના પાયાની આસપાસથી રેતી કે અન્ય સામગ્રી કાઢવામાં આવે તો પુલની મજબૂતી સામે પણ જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
લખપતમાં અધિકારીની ટીમ પર થયેલા હુમલાએ કાયદો અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ અંગે ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે. સરકાર અને તંત્ર સામે હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે ગેરકાયદે ખનનનું નેટવર્ક ચલાવતા તત્વો સામે માત્ર છૂટક કાર્યવાહી નહીં, પરંતુ તેની પાછળ રહેલા સમગ્ર માળખા સામે કડક અને કાયમી પગલાં ક્યારે લેવામાં આવશે?
