Mahesh Jethmalani: સુપ્રીમ કોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલ મહેશ જેઠમલાણીએ ન્યાયતંત્ર અને ટ્રિબ્યુનલમાં કથિત ભ્રષ્ટાચારના મુદ્દે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમણે ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં લાંચખોરીને શક્ય બનાવતા કથિત ‘ફિક્સર વકીલો’ની ઓળખ કરીને તેમની માહિતી સુપ્રીમ કોર્ટ કૉલેજિયમ સુધી પહોંચાડવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. જેઠમલાણીએ કહ્યું કે બારમાં આવા વકીલો વિશે ઘણા લોકો જાણે છે અને શક્ય છે કે ગુપ્તચર એજન્સીઓ પાસે પણ તેમની પ્રવૃત્તિઓ અંગે માહિતી ઉપલબ્ધ હોય.
રામ જેઠમલાણી મેમોરિયલ લેક્ચરમાં ગંભીર ટિપ્પણી
મહેશ જેઠમલાણીએ સોમવારે નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલા છઠ્ઠા રામ જેઠમલાણી મેમોરિયલ લેક્ચરમાં આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. પોતાના સંબોધનમાં તેમણે માત્ર ન્યાયતંત્રમાં કથિત ભ્રષ્ટાચારની વાત કરી નહોતી, પરંતુ બાર કાઉન્સિલોના કામકાજ અને તેમની જવાબદારી અંગે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા.
તેમણે દલીલ કરી હતી કે ન્યાયિક વ્યવસ્થામાં ભ્રષ્ટાચાર માત્ર કોઈ એક ન્યાયાધીશ અથવા વ્યક્તિના કારણે શક્ય બને તેવું નથી. તેમની દૃષ્ટિએ, જો આવી ગેરરીતિ થતી હોય તો તેમાં કથિત વચેટિયા તરીકે કામ કરતા કેટલાક વકીલોની ભૂમિકા પણ તપાસવી જરૂરી છે.
‘ફિક્સર વકીલો’ અંગે કૉલેજિયમને માહિતી આપવાની માંગ
જેઠમલાણીએ કહ્યું કે કાનૂની ક્ષેત્રમાં એવા વકીલો હોવાની ચર્ચા છે જેઓ કથિત રીતે ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં વચેટિયાની ભૂમિકા ભજવે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આવા લોકોને ‘ફિક્સર વકીલો’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને બારમાં ઘણા લોકો જાણે છે કે આવા વકીલો કોણ છે.
તેમણે સૂચન કર્યું કે જો ગુપ્તચર એજન્સીઓ પાસે આવા લોકો અંગે કોઈ વિશ્વસનીય માહિતી હોય તો તે સુપ્રીમ કોર્ટ કૉલેજિયમ સાથે વહેંચવી જોઈએ. તેમના મતે, આવી માહિતીના આધારે ન્યાયિક વ્યવસ્થાને સંભવિત પ્રભાવ અને ગેરરીતિ અંગે વધુ સતર્ક કરી શકાય છે.
જેઠમલાણીએ કોઈ ચોક્કસ વકીલનું નામ લઈને ભ્રષ્ટાચારનો આરોપ મૂક્યો નહોતો. તેમનું નિવેદન સમગ્ર વ્યવસ્થામાં કથિત વચેટિયાઓની ભૂમિકા અને ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા જાળવવાની જરૂરિયાત અંગેની વ્યાપક ચિંતા તરીકે સામે આવ્યું છે.
BCI અધ્યક્ષના કાર્યકાળને લઈને પણ સવાલ
મહેશ જેઠમલાણીએ બાર કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયા એટલે કે BCIના કામકાજ અંગે પણ ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે ખાસ કરીને BCIના અધ્યક્ષનો કાર્યકાળ પાંચ વર્ષ સુધી લંબાવવાની કથિત કોશિશનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
જેઠમલાણીના જણાવ્યા અનુસાર, કાયદા હેઠળ BCI અધ્યક્ષનો કાર્યકાળ બે વર્ષનો હોવો જોઈએ, પરંતુ તેને 2030 સુધી પાંચ વર્ષ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમણે આ કથિત પ્રયાસને અત્યંત શરમજનક ગણાવ્યો હતો. તેમના મતે, કાયદામાં નિર્ધારિત કાર્યકાળ કરતાં ઘણો લાંબો સમય કોઈ પદ પર રહેવાની વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનો પ્રયાસ સંસ્થાકીય નિયમો અને કાનૂની પ્રક્રિયા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
બાર કાઉન્સિલમાં ભાઈ-ભત્રીજાવાદના આરોપનો ઉલ્લેખ
જેઠમલાણીએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી એક અરજીનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, અરજીમાં બાર કાઉન્સિલના કેટલાક પદાધિકારીઓ સામે ભાઈ-ભત્રીજાવાદ અને ભ્રષ્ટાચારના આરોપો મૂકવામાં આવ્યા છે.
તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે આ અરજીમાં એક એવા ટ્રસ્ટને નિયંત્રિત કરવાની કથિત કોશિશ અંગે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે, જેને મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કાયમી ધોરણે સોંપવામાં આવ્યા છે. આ મુદ્દો બાર કાઉન્સિલના પદાધિકારીઓની સંસ્થાકીય જવાબદારી અને સત્તાના ઉપયોગ સાથે જોડાયેલો હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.
BCI અને PEARL Trustને લઈને શું સવાલ છે?
મહેશ જેઠમલાણીએ BCI સાથે જોડાયેલા મૂળ ટ્રસ્ટ અને PEARL Trust અંગે પણ પોતાના સંબોધનમાં વાત કરી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, બાર કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાના મૂળ ટ્રસ્ટની સંપત્તિ અને આવક નવા ટ્રસ્ટમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી હતી.
તેમણે જણાવ્યું કે PEARL Trustનું સંચાલન 11 ટ્રસ્ટીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે અને આ ટ્રસ્ટીઓ BCI સાથે જોડાયેલા પદાધિકારીઓ છે. જેઠમલાણીએ ખાસ સવાલ ઉઠાવ્યો કે જો આ લોકો બાદમાં BCIના સભ્ય અથવા પદાધિકારી ન રહે તો પણ શું તેઓ ટ્રસ્ટી તરીકે ચાલુ રહી શકે છે?
તેમના જણાવ્યા મુજબ, સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ થયેલી અરજીમાં પણ આ પ્રકારની વ્યવસ્થા અંગે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. આ મુદ્દે ટ્રસ્ટની રચના, નિયંત્રણ અને પદાધિકારીઓની જવાબદારી અંગે વધુ સ્પષ્ટતા જરૂરી હોવાનું તેમણે સૂચવ્યું હતું.
ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા જાળવવાનો મુદ્દો
મહેશ જેઠમલાણીના સમગ્ર સંબોધનમાં ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા, બાર કાઉન્સિલની જવાબદારી અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા મુખ્ય મુદ્દા રહ્યા હતા. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ અથવા વકીલ ન્યાયિક પ્રક્રિયાને પ્રભાવિત કરવા માટે વચેટિયાની ભૂમિકા ભજવે છે તો તેની માહિતી સંબંધિત સંસ્થાઓ સુધી પહોંચવી જરૂરી છે.
ન્યાયતંત્ર પાસેથી નાગરિકોને નિષ્પક્ષ અને સ્વતંત્ર ન્યાયની અપેક્ષા હોય છે. તેથી ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં કથિત ભ્રષ્ટાચાર, વચેટિયાઓની ભૂમિકા અને બાર કાઉન્સિલ સાથે જોડાયેલી સંસ્થાકીય વ્યવસ્થાઓ અંગે ઉઠાવવામાં આવેલા સવાલો ન્યાય વ્યવસ્થાની પારદર્શિતા અને જવાબદારી અંગેની ચર્ચાને વધુ મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.
