Mohan Bhagwat USA Visit: 20 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ વોશિંગ્ટન સ્થિત ત્રણ અમેરિકન શીખ સંગઠનોએ અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોને પત્ર લખીને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)ના પ્રમુખ મોહન ભાગવતને અમેરિકામાં પ્રવેશની મંજૂરી ન આપવાની અપીલ કરી છે. સંગઠનો અનુસાર, ભાગવતની 25 ઓગસ્ટ 2026ની આસપાસ અમેરિકા મુલાકાત પ્રસ્તાવિત છે અને 29 ઓગસ્ટે ન્યૂયોર્કના મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડનમાં એક જાહેર કાર્યક્રમનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
ત્રણ શીખ સંગઠનોએ શું કહ્યું?
અમેરિકન શીખ કૉકસ કમિટી, શીખ કોઓર્ડિનેશન કમિટી ઈસ્ટ કોસ્ટ અને અમેરિકન ગુરુદ્વારા પ્રબંધક કમિટીના પ્રતિનિધિઓએ સંયુક્ત રીતે આ પત્ર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. પત્રમાં RSS અને તેની સાથે જોડાયેલા સંગઠનો પર ભારતમાં ધાર્મિક લઘુમતીઓ વિરુદ્ધ હિંસા, ભેદભાવ અને ઉત્પીડનને પ્રોત્સાહન આપતી વિચારધારા તથા પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડાયેલા હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે. સંગઠનોએ ખાસ કરીને શીખ, મુસ્લિમ અને ખ્રિસ્તી સમુદાયોના સંદર્ભમાં ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
‘ભાગવતનું અમેરિકામાં સન્માન ચિંતાજનક સંદેશ આપશે’
શીખ સંગઠનોનું કહેવું છે કે RSS પ્રમુખને અમેરિકામાં પ્રવેશ આપવો અને તેમનું સન્માન કરવું ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના મુદ્દે ખોટો સંદેશ આપી શકે છે. પત્રમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અમેરિકન અધિકારીઓ અને અમેરિકન કમિશન ઓન ઈન્ટરનેશનલ રિલિજિયસ ફ્રીડમ (USCIRF)ના સભ્યો અગાઉ RSSની ભૂમિકા અંગે જાહેરમાં ચિંતા વ્યક્ત કરી ચૂક્યા છે. સંગઠનોએ અમેરિકાને અપીલ કરી છે કે ધાર્મિક લઘુમતીઓને નુકસાન પહોંચાડવાના આરોપો ધરાવતા સંગઠનોના નેતાઓને રાજદ્વારી શિષ્ટાચાર અથવા ઉચ્ચસ્તરીય પહોંચ ન આપવી જોઈએ.
USCIRFએ પણ RSS પર પ્રતિબંધની માંગ કરી હતી
આ પત્રના એક દિવસ પહેલાં, 19 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ વોશિંગ્ટન સ્થિત USCIRFએ RSS પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરી હતી. USCIRFના અધ્યક્ષ આસિફ મહમૂદે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર RSS અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે RSSને ભારતનું એવું સંગઠન ગણાવ્યું હતું, જેના સહયોગી સંગઠનો પર ખ્રિસ્તીઓ અને મુસ્લિમો સહિત ધાર્મિક લઘુમતીઓ પર હુમલાના આરોપો છે. તેમણે મોહન ભાગવતની પ્રસ્તાવિત અમેરિકા યાત્રાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
ભારતને 2022માં ‘વિશેષ ચિંતાવાળો દેશ’ ગણાવાયો હતો
ભારત અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાને લઈને USCIRF અગાઉ પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી ચૂક્યું છે. 2022માં આ અમેરિકન આયોગે ભારતને ‘વિશેષ ચિંતાવાળા દેશ’ તરીકે ચિહ્નિત કરવાની ભલામણ કરી હતી. આ વર્ગીકરણ એવા દેશો માટે કરવામાં આવે છે જ્યાં વ્યવસ્થિત, સતત અને ગંભીર ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના ઉલ્લંઘનના આરોપો હોય અથવા આવા ઉલ્લંઘનોને સહન કરવામાં આવતા હોવાનો આયોગનો મત હોય. આ દરજ્જો આંતરરાષ્ટ્રીય ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અધિનિયમ હેઠળ આપવામાં આવે છે.
ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે USCIRFને પક્ષપાતી ગણાવ્યું
RSS અંગે USCIRFની તાજેતરની માંગ પર ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે કડક પ્રતિક્રિયા આપી છે. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે USCIRFને પક્ષપાતી સંગઠન ગણાવ્યું અને કહ્યું કે તેના પોતાના એજન્ડા હોવાથી તેની વિશ્વસનીયતા અંગે ભારતને ગંભીર વાંધો છે. તેમણે એવી પણ ટિપ્પણી કરી કે USCIRF ભારતના બહુલતાવાદી માળખા અને વિવિધ સમુદાયો વચ્ચેના સહઅસ્તિત્વની વાસ્તવિકતાને સમજતું નથી.
RSSની નોંધણી અને નાણાકીય પારદર્શિતા પર પણ સવાલ
RSSને લઈને ભારતમાં પણ સમયાંતરે નાણાકીય પારદર્શિતા અને તેની કાનૂની સ્થિતિ અંગે સવાલો ઉઠતા રહ્યા છે. કર્ણાટકના ગૃહમંત્રી અને કોંગ્રેસ નેતા પ્રિયાંક ખડગેએ જૂન 2026માં મોહન ભાગવતને પત્ર લખીને RSSને બંધારણીય નિયમોનું પાલન કરવા, નોંધણી કરાવવા, આવક જાહેર કરવા અને લાગુ પડતા કર ચૂકવવા અપીલ કરી હતી. તેમણે સંગઠનની કામગીરીમાં પારદર્શિતાની પણ માંગ કરી હતી.
અમેરિકામાં લોબિંગને લઈને પણ વિવાદ
નવેમ્બર 2025માં ડિજિટલ પોર્ટલ પ્રિઝમ રિપોર્ટ્સની તપાસમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે RSSએ અમેરિકાની લોબિંગ ફર્મ સ્ક્વાયર પેટન બૉગ્સને નિયુક્ત કરી હતી. રિપોર્ટ મુજબ, અમેરિકી સેનેટ અને પ્રતિનિધિ સભાના અધિકારીઓ વચ્ચે લોબિંગ માટે આ ફર્મને 3,30,000 ડૉલર ચૂકવવામાં આવ્યા હતા. જોકે RSSએ આવા આરોપોનો ઇનકાર કર્યો હતો.
ONGCના CSR ફંડને લઈને નવો વિવાદ
જુલાઈ 2026માં ધ ન્યૂઝ મિનિટના અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે સરકારી કંપની ઑઇલ એન્ડ નેચરલ ગૅસ કૉર્પોરેશન (ONGC)ના કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી (CSR) ફંડનો 14.7 ટકા હિસ્સો RSS સાથે જોડાયેલા સંગઠનોને આપવામાં આવ્યો હતો. આ દાવાએ પણ RSS સાથે જોડાયેલા સંગઠનોને મળતી નાણાકીય મદદ અંગે ચર્ચા વધારી હતી.
ભાગવતની યાત્રા પહેલાં વધ્યો રાજકીય વિવાદ
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે મોહન ભાગવતની પ્રસ્તાવિત અમેરિકા મુલાકાતને લઈને રાજકીય અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનો મુદ્દો ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. એક તરફ અમેરિકન શીખ સંગઠનો પ્રવેશ રોકવાની અપીલ કરી રહ્યા છે અને USCIRF RSS સામે કડક કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ ભારતનું વિદેશ મંત્રાલય USCIRFની વિશ્વસનીયતા પર જ સવાલ ઉઠાવી રહ્યું છે. હવે 25 ઓગસ્ટની આસપાસ પ્રસ્તાવિત ભાગવતની અમેરિકા યાત્રા દરમિયાન આ મુદ્દો વધુ ચર્ચામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
