Northeast India Protest: ત્રિપુરાના સિપાહીજાલા જિલ્લાના સોનામુડા નજીક ખેડાબારી ગામમાં 20 ઓગસ્ટે ONGCની ડ્રિલિંગ પરિયોજનાથી કથિત રાસાયણિક પ્રદૂષણને લઈને ખેડૂતો અને માછલી પાલકોએ વિરોધ નોંધાવ્યો. પ્રદર્શનકારીઓએ આરોપ લગાવ્યો કે ડ્રિલિંગમાંથી નીકળતું રાસાયણિક કચરાવાળું પાણી ખેતરો અને આસપાસના તળાવોમાં પહોંચી ગયું છે. તેમણે પાક, જમીન અને માછીમારીને થયેલા નુકસાન માટે વળતર અને વૈજ્ઞાનિક તપાસની માંગ કરી.
ભારે વરસાદ બાદ પ્રદૂષિત પાણી ખેતરોમાં પહોંચ્યું
પોલીસના જણાવ્યા મુજબ ડ્રિલિંગમાંથી નીકળતું ગંદુ પાણી અને રાસાયણિક અવશેષ પરિયોજના સ્થળે એક ટેન્કમાં એકત્ર કરવામાં આવે છે. તાજેતરના ભારે વરસાદને કારણે ટેન્ક ભરાઈને ઉભરાઈ ગઈ અને કથિત રીતે પ્રદૂષિત પાણી આસપાસના ખેતરો તથા જળસ્રોતોમાં પહોંચી ગયું. ખેડૂતોના જણાવ્યા મુજબ ઊભા ડાંગર અને શાકભાજીના પાકને નુકસાન થયું છે, જ્યારે કેટલાક તળાવોમાં મોટી સંખ્યામાં માછલીઓ મરી ગઈ છે. પાણીમાંથી રસાયણ અને બળતણ જેવી ગંધ આવતી હોવાનો પણ ગ્રામજનોએ દાવો કર્યો.
ખેડૂતોની વળતરની માંગ અને ONGCનો આશ્વાસન
ખેડૂત નેતાઓ જૈનુલ હુસેન અને રેબતી બિસ્વાસે જણાવ્યું કે રાસાયણિક કચરાથી ડાંગરના ખેતરો ઉપરાંત જમીન અને તળાવો લાંબા સમય સુધી પ્રભાવિત થઈ શકે છે. તેમણે કહ્યું કે અગાઉ ONGC અધિકારીઓનો સંપર્ક કરવા છતાં યોગ્ય પ્રતિસાદ મળ્યો નહોતો. ત્યારબાદ પ્રદર્શનકારીઓએ પરિયોજનાનો મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર બંધ કરી દીધો. કેટલાક કલાકો બાદ ONGC અધિકારીઓએ ખેડૂતો સાથે વાત કરી અને તેમની માંગણીઓ વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સુધી પહોંચાડવાનું આશ્વાસન આપ્યું. ત્યારબાદ રસ્તો ખોલવામાં આવ્યો, જોકે વળતર નહીં મળે તો ફરી આંદોલન કરવાની ચેતવણી આપવામાં આવી.
મણિપુરમાં NRCને લઈને કોંગ્રેસનો કેન્દ્ર સરકાર પર સવાલ
મણિપુરમાં કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ અને પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ઓ. ઇબોબી સિંહે 20 ઓગસ્ટે કહ્યું કે જો કેન્દ્ર સરકાર દૃઢ નિશ્ચય કરે તો રાજ્યમાં NRC લાગુ કરવું મુશ્કેલ નથી. તેમણે 2027ની વસ્તી ગણતરી પહેલાં NRC અપડેટ કરવાની માંગ કરી અને જરૂર પડે તો બંધારણમાં સુધારો કરવાની વાત કરી. તેમનું કહેવું હતું કે મણિપુર નાનું રાજ્ય હોવાથી કેન્દ્રની ઈચ્છાશક્તિ હોય તો આ પ્રક્રિયા બે-ત્રણ મહિનામાં પૂર્ણ થઈ શકે છે.
વસ્તી ગણતરી અને વિસ્થાપિત લોકોનો પ્રશ્ન
ઇબોબી સિંહે મણિપુરની હિંસા વચ્ચે વસ્તી ગણતરી કેવી રીતે થશે તે અંગે સવાલ ઉઠાવ્યો. તેમણે પૂછ્યું કે વંશીય સંઘર્ષમાં નષ્ટ થયેલા ઘરોની ગણતરી કેવી રીતે થશે અને રાહત શિબિરોમાં રહેતા લગભગ 60,000 આંતરિક રીતે વિસ્થાપિત લોકોનો સમાવેશ કેવી રીતે કરવામાં આવશે. દરમિયાન નાગા અને મૈતેઈ સંગઠનો સહિત 10 નાગરિક સમાજ સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓ NRC અપડેટ કરવાની માંગ સાથે દિલ્હી પહોંચવા રવાના થયા. મે 2023થી ચાલી રહેલી હિંસામાં 260થી વધુ લોકોના મોત અને હજારો લોકોના વિસ્થાપનની માહિતી સામે આવી છે.
જોરમથંગાએ AFSPAને ગણાવ્યો ‘ખતરનાક’ કાયદો
મિઝોરમના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અને મિઝો નેશનલ ફ્રન્ટના વરિષ્ઠ નેતા જોરમથંગાએ 20 ઓગસ્ટે AFSPAને ‘ખતરનાક’ કાયદો ગણાવ્યો. પોતાના ભૂગર્ભ આંદોલનના અનુભવનો ઉલ્લેખ કરતાં તેમણે કહ્યું કે સશસ્ત્ર વિદ્રોહ સામે સુરક્ષા માટે અસાધારણ કાયદાની જરૂરિયાત સરકારને લાગી શકે છે, પરંતુ તેની નાગરિકો પર ગંભીર અસર થઈ શકે છે. તેમણે રાજકીય સંવાદ અને સમાધાનને લાંબા ગાળાની શાંતિ માટે વધુ ટકાઉ માર્ગ ગણાવ્યો.
મિઝોરમના અનુભવમાંથી ઉત્તર-પૂર્વ માટે સંદેશ
જોરમથંગા 1965માં MNFમાં જોડાયા હતા અને 1966ના મિઝો વિદ્રોહ બાદ લગભગ બે દાયકા સુધી ભૂગર્ભ આંદોલન સાથે જોડાયેલા રહ્યા હતા. 1986ના મિઝોરમ કરાર માટેની વાટાઘાટોમાં પણ તેઓ સામેલ હતા. તેમના જણાવ્યા મુજબ સશસ્ત્ર જૂથોને ફરી રાજકીય અને સામાજિક મુખ્યધારામાં લાવવા માટે ધીરજ, સમજણ અને ઉદારતા જરૂરી છે. તેમના મતે સૈન્ય કાર્યવાહી અંતિમ ઉકેલ નહીં બની શકે અને રાજકીય સંવાદ દ્વારા પ્રાપ્ત શાંતિ વધુ અસરકારક છે.
કાઝીરંગા હોટેલ પ્રોજેક્ટ અને પ્રણબ ડોલેનો કેસ
અસમમાં વિશ્વભરના 37 નાગરિક સમાજ, આદિવાસી અને માનવાધિકાર સંગઠનોએ આદિવાસી અધિકાર કાર્યકર્તા પ્રણબ ડોલેને NSA હેઠળ કસ્ટડીમાં રાખવાના આદેશને પાછો ખેંચવાની માંગ કરી છે. 18 ઓગસ્ટના ખુલ્લા પત્રમાં સંગઠનોએ ડોલે ઉપરાંત 29 જૂનના વિરોધ બાદ ધરપકડ કરાયેલા અન્ય ચાર કાર્યકર્તાઓ સામેના કેસો પણ પાછા ખેંચવાની માંગ કરી. આ વિરોધ કાઝીરંગા નેશનલ પાર્ક એન્ડ ટાઇગર રિઝર્વ નજીક ઈંગલે પાથરમાં પ્રસ્તાવિત ફાઇવ સ્ટાર હોટેલ સામે હતો.
આદિવાસી જમીન અને FPICનો મુદ્દો
સંગઠનોએ દાવો કર્યો કે પ્રસ્તાવિત હોટેલ માટે આશરે 60 વીઘા આદિવાસી માલિકીની કૃષિ અને ચરાણની જમીન ચિહ્નિત કરવામાં આવી છે અને 2024માં 45 આદિવાસી પરિવારોને કથિત રીતે બળજબરીથી હટાવવામાં આવ્યા હતા. તેઓએ પ્રોજેક્ટ પહેલાં ‘Free, Prior and Informed Consent’ એટલે કે મુક્ત, પૂર્વ અને સૂચિત સંમતિની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. 29 જુલાઈએ પાંચ કાર્યકર્તાઓને જામીન મળ્યા હતા, પરંતુ તેના બીજા જ દિવસે અસમ સરકારે પ્રણબ ડોલે સામે NSAની કલમ 3(2) લાગુ કરી હતી.
ત્રણ વર્ષ બાદ મણિપુરમાં બસ સેવા ફરી શરૂ
મણિપુરમાં હિંસા શરૂ થયાના લગભગ ત્રણ વર્ષ બાદ ઇમ્ફાલ–દીમાપુર–ગુવાહાટી માર્ગ પર જાહેર પરિવહન સેવા ફરી શરૂ થઈ. 21 ઓગસ્ટે બે બસો અને પાંચ વિંગર વાહનોમાં કુલ 125 મુસાફરોએ મુસાફરી કરી. આ સેવા કાંગપોકપી અને સેનાપતિ જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાંથી પસાર થઈ નાગાલેન્ડ અને ત્યારબાદ ગુવાહાટી તરફ ગઈ. મે 2023થી ચાલી રહેલી હિંસામાં ઓછામાં ઓછા 260 લોકોના મોત અને લગભગ 60,000 લોકોના વિસ્થાપન બાદ આ માર્ગની પુનઃશરૂઆતને સંપર્ક અને સામાન્ય સ્થિતિ તરફના મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
મણિપુરમાં શાંતિ તરફ નાની પરંતુ મહત્વપૂર્ણ શરૂઆત
મુસાફરોમાં સામેલ થૌબલ જિલ્લાના કિયામ કુમારજીત સિંહે આશા વ્યક્ત કરી કે બસ સેવા તમામ સમુદાયો વચ્ચે પ્રેમ, શાંતિ અને સદ્ભાવ વધારવાનું માધ્યમ બનશે. તેમણે લોકોને ભૂતકાળની ઘટનાઓથી આગળ વધવા અને પરસ્પર માફી તથા શાંતિ તરફ આગળ વધવાની અપીલ કરી. રાષ્ટ્રપતિ શાસન બાદ ફેબ્રુઆરીમાં નવી સરકાર રચાયા પછી ત્રણ મુખ્ય સમુદાયોના પ્રતિનિધિત્વ સાથે રાજ્યમાં રાજકીય સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ થયો છે. હવે જાહેર પરિવહનની પુનઃશરૂઆતને સામાન્ય જનજીવન પુનઃસ્થાપિત કરવાની દિશામાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
