NEET re exam Telegram ban: નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA) એ ફરી એકવાર વિવાદના વંટોળમાં પોતાની જાતને મૂકી દીધી છે. ૨૧ જૂન ૨૦૨૬ના રોજ યોજાનારી નીટ (યુજી) ૨૦૨૬ની પુનઃ પરીક્ષા (રી-એક્ઝામ) પૂર્વે સરકારે આખા ભારતમાં ટેલિગ્રામ પ્લેટફોર્મ પર કામચલાઉ પ્રતિબંધ મૂકવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ પ્રતિબંધ ૨૨ જૂન ૨૦૨૬ સુધી અમલી રહેશે. જોકે, સરકાર અને NTA નો તર્ક એ છે કે આ પગલું ‘પેપર લીક’ અને નકલખોરો પર લગામ લગાવવા માટે લેવામાં આવ્યું છે, પણ સવાલ એ થાય છે કે શું આ પ્રતિબંધ વાસ્તવિક છે કે પછી પોતાની નિષ્ફળતા છુપાવવાનો એક ‘ડિજિટલ પડદો’ છે? ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને સૂચના પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલયે (MeitY) સૂચના પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમ, ૨૦૦૦ની કલમ ૬૯A હેઠળ આ આદેશ આપ્યો છે, જે લાખો સામાન્ય નાગરિકો માટે મુસીબત બની ગયો છે.
શું ખરેખર પેપર લીક રોકવાનો આ પ્રયાસ છે, કે માત્ર નાગરિકોની સ્વતંત્રતા પર કાતર?
NTA નો દાવો છે કે ટેલિગ્રામ પર ચાલતી કેટલીક શંકાસ્પદ ચેનલો અને બોટ ‘પેપર લીક’ના નામે વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ પાસેથી લાખો રૂપિયાની ઉઘરાણી કરી રહ્યા હતા. આ ટોળકીઓ પરીક્ષા પછી જૂના મેસેજને એડિટ કરીને તેમાં અસલી પ્રશ્નપત્ર જોડી દેતી હતી, જેથી એવું સાબિત કરી શકાય કે પેપર પરીક્ષા પહેલાં લીક થયું હતું. આ પ્રકારના નકલી પુરાવાઓ ઊભા કરીને ભ્રમ ફેલાવવામાં આવતો હતો. હવે સરકારે માત્ર ટેલિગ્રામ પર પ્રતિબંધ જ નથી મૂક્યો, પણ ૩૦ જૂન ૨૦૨૬ સુધી મેસેજ એડિટ કરવાની સુવિધા પર પણ રોક લગાવી દીધી છે. પ્રશ્ન એ છે કે, જો પેપર લીક જેવી ગંભીર ઘટના થતી હોય તો તેની મૂળ જવાબદારી કોની? શું ટેલિગ્રામ પર પ્રતિબંધ મૂકવાથી સિસ્ટમની ખામીઓ દૂર થઈ જશે? કે પછી સરકાર પોતાની જવાબદારીમાંથી હાથ ખંખેરીને ડિજિટલ સેન્સરશીપનો આશરો લઈ રહી છે?
સાયબર ક્રાઈમની આડમાં સરકારની ‘ડિજિટલ સ્ટ્રાઈક’ અને લાખો લોકોની હાલાકી
અમદાવાદ સાયબર ક્રાઈમ બ્રાન્ચે તાજેતરમાં જ આઠ ચેનલ ચલાવનાર એક આંતરરાજ્ય ટોળકીની ધરપકડ કરી છે અને ૧.૫ કરોડ રૂપિયાનું લેણ-દેણ શોધી કાઢ્યું છે. આ માહિતી ચોક્કસપણે ગંભીર છે, પરંતુ તેના આધારે આખા દેશમાં એક પ્લેટફોર્મ બંધ કરી દેવું એ કેટલું યોગ્ય છે? લાખો વિદ્યાર્થીઓ, પ્રોફેશનલ્સ અને સામાન્ય નાગરિકો ટેલિગ્રામનો ઉપયોગ દૈનિક સંવાદ અને વ્યવસાયિક કામકાજ માટે કરે છે. NTA એ પોતે સ્વીકાર્યું છે કે આ નિર્ણયથી લાખો સામાન્ય નાગરિકોને અસુવિધા થશે. સત્તાના આ કોરિડોરમાં બેઠેલા નીતિ-નિર્માતાઓ કદાચ એ ભૂલી ગયા છે કે ટેકનોલોજી પરનો આ પ્રતિબંધ માત્ર નકલખોરોને જ નહીં, પણ નિર્દોષ નાગરિકોને પણ અંધારામાં ધકેલી રહ્યો છે. શું લોકશાહીમાં સુરક્ષાના નામે આવી રીતે ડિજિટલ અંધાધૂંધી મચાવવી વ્યાજબી છે?
શું પરીક્ષા તંત્ર પરનો ભરોસો સંપૂર્ણપણે તૂટી ચૂક્યો છે?
નીટ (યુજી) ૨૦૨૬ પરીક્ષાને લઈને જે રીતે સરકાર અને NTA વારંવાર અસ્પષ્ટ નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે, તેણે વિદ્યાર્થીઓમાં ગભરાટ અને અવિશ્વાસ પેદા કર્યો છે. જ્યારે પેપર લીકનો મુદ્દો ચર્ચાય છે, ત્યારે એજન્સીઓ પ્લેટફોર્મ પર પ્રતિબંધ મૂકીને પોતાનો બચાવ કરે છે. પણ શું આ પ્રતિબંધ કોઈ ગેરંટી આપે છે કે ૨૧ જૂન ૨૦૨૬ની પરીક્ષા સુરક્ષિત જ રહેશે? NTA નું કહેવું છે કે પ્રશ્નપત્ર સુરક્ષિત વ્યવસ્થાની બહાર ઉપલબ્ધ નથી, પણ આ જ પ્રકારના દાવાઓ ભૂતકાળમાં પણ કરવામાં આવ્યા હતા જે બાદમાં પોકળ સાબિત થયા હતા. પેપર લીક માફિયાઓ પાસે હંમેશા નવા રસ્તાઓ હોય છે, પછી તે ટેલિગ્રામ હોય કે અન્ય કોઈ માધ્યમ. પ્રતિબંધ મૂકવો એ રોગને દૂર કરવાને બદલે લક્ષણો છુપાવવા જેવું છે.
માફિયાઓની પકડ અને સરકારી તંત્રની લાચારી
બિહાર, ગુજરાત અને રાજસ્થાનની એજન્સીઓએ ‘PAPER LEAKED NEET’ જેવા નામોથી ચાલતી ચેનલો વિશે સતત માહિતી આપી હતી, તેમ છતાં પણ મામલો આટલે સુધી પહોંચી ગયો કે અંતે આખા પ્લેટફોર્મ પર જ પ્રતિબંધ મૂકવો પડ્યો. આ ઘટના સાબિત કરે છે કે સરકારી તંત્ર અને સાયબર ક્રાઈમ માફિયાઓ વચ્ચેનું અંતર કેટલું મોટું છે. જ્યારે માફિયાઓ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને સિસ્ટમમાં ગાબડાં પાડે છે, ત્યારે તંત્ર પાસે માત્ર પ્રતિબંધોના હથિયાર જ બાકી રહે છે. શું આપણે એક એવી શિક્ષણ પ્રણાલી તરફ જઈ રહ્યા છીએ જ્યાં પરીક્ષા આપવી એ પણ એક સાહસિક કાર્ય બની ગયું છે? વાલીઓ અને વિદ્યાર્થીઓ માટે આ સમય અત્યંત તણાવપૂર્ણ છે, અને સરકારના આવા નિર્ણયો તેમના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને ભવિષ્ય પર સીધી અસર કરી રહ્યા છે.
છેલ્લે, જવાબદારી કોની? શું પ્રતિબંધ એ જ એકમાત્ર ઉકેલ છે?
આ આખો મુદ્દો માત્ર એક એપ પરના પ્રતિબંધનો નથી, પરંતુ સિસ્ટમમાં રહેલી ઊંડી પોલમપોલનો છે. NTA એ સ્વીકારવું પડશે કે પરીક્ષાનું સંચાલન એ માત્ર પ્રશ્નપત્ર છાપવા સુધી સીમિત નથી, પરંતુ તેની ગુપ્તતા જાળવવી એ તેની નૈતિક અને બંધારણીય જવાબદારી છે. ટેલિગ્રામ પર પ્રતિબંધ મૂકીને નકલખોરો પર અંકુશ મેળવવાનો દાવો કરતી સરકાર શું એ ખાતરી આપી શકશે કે આવનારા સમયમાં પેપર લીક જેવી ઘટનાઓ નહીં થાય? અત્યારે તો લાગે છે કે સરકારે આખું ઘર બાળીને માત્ર ઉંદરો મારવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. વિદ્યાર્થીઓ માટે આ ૨૧ જૂનનો દિવસ એક અગ્નિપરીક્ષા સમાન છે, જ્યાં તેમને પેપરની ચિંતા તો છે જ, સાથે સાથે સિસ્ટમ પરના ભરોસાની પણ અગ્નિપરીક્ષા છે.
આ પણ વાંચો:
