Punjab Anti-Sacrilege Law Controversy: ભારતીય મધ્યમવર્ગીય પરિવારોમાં એક દ્રશ્ય ખૂબ સામાન્ય છે—સ્કૂલની ડાયરી કે કોઈ અજાણ્યા ફોર્મ પર માતા-પિતા પૂરેપૂરું વાંચ્યા વગર જ સહી કરી દે છે. આપણે વીમાના કાગળો કે નોકરીના કોન્ટ્રાક્ટ વખતે પણ ઘણી વાર આ જ આળસ બતાવીએ છીએ. પરંતુ જ્યારે આ જ આદત દેશના કાયદા ઘડનારાઓની એટલે કે ધારાસભ્યોની બની જાય, ત્યારે તે લોકશાહી માટે ખતરાની ઘંટડી સમાન છે. તાજેતરમાં પંજાબમાં જે બન્યું તે આ જ ગંભીર બેદરકારીનું પ્રતિબિંબ છે. પંજાબના ધારાસભ્યોએ રાજ્યનો અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ ‘બેઅદબી વિરોધી કાયદો’ પસાર કરી દીધો, પરંતુ મોટાભાગના ધારાસભ્યોએ તેને વાંચવાની તસ્દી પણ ન લીધી હતી. આ ઘટના માત્ર રાજકીય નિવેદનબાજીનો વિષય નથી, પરંતુ તે આપણી સંસદીય લોકશાહીની પાયાની જવાબદારીઓ પર મોટું પ્રશ્નચિહ્ન મૂકે છે.
વિવાદનું કેન્દ્ર
૨૯ જૂને પંજાબના વિવિધ પક્ષોના ધારાસભ્યો જ્યારે શ્રી અકાલ તખ્ત સાહિબ સમક્ષ રજૂ થયા ત્યારે એક ચોંકાવનારી વાસ્તવિકતા સામે આવી. આ કાયદાને લઈને શિરોમણી ગુરુદ્વારા પ્રબંધક કમિટી (એસજીપીસી) અને અકાલ તખ્તે બે ગંભીર આપત્તિઓ વ્યક્ત કરી હતી. પહેલી એ કે કાયદો ઘડતી વખતે કોઈ સલાહ-મસલત કરવામાં ન આવી અને બીજી એ કે કાયદાની અમુક જોગવાઈઓ શીખ ધર્મની મર્યાદા અને વ્યવસ્થાની વિરુદ્ધ જઈ શકે છે. જ્યારે આટલો મોટો અને ધાર્મિક સંવેદનાઓ સાથે જોડાયેલો કાયદો વિધાનસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યો, ત્યારે ધારાસભ્યોએ જે સ્વીકાર કર્યો તે લોકશાહી માટે શરમજનક હતો. તેમણે કબૂલ્યું કે તેમણે વિધેયકનો ડ્રાફ્ટ વાંચ્યા વગર જ તેને સમર્થન આપી દીધું હતું. આ સ્વીકાર રાજકીય ખેંચતાણની વચ્ચે ક્યાંક દબાઈ ગયો, પરંતુ તેની ગંભીરતા ઓછી થતી નથી.
બંધારણીય જવાબદારી અને લોકશાહીનો પાયો
પ્રતિનિધિ લોકશાહીમાં ધારાસભ્યની ભૂમિકા માત્ર બહુમતીના જોરે કાયદા પસાર કરાવવાની નથી. વિધાનસભાનું મુખ્ય કામ કોઈપણ વિધેયક પર વિસ્તૃત ચર્ચા કરવાનું, તેને સમજવાનું અને તેના પ્રભાવોનું વિશ્લેષણ કરવાનું છે. ધારાસભ્યો તેમની પાર્ટીના વ્હિપ (નિર્દેશ) મુજબ મતદાન કરી શકે છે, પરંતુ તે પહેલાં તેમને તે કાયદાની એક-એક કલમ સમજવાનો બંધારણીય અધિકાર અને ફરજ બંને છે. જો કોઈ કાયદો વાંચ્યા વગર પસાર કરવામાં આવે, તો તે લોકશાહીના તે મૂળ સિદ્ધાંતનું અપમાન છે જેના હેઠળ ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ જનતાના ભલા માટે નિર્ણયો લેવા બંધાયેલા છે. આ કેસમાં પંજાબના ધારાસભ્યોનો આ સ્વીકાર એ વાત સાબિત કરે છે કે તેમણે પોતાની પાયાની બંધારણીય જવાબદારી નિભાવવામાં ગંભીર ચૂક કરી છે.
ઐતિહાસિક સંદર્ભ અને ન્યાયની આશા
પંજાબમાં બેઅદબીના મામલાઓ છેલ્લા એક દાયકાથી રાજ્યની રાજનીતિને હચમચાવી રહ્યા છે. વર્ષ ૨૦૧૫ની બરગાડી બેઅદબીની ઘટના અને ત્યારબાદ બેહબલ કલાં-કોટકપુરામાં થયેલા ગોળીબારથી જનતાનો સરકારી સંસ્થાઓ પરથી વિશ્વાસ ઉઠી ગયો છે. અગાઉની અકાલી-ભાજપ સરકાર હોય, કોંગ્રેસ હોય કે હાલની આમ આદમી પાર્ટી (AAP), દરેક પક્ષે ન્યાય અપાવવાના વાયદા કર્યા હતા. પરંતુ મૂળ દોષિતોને સજા અપાવવાને બદલે રાજકીય ચર્ચા હવે કાયદાની કડકાઈ પર કેન્દ્રિત થઈ ગઈ છે. અકાલ તખ્તના કાર્યવાહક જત્થેદાર જ્ઞાની કુલદીપ સિંહ ગર્ગજે આક્રોશ વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે આ કાયદો એવા લોકો સાથે ચર્ચા કર્યા વગર બનાવવામાં આવ્યો, જેની સાથે તે સીધો જોડાયેલો છે. આ કાયદામાં એવી જોગવાઈઓ છે કે જેનાથી ગુરુ ગ્રંથ સાહિબની દેખભાળ કરનારાઓ પર પણ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
ધારાસભ્યોની અજ્ઞાનતાનો પર્દાફાશ
અકાલ તખ્ત દ્વારા બોલાવવામાં આવેલી સુનાવણી દરમિયાન AAP ધારાસભ્યો જગરૂપ સિંહ ગિલ, કુલવંત સિંહ અને મનજીત સિંહ જ્યારે પ્રશ્નોના ઉત્તર આપવામાં નિષ્ફળ રહ્યા, ત્યારે ધારાસભ્યોની ગંભીરતાનો અંદાજ આવી ગયો હતો. જ્યારે મનજીત સિંહને આ કાયદાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ શબ્દ “કસ્ટોડિયન” (રખેવાળ) નો અર્થ પૂછવામાં આવ્યો, ત્યારે તેઓ તેનો અર્થ પણ સમજાવી શક્યા નહીં. આ સાબિત કરે છે કે તેઓ માત્ર ઉતાવળમાં કે પાર્ટીના દબાણમાં આવીને એક એવા કાયદા પર હસ્તાક્ષર કરી રહ્યા હતા, જેના દૂરગામી પરિણામો વિશે તેમને કોઈ જાણકારી જ નહોતી. આ ઉતાવળ માત્ર સંસદીય પ્રક્રિયાનું ઉલ્લંઘન નથી, પરંતુ તે જનતાના વિશ્વાસ સાથેનો વિશ્વાસઘાત છે.
તકનીકી યુગમાં સમયની અછતનું બહાનું
આજના આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ના યુગમાં “સમય નહોતો” તેવું બહાનું ધારાસભ્યો માટે અસ્વીકાર્ય છે. ચેટજીપીટી (ChatGPT) કે જેમિની (Gemini) જેવા ટૂલ્સ ગણતરીની મિનિટોમાં હજારો પાનાના દસ્તાવેજનો સારાંશ આપી શકે છે, જટિલ કાનૂની ભાષાને સરળ કરી શકે છે. જો આપણા નેતાઓ સોશિયલ મીડિયા કે ચૂંટણીના પ્રચારમાં આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરી શકતા હોય, તો કાયદો સમજવા માટે કેમ નહીં? હકીકતમાં સમસ્યા સમયની નથી, પરંતુ વાંચવાની અને વિચારવાની આદત છૂટી જવાની છે. જો ધારાસભ્યો જ પોતાનું કામ વાંચ્યા વગર કરતા હશે, તો તેમની પાસેથી જવાબદાર શાસનની અપેક્ષા કેવી રીતે રાખી શકાય?
આ ઘટના માત્ર એક રાજ્યના વિધાનસભ્યોની ભૂલ નથી, પરંતુ તે આખા દેશની સંસ્થાઓ માટે એક ચેતવણી છે. જો કાયદા બનાવવાની પ્રક્રિયા માત્ર એક ઔપચારિકતા બનીને રહી જશે, તો લોકશાહી પોતાની આત્મા ગુમાવી બેસશે. દરેક રાજકીય પક્ષે આત્મમંથન કરવાની જરૂર છે કે શું તેમના પ્રતિનિધિઓ દરેક વિધેયક પર મત આપતા પહેલા તે વાંચે છે કે નહીં? જવાબદારી કોઈ બીજાને સોંપી દેવાથી સમાપ્ત નથી થઈ જતી. જો આપણે એક સમાજ તરીકે વાંચવાનું અને સમજવાનું છોડી દઈશું, તો આપણે પણ તે જ હરોળમાં આવી જઈશું જ્યાં ધારાસભ્યો કાયદો બનાવતા પહેલા તેની ગંભીરતા સમજતા નથી. આ ઘટના અસહજ અરીસો છે, જેમાં આપણે સૌએ જોવાની જરૂર છે.
આ પણ વાંચો:
