Saudi Arabia Houthi Conflict: યમનમાં ઈરાન સમર્થિત હૂતી બળવાખોરોની ઝડપી પ્રગતિએ સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા સામે ગંભીર પડકાર ઊભો કર્યો છે. હૂતીઓએ લાલ સમુદ્રના કિનારે વ્યૂહાત્મક વિસ્તારો અને બાબ અલ-મંદેબ જળસંધિ નજીકના વિસ્તારોમાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરી છે. 10 સપ્ટેમ્બરે મોકા બંદર પર કબજો અને ત્યારબાદ મયૂન સહિતના વ્યૂહાત્મક ટાપુઓ તરફ આગળ વધવાથી વૈશ્વિક જહાજ પરિવહન અને સાઉદી તેલ નિકાસ અંગે ચિંતા વધી છે.
આ સ્થિતિ વધુ ગંભીર એટલા માટે છે કે ઈરાન તરફથી હોર્મુઝ જળસંધિ પર દબાણ છે, જ્યારે બાબ અલ-મંદેબ સાઉદી તેલ માટે બીજો મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે. આમ, બંને મુખ્ય જળમાર્ગોમાં વિક્ષેપથી રિયાધ સામે ઊર્જા નિકાસ અને પ્રાદેશિક સુરક્ષાનો દ્વિગુણો પડકાર ઊભો થયો છે.
અમેરિકા પાસેથી મર્યાદિત સૈન્ય સહાય
સાઉદી અરેબિયાએ અમેરિકી સહયોગ પર લાંબા સમયથી પોતાની સુરક્ષા વ્યૂહરચનાનો મોટો આધાર રાખ્યો છે. પરંતુ હાલના સંકટમાં વોશિંગ્ટન સીધી રીતે યમનના યુદ્ધમાં ઉતરવાથી દૂર રહી રહ્યું છે અને મુખ્યત્વે ગુપ્તચર તથા અન્ય સહાય સુધી પોતાની ભૂમિકા મર્યાદિત રાખી રહ્યું છે. રોયટર્સના અહેવાલ મુજબ, હૂતી પ્રગતિ બાદ સાઉદી અરેબિયાની સીધી અમેરિકી સૈન્ય હસ્તક્ષેપની માંગ છતાં વોશિંગ્ટને મર્યાદિત સંડોવણી રાખી છે.
તેની સાથે અમેરિકા તરફથી સાઉદી સુરક્ષા ક્ષમતા વધારવા માટે હથિયારોની મદદ ચાલુ છે. તાજેતરમાં અમેરિકાએ સાઉદી અરેબિયા માટે મોટા હથિયાર પેકેજને મંજૂરી આપી છે, પરંતુ પરંપરાગત શસ્ત્રો અને લાંબા અંતરની સૈન્ય ક્ષમતા હૂતી જેવા વિકેન્દ્રિત અને અસમાન યુદ્ધ સામે કેટલી અસરકારક સાબિત થાય છે તે સવાલ બની રહ્યો છે.
યમનમાં સાઉદી-UAE ગઠબંધનમાં પડેલી તિરાડ
હૂતીઓ સામે 2015માં સાઉદી અરેબિયા અને UAEએ સૈન્ય ગઠબંધન બનાવ્યું હતું. શરૂઆતમાં બંને દેશોનો હેતુ હૂતીઓને પાછળ ધકેલવાનો હતો, પરંતુ સમય જતાં બંનેની વ્યૂહાત્મક પ્રાથમિકતાઓ અલગ થઈ ગઈ.
રિયાધ એક એકજૂટ યમન અને આંતરરાષ્ટ્રીય રીતે માન્ય સરકારના નિયંત્રણની તરફેણમાં રહ્યું, જ્યારે અબુ ધાબીએ દક્ષિણ યમનની સધર્ન ટ્રાન્ઝિશનલ કાઉન્સિલને સમર્થન આપ્યું. આ મતભેદોએ હૂતી વિરોધી મોરચામાં આંતરિક વિભાજન વધાર્યું. UAEની સક્રિય ભૂમિકા ઘટ્યા બાદ હૂતીઓને પશ્ચિમ યમનમાં આગળ વધવાની વધુ તક મળી હોવાનું તાજેતરના વિશ્લેષણોમાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
પાકિસ્તાન અને તુર્કીનું નવું ગઠબંધન પરીક્ષામાં
સાઉદી અરેબિયાએ અમેરિકી સહયોગ ઉપરાંત પાકિસ્તાન અને તુર્કી સાથે પણ સુરક્ષા માળખું ઊભું કર્યું છે. 7 ઓગસ્ટે મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર પર ત્રણેય દેશોએ હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. કરારનો મૂળ સિદ્ધાંત એવો છે કે એક સભ્ય પરનો હુમલો ત્રણેય માટે હુમલા સમાન માનવામાં આવી શકે.
શરૂઆતમાં પાકિસ્તાન અને તુર્કી તરફથી સીધી સૈન્ય કાર્યવાહી કરવામાં આવી નહોતી. જોકે હવે સ્થિતિ બદલાઈ છે. 17 સપ્ટેમ્બરે પાકિસ્તાને જણાવ્યું કે સાઉદી સાથેનો દ્વિપક્ષીય સંરક્ષણ કરાર કાર્યરત છે અને કેટલીક તૈનાતીઓ થઈ ચૂકી છે, જોકે તેણે તેની વિગતો જાહેર કરી નથી.
તુર્કીએ પણ હૂતી હુમલાઓની નિંદા કરી છે અને બાબ અલ-મંદેબમાં અસ્થિરતાથી આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને વૈશ્વિક સ્થિરતા પર અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
તેલ નિકાસ અને વૈશ્વિક વેપાર પર અસર
હૂતી હુમલાઓનો સીધો અસરકારક મુદ્દો સાઉદીનું તેલ માળખું છે. ઈસ્ટ-વેસ્ટ પાઇપલાઇન પર હુમલા બાદ તેને બંધ કરવાની ફરજ પડી હતી. આ પાઇપલાઇન સાઉદી તેલને પર્સિયન ગલ્ફમાંથી લાલ સમુદ્ર સુધી પહોંચાડે છે અને હોર્મુઝ જળસંધિનો વિકલ્પ પૂરો પાડે છે.
બાબ અલ-મંદેબ પણ લાલ સમુદ્ર અને એડનના અખાતને જોડતો વૈશ્વિક વેપાર માટે અત્યંત મહત્વનો માર્ગ છે. હૂતી નિયંત્રણ વધતાં આ માર્ગમાં જહાજોની અવરજવર અને ઊર્જા સપ્લાય અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતા વધી છે.
સાઉદી માટે હવે બહુસ્તરીય સુરક્ષા પડકાર
હાલની સ્થિતિમાં રિયાધને એકસાથે અનેક મોરચે પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે—યમનમાં હૂતીની વધતી સૈન્ય ક્ષમતા, ઈરાન સાથેનો પ્રાદેશિક તણાવ, તેલ માળખા પર હુમલાનો ખતરો અને મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા.
આ પરિસ્થિતિએ સાઉદી અરેબિયાની દાયકાઓ જૂની સુરક્ષા વ્યૂહરચનાની મર્યાદાઓ અંગે ચર્ચા તેજ કરી છે. અમેરિકાથી લઈને પાકિસ્તાન અને તુર્કી સુધીના ભાગીદારો સાથેના સંબંધો હોવા છતાં, સીધી સૈન્ય મદદ ક્યારે, કેટલી અને કયા સ્વરૂપે મળશે તે હજુ પણ પ્રાદેશિક પરિસ્થિતિ પર આધારિત છે. બીજી તરફ, હૂતીઓની બાબ અલ-મંદેબ તરફની પ્રગતિએ સાઉદી અરેબિયા ઉપરાંત વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે પણ જોખમ વધાર્યું છે.
