Siang Dam Project Controversy: અરુણાચલ પ્રદેશમાં ચીનની પીપલ્સ લિબરેશન આર્મી (PLA) દ્વારા સરહદી વિસ્તારોમાં કથિત ઘૂસણખોરીના અહેવાલો વચ્ચે રાજ્ય સરકારની નીતિ પર સવાલો ઊભા થયા છે. પીપલ્સ પાર્ટી ઑફ અરુણાચલ (PPA)ના ઉપાધ્યક્ષ કલિંગ જેરાંગે આરોપ લગાવ્યો છે કે રાજ્ય સરકાર સિયાંગ નદી પર વિશાળ બંધ બનાવવાની ઉતાવળ કરી રહી છે, પરંતુ અપર સુબનસિરી જિલ્લાના તાકસિંગ વિસ્તારમાં ચીની ઘૂસણખોરી અંગે મળતી ચેતવણીઓ પર પૂરતું ધ્યાન આપતી નથી.

63 વર્ષીય જેરાંગ આ વર્ષે ઓગસ્ટમાં ચાર સભ્યોની તથ્યશોધક સમિતિમાં સામેલ થયા હતા. આ સમિતિએ અપર સુબનસિરી જિલ્લાના તાકસિંગ અને આસપાસના સરહદી વિસ્તારોની મુલાકાત લઈને ચીની સૈનિકોની ગતિવિધિઓ અંગે માહિતી એકત્ર કરી હતી. જેરાંગ અગાઉ સરકારી અધિકારી તરીકે કામ કરી ચૂક્યા છે. તેમણે જણાવ્યું કે સિયાંગ નદી પર બંધ બનાવવાની સરકારની નીતિ અને સરહદ પર ચીનની કથિત ઘૂસણખોરી અંગે સરકારના વલણ વચ્ચે તેમને મોટો વિરોધાભાસ જોવા મળ્યો હતો.

સિયાંગ બંધ માટે ઉતાવળ, સરહદી ઘૂસણખોરી પર મૌન કેમ?

રાજ્ય સરકાર સિયાંગ નદી પર સિયાંગ અપર બહુહેતુક યોજના (SUMP) આગળ વધારવા માગે છે. આ યોજના માટે પ્રી-ફિઝિબિલિટી રિપોર્ટ (PFR) તૈયાર કરવાની કામગીરી પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. સરકારનું કહેવું છે કે ચીન પણ નદી પર બંધ બનાવી રહ્યું છે, તેથી તેની સંભવિત અસરોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતે પણ બંધ બનાવવો જરૂરી છે.

જોકે, સ્થાનિક લોકો આ યોજનાનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. જેરાંગના મતે સરકાર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાનો હવાલો આપીને સિયાંગ વિસ્તારમાં બંધના સર્વેક્ષણની ઉતાવળ કરી રહી છે, જ્યારે અપર સુબનસિરીમાં ચીનની ઘૂસણખોરી અંગે સ્થાનિક લોકો દ્વારા વારંવાર ચેતવણી આપવામાં આવી હોવા છતાં સરકાર સ્પષ્ટ વલણ અપનાવતી નથી.

PPAની સમિતિના અધ્યક્ષ પક્ષના પૂર્વ મંત્રી અને સહમુખ્ય સલાહકાર કહફા બેંગિયા હતા. ઉપાધ્યક્ષ કલિંગ જેરાંગ ઉપરાંત પક્ષના સચિવ જોરાંગ કિયોકામ અને નારા જિમી પણ સમિતિમાં સામેલ હતા. સમિતિએ અપર સુબનસિરી જિલ્લાના તાકસિંગ, મજા અને ગેલેમો વિસ્તારોની મુલાકાત લીધી હતી. સ્થાનિક રહેવાસીઓ ઉપરાંત ત્યાં તહેનાત વરિષ્ઠ સંરક્ષણ અધિકારીઓ અને સેનાના જવાનો સાથે પણ વાતચીત કરી હતી.

યાક ચરાવવા જતા સ્થાનિક લોકોને રોકવામાં આવતા હોવાનો આક્ષેપ

જેરાંગે જણાવ્યું કે તાકસિંગની મુલાકાત દરમિયાન નાહ સમુદાયના લોકોએ તેમને સરહદી વિસ્તારોમાં થતી મુશ્કેલીઓ વિશે માહિતી આપી હતી. સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા અનુસાર, ઠંડી વધે ત્યારે યાકને ચરાવવા માટે ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં લઈ જવામાં આવે છે. યાકને મીઠું ખવડાવવા માટે પણ આ વિસ્તારોમાં જવું પડે છે.

પરંતુ હવે સ્થાનિક લોકોને એવા વિસ્તારોમાં જવાની મંજૂરી મળતી નથી, જ્યાં તેઓ બે-ત્રણ વર્ષ પહેલાં નિયમિત રીતે યાકને મીઠું ખવડાવવા જતા હતા. જેરાંગના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત અને ચીન બંને દેશોની સેનાઓ તેમને આ વિસ્તારોમાં જતાં અટકાવે છે.

સમિતિના સભ્યો સાત દિવસ સુધી તાકસિંગમાં રહ્યા હતા અને સંવેદનશીલ સરહદી ચોકી મજાની પણ મુલાકાત લીધી હતી. જેરાંગે કહ્યું કે સ્થાનિક લોકો પાસેથી મળેલી માહિતી દર્શાવે છે કે ચીની ઘૂસણખોરીનો મુદ્દો નવો નથી, પરંતુ લાંબા સમયથી આવી ગતિવિધિઓ થતી હોવાની ફરિયાદો સામે આવી રહી છે.

ITBPના વડાના નિવેદનથી સરહદી તણાવની ચર્ચા

22 ઑક્ટોબરે ભારત-તિબેટ સરહદ પોલીસ (ITBP)ના મહાનિર્દેશક શત્રુજીત કપૂરે જણાવ્યું હતું કે અરુણાચલ પ્રદેશની સરહદ પર એકથી વધુ સ્થળોએ ભારતીય અને ચીની સેનાઓ વચ્ચે સામસામે આવવાની સ્થિતિ યથાવત્ છે. જુલાઈ પછી સરહદ પરના તણાવ અંગે આ પ્રથમ સત્તાવાર નિવેદન હતું.

PPAની સમિતિએ પોતાના તારણોમાં જણાવ્યું હતું કે ચીનની ઘૂસણખોરી અંગે સ્થાનિક લોકો પાસેથી મળેલા અહેવાલોને નકારી શકાય તેમ નથી. સમિતિના મતે ચીનની પદ્ધતિ ધીમે ધીમે અને સતત આગળ વધવાની છે. છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી એકસરખી કાર્યપદ્ધતિનું પુનરાવર્તન થતું હોવાની વાત પણ સમિતિએ કરી હતી.

PPAના અધ્યક્ષ અને ધારાસભ્ય નબામ વિવેક દ્વારા જાહેર કરાયેલી અખબારી યાદીમાં સરહદી વિસ્તારોમાં PLAની ગતિવિધિઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.

સરહદ પર પેટ્રોલિંગ, રસ્તા અને સેનાની સુવિધાઓ અંગે માગ

PPAની સમિતિએ જણાવ્યું હતું કે સરહદી વિસ્તારોમાં નિયમિત પેટ્રોલિંગ સામાન્ય રીતે એપ્રિલથી ઑક્ટોબર દરમિયાન થાય છે. બાકીના મહિનાઓમાં ખરાબ હવામાન અને ભારે હિમવર્ષાને કારણે પેટ્રોલિંગ અટકાવવું પડે છે. બીજી તરફ, સમિતિના જણાવ્યા અનુસાર PLAની ગતિવિધિઓ સતત ચાલુ રહે છે અને સ્થાનિક સંપર્કો મારફતે સામાન પહોંચાડવા માટે ભારવાહકોની મદદ લેવામાં આવે છે.

સમિતિએ સરહદી વિસ્તારનું વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ ધ્યાનમાં રાખીને પ્રસ્તાવિત રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગને તાકસિંગથી દૂર લઈ જવો નહીં તેવી ભલામણ કરી હતી. સ્થાનિક લોકોએ નાચોથી તાકસિંગ સુધીનો રસ્તો સીમા માર્ગ સંગઠન (BRO) દ્વારા યુદ્ધના ધોરણે પૂર્ણ કરવાની માગ કરી હતી. હાલમાં રસ્તાનું કામ ધીમી ગતિએ ચાલી રહ્યું છે અને તેની સ્થિતિ પણ ખરાબ હોવાનું જણાવાયું હતું.

સ્થાનિક લોકોએ સિપી 2 ખાતે હેલિપેડ અને સિપી 4 તથા સિપી 6 ખાતે સેનાની કાયમી છાવણીઓ ઊભી કરવાની માગ કરી હતી. ગેલેમોથી પોકોરલા સુધીના 68 કિલોમીટર લાંબા પ્રસ્તાવિત BRO માર્ગને પણ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવાની જરૂરિયાત દર્શાવવામાં આવી હતી.

આ ઉપરાંત, સેનાના જવાનો અને સ્થાનિક લોકોએ નિયમિત વીજ પુરવઠો તથા ટેલિફોન નેટવર્ક સુધારવાની માગ કરી હતી. મજા અને ગેલેમો જેવા સરહદી વિસ્તારોમાં ડીઝલ જનરેટર પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને વીજળીની કાયમી વ્યવસ્થા કરવાની જરૂરિયાત પણ રજૂ કરવામાં આવી હતી.

PPA અને BJP વચ્ચેના જૂના રાજકીય સંબંધો

અરુણાચલ પ્રદેશની 60 સભ્યોની વિધાનસભામાં હાલમાં PPAના બે ધારાસભ્યો છે. એક સમયે આ પક્ષ BJPના નેતૃત્વ હેઠળના નોર્થ-ઈસ્ટ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સનો સ્થાપક સભ્ય હતો.

સપ્ટેમ્બર 2016માં તત્કાલીન કોંગ્રેસ સરકાર સત્તા પરથી દૂર થઈ ત્યારે મુખ્યમંત્રી પેમા ખાંડુ સહિત કોંગ્રેસના 43 ધારાસભ્યો PPAમાં જોડાયા હતા. જોકે, ત્રણ મહિના બાદ ડિસેમ્બર 2016માં ખાંડુના નેતૃત્વમાં PPAના 33 ધારાસભ્યો BJPમાં જોડાઈ ગયા હતા. આ ઘટનાથી BJPને રાજ્યમાં બહુમતીની સરકાર બનાવવાની તક મળી હતી. 2017માં BJPએ PPA સાથેનું જોડાણ તોડી નાખ્યું હતું.

2024ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં દોઇમુખ બેઠક પરથી BJPના ઉમેદવારને હરાવીને જીતેલા PPA અધ્યક્ષ નબામ વિવેકે બાદમાં મુખ્યમંત્રી ખાંડુની BJP સરકારને બિનશરતી સમર્થન આપવાની ખાતરી આપી હતી. જોકે, BJP અને PPA વચ્ચે સત્તાવાર જોડાણ નથી.

મુખ્યમંત્રી ખાંડુના નિવેદન પર કોંગ્રેસના સવાલ

ચીની ઘૂસણખોરી અંગે જૂન મહિનામાં નાહ વેલફેર સોસાયટીએ તાકસિંગ નજીકના પરંપરાગત વિસ્તારોમાં PLAની હાજરી વધ્યાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. જોકે, ભારતીય સેનાએ ચીની ઘૂસણખોરી અને છાવણીઓ બનાવવામાં આવી હોવાના અહેવાલોને ખોટા અને પાયાવિહોણા ગણાવ્યા હતા.

ઓગસ્ટમાં મુખ્યમંત્રી પેમા ખાંડુએ પણ અરુણાચલ પ્રદેશમાં અતિક્રમણના કોઈ સંકેત ન હોવાની વાત કહી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ભારતીય સેના અસરકારક રીતે પેટ્રોલિંગ કરી રહી છે અને સરહદની સુરક્ષા કરી રહી છે.

પરંતુ 29 ઑક્ટોબરે ITBPના મહાનિર્દેશકના નિવેદન બાદ ખાંડુએ કહ્યું હતું કે સરહદ પર ઉલ્લંઘનની ઘટનાઓ બનતી રહે છે, કારણ કે ચીન મેકમોહન રેખાને માન્યતા આપતું નથી. તેમણે સાથે ઉમેર્યું હતું કે હાલમાં પરિસ્થિતિ સામાન્ય છે અને ભારતીય સશસ્ત્ર દળો સરહદની સારી રીતે સુરક્ષા કરી રહ્યાં છે.

મુખ્યમંત્રીના બદલાયેલા વલણને લઈને કોંગ્રેસના મહાસચિવ અને સાંસદ જયરામ રમેશે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના અગાઉના એ નિવેદનનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો કે સરહદ પર કોઈ ઘૂસ્યું નથી. રમેશે ખાંડુના નવા નિવેદનને ટાંકીને પૂછ્યું હતું કે જો ઘૂસણખોરી થતી રહે છે તો તેને સામાન્ય ઘટના ગણાવીને કેવી રીતે અવગણી શકાય?

PPAના ઉપાધ્યક્ષ કલિંગ જેરાંગ પોતે આદી સમુદાયના સભ્ય છે. આ જ સમુદાય સિયાંગ બંધ યોજનાનો વિરોધ કરી રહ્યો છે. જેરાંગે આરોપ લગાવ્યો છે કે રાજ્ય સરકાર પર કેન્દ્રનું દબાણ હોઈ શકે છે, જેના કારણે ચીની ઘૂસણખોરીના અહેવાલોને નકારવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે, આ દબાણ અંગે તેમણે કોઈ પુરાવો રજૂ કર્યો નથી. આ મુદ્દે સરહદી સુરક્ષા, સ્થાનિક લોકોના પરંપરાગત અધિકારો અને સિયાંગ બંધ યોજનાને લઈને રાજ્ય સરકાર સામે સવાલો વધુ ઘેરા બન્યા છે.