Siang Multipurpose Project Protest: અરુણાચલ પ્રદેશમાં પ્રસ્તાવિત 11,200 મેગાવોટના સિયાંગ અપર મલ્ટીપર્પઝ પ્રોજેક્ટ (SUMP)ને લઈને વિવાદ વધી રહ્યો છે. આદિવાસી આદી સમુદાયના લોકો અને સ્થાનિક સંગઠનો આ પ્રોજેક્ટનો વિરોધ કરી રહ્યાં છે. આ દરમિયાન મુખ્યમંત્રી પેમા ખાંડુએ સોમવાર, 2 નવેમ્બરની સાંજે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે પ્રોજેક્ટના નિર્માણ અંગે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. તેમણે કહ્યું કે સ્થાનિક લોકોની ચિંતાઓનો ઉકેલ ખુલ્લા સંવાદ, પારદર્શિતા અને અર્થપૂર્ણ જનપરામર્શ દ્વારા લાવવામાં આવશે.
મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું કે કેન્દ્ર કે રાજ્ય સરકારે પ્રસ્તાવિત આશરે 11,000 મેગાવોટના પ્રોજેક્ટને નિર્માણ માટે અંતિમ મંજૂરી આપી નથી. હાલમાં સરકાર માત્ર પ્રોજેક્ટની વ્યવહારિકતા અને તેની સંભવિત અસરો સમજવા માટે પ્રી-ફિઝિબિલિટી રિપોર્ટ (PFR) તૈયાર કરવાની વિચારણા કરી રહી છે. PFR તૈયાર કરવાનો અર્થ એ નથી કે બંધ બનાવવાની મંજૂરી આપી દેવામાં આવી છે.
સ્થાનિક આદિવાસી સમુદાયને વિસ્થાપનનો ડર
પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટનો આદી સમુદાયના કેટલાક વર્ગો દ્વારા ઉગ્ર વિરોધ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ખાસ કરીને બંધથી સીધી અસર થવાની શક્યતા ધરાવતા વિસ્તારોના રહેવાસીઓને પોતાની જમીન, ઘર અને પરંપરાગત જીવનશૈલી ગુમાવવાનો ભય છે.
સ્થાનિક લોકોની આશંકા છે કે બંધ બનવાથી તેમના પૂર્વજોનાં ગામો પાણીમાં ડૂબી શકે છે. તેના કારણે પરિવારોને સ્થળાંતર કરવું પડી શકે છે. ખેતીની જમીન અને જંગલોને પણ નુકસાન થવાની શક્યતા છે. આ ઉપરાંત આદી સમુદાયની પરંપરાઓ, સંસ્કૃતિ અને જીવનનિર્વાહ પર ગંભીર અસર થઈ શકે છે.
પેમા ખાંડુએ લોકોને ખાતરી આપતાં કહ્યું હતું કે તેમની જમીન, ઘર અને સિયાંગ નદી સરકાર માટે સૌથી વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. તેમણે ‘આને સિયાંગ’નો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું કે લોકોનો અવાજ સાંભળવામાં આવશે અને તેમની ચિંતાઓનું સમાધાન ચર્ચા દ્વારા કરવામાં આવશે. લોકશાહીમાં અસંમતિ વ્યક્ત કરવી દરેક નાગરિકનો અધિકાર છે, તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું.
ચીનના જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટને કારણે વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ
રાજ્ય સરકારના મતે સિયાંગ અપર મલ્ટીપર્પઝ પ્રોજેક્ટનું વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ પણ છે. વર્ષ 2008માં તેને રાષ્ટ્રીય પ્રોજેક્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ જુલાઈ 2025માં તિબેટમાં યારલુંગ ત્સાંગપો નદી પર ચીને વિશાળ જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટનું નિર્માણ શરૂ કર્યું હતું. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત માટે સિયાંગ પ્રોજેક્ટને વ્યૂહાત્મક સુરક્ષાના પગલા તરીકે જોવામાં આવે છે.
સ્થાનિક લોકોમાં સંભવિત પૂર અને શિયાળામાં પાણીની અછત અંગે પણ ચિંતા છે. આ મુદ્દે મુખ્યમંત્રી ખાંડુએ કહ્યું કે વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ દ્વારા પાણીની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી શકાય છે. સાથે જ સિયાંગ અને બ્રહ્મપુત્ર નદીઓમાં જરૂરી પર્યાવરણીય પ્રવાહ જાળવવા અંગે પણ અભ્યાસ થઈ શકે છે.
મુખ્યમંત્રીએ વિરોધ કરી રહેલા લોકોને શાંતિ જાળવવાની અપીલ કરી હતી. તેમણે હિંસા, નાકાબંધી અને હુમલાઓથી દૂર રહેવા જણાવ્યું હતું.
કોંગ્રેસે 36 કલાકના બંધનું એલાન આપ્યું
આ વિવાદ વચ્ચે અરુણાચલ પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિ (APCC)એ પ્રોજેક્ટને કાયમી ધોરણે રદ કરવાની માગ કરી છે. કોંગ્રેસ માત્ર બંધના નિર્માણનો જ નહીં, પરંતુ તેનો પ્રી-ફિઝિબિલિટી રિપોર્ટ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયાનો પણ વિરોધ કરી રહી છે.
પાર્ટીએ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારને 10 મુદ્દાનું માગપત્ર આપ્યું છે. તેમાં અટકાયતમાં લેવામાં આવેલા પ્રદર્શનકારીઓને બિનશરતી મુક્ત કરવાની અને કાર્યકરો તથા ગામના વડાઓ સામે નોંધાયેલા કેસ પાછા ખેંચવાની માગ સામેલ છે. શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનમાં ભાગ લેનારા સરકારી કર્મચારીઓના સસ્પેન્શનના આદેશો રદ કરવાની પણ માગ કરવામાં આવી છે.
કોંગ્રેસે અરુણાચલ પ્રદેશ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ (નિવારણ) અધિનિયમ હેઠળ નોંધાયેલા કેસ પાછા ખેંચવા, પ્રભાવિત વિસ્તારોમાંથી વધારાના સુરક્ષાકર્મીઓને હટાવવા અને પ્રદર્શનકારીઓને થયેલા આર્થિક નુકસાનનું વળતર આપવા જણાવ્યું છે. ઘાયલ લોકોને યોગ્ય તબીબી સહાય પૂરી પાડવાની માગ પણ કરવામાં આવી છે.
પાર્ટીએ આરોપ લગાવ્યો છે કે અધિકારીઓ પ્રદર્શનકારીઓને ડરાવી રહ્યા છે અને વિસ્તારમાં સુરક્ષા દળોની તૈનાતી વધારવામાં આવી છે. કોંગ્રેસનું કહેવું છે કે રાષ્ટ્રીય હિત અને ઊર્જા સુરક્ષાના નામે આદિવાસીઓના અધિકારો, પર્યાવરણ અને સ્થાનિક લોકોની સંમતિને અવગણી શકાય નહીં.
અપર સિયાંગ જિલ્લામાં બંધની વ્યાપક અસર
સિયાંગ ઇન્ડિજિનસ ફાર્મર્સ ફોરમ (SIFF) અને SUMPથી પ્રભાવિત વિસ્તાર યુવા સંઘ (SAYA) દ્વારા 36 કલાકના બંધનું એલાન આપવામાં આવ્યું હતું. તેના કારણે અપર સિયાંગ જિલ્લામાં સામાન્ય જનજીવન પ્રભાવિત થયું હતું. સોમવારે દુકાનો, બજારો અને અનેક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ બંધ રહી હતી. જાહેર પરિવહન વ્યવસ્થા પર પણ અસર પડી હતી. કેટલાક સ્થળોએ પ્રદર્શનકારીઓએ ટાયર સળગાવ્યાં હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા.
અપર સિયાંગના ડેપ્યુટી કમિશનર અશોક તાજોએ જણાવ્યું હતું કે યિંગકિયુંગ અને ગેકુમાં બંધની વ્યાપક અસર જોવા મળી હતી. સરકારી કચેરીઓ અને શાળાઓ પણ બંધ રહી હતી.
બંધનું એલાન અપર સિયાંગ, પૂર્વી સિયાંગ અને સિયાંગ એમ ત્રણ જિલ્લાઓમાં આપવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તેની અસર દરેક જગ્યાએ સરખી નહોતી. એક અધિકારીના જણાવ્યા મુજબ પૂર્વી સિયાંગમાં પણ અસર જોવા મળી હતી. બીજી તરફ સિયાંગના પોલીસ અધિક્ષક કામદામ સીખોમે જણાવ્યું હતું કે તેમના જિલ્લામાં સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ કોઈ વિક્ષેપ વિના ચાલુ રહી હતી.
પ્રોજેક્ટનો વિરોધ ચાલુ રાખવાની આદિવાસી સંગઠનોની તૈયારી
વિરોધ કરી રહેલાં સંગઠનોની મુખ્ય માગણીઓમાં અટકાયત કરાયેલા કાર્યકરોની મુક્તિ, સુરક્ષા દળોને પ્રભાવિત વિસ્તારોમાંથી હટાવવા અને સર્વેક્ષણની પ્રવૃત્તિઓ સ્થગિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
કોંગ્રેસે આદિવાસી સંગઠનો, વિદ્યાર્થી સંગઠનો અને નાગરિક સમાજનાં જૂથોને એકજૂથ થઈને શાંતિપૂર્ણ વિરોધ ચાલુ રાખવા અપીલ કરી છે. પાર્ટીનું કહેવું છે કે વિકાસના નામે આદિવાસી સમુદાયોની પૂર્વજોની જમીન, ઓળખ, સંસ્કૃતિ અને આજીવિકાનું નુકસાન થવું જોઈએ નહીં. પ્રોજેક્ટથી અસરગ્રસ્ત થનારા લોકોની અગાઉથી સંમતિ મેળવવી જરૂરી છે.
હાલમાં મુખ્યમંત્રી પેમા ખાંડુએ અંતિમ મંજૂરી ન હોવાની સ્પષ્ટતા કરી છે, પરંતુ સ્થાનિક લોકોનો વિરોધ અને કોંગ્રેસની રદ કરવાની માગને કારણે સિયાંગ પ્રોજેક્ટનો મુદ્દો રાજ્યમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યો છે.
