Swatantra Bhardwaj Bail: દિલ્હીની પટિયાલા હાઉસ કોર્ટે જંતર-મંતર પર જુલાઈમાં થયેલા પ્રદર્શન દરમિયાન એક દલિત વિદ્યાર્થી-કાર્યકર્તાના પિતા સાથે કથિત મારપીટના કેસમાં પોતાને ‘હિન્દુત્વ ઇન્ફ્લુએન્સર’ ગણાવતા સ્વતંત્ર ભારદ્વાજને નિયમિત જામીન આપી દીધા છે. વધારાના સત્ર ન્યાયાધીશ સૌરભ પ્રતાપ સિંહે મંગળવારે આ રાહત આપી હતી. અદાલતે નોંધ્યું કે 15 સપ્ટેમ્બરે ત્રણ અઠવાડિયાની વચગાળાની જામીન મળ્યા બાદ ભારદ્વાજે જામીનની શરતોનું કોઈ ઉલ્લંઘન કર્યું નથી.
5 સપ્ટેમ્બરે બુલંદશહરથી ધરપકડ થઈ હતી
આ કેસ 23 જુલાઈએ દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે કોકરોચ જનતા પાર્ટી એટલે કે CJPના નેતૃત્વ હેઠળ યોજાયેલા વિરોધ પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલો છે. પ્રદર્શન દરમિયાન એક દલિત વિદ્યાર્થી-કાર્યકર્તાના પિતા સાથે કથિત મારપીટના આરોપમાં ભારદ્વાજની 5 સપ્ટેમ્બરે ઉત્તર પ્રદેશના બુલંદશહરથી ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. વચગાળાની જામીન મળ્યા પહેલાં તે ન્યાયિક કસ્ટડીમાં હતો.
કેસની શરૂઆતમાં ભારદ્વાજ સામે ભારતીય ન્યાય સંહિતા એટલે કે BNSની એવી કલમો હેઠળ ગુનો નોંધાયો હતો, જે ઈજા પહોંચાડવા અને કોઈ વ્યક્તિને ગેરકાયદેસર રીતે રોકવા જેવા આરોપો સાથે સંબંધિત છે. શરૂઆતના તબક્કે તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી નહોતી. ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા હેઠળની કલમ 35(3) મુજબ નોટિસ મળ્યા બાદ તેઓ તપાસમાં જોડાયા હતા.
વધારાના નિવેદન બાદ SC/ST એક્ટની કલમો ઉમેરાઈ
પછી કેસમાં નવો વળાંક આવ્યો. ફરિયાદીએ પોતાના વધારાના નિવેદનમાં જણાવ્યું કે તે અનુસૂચિત જાતિ એટલે કે SC સમુદાયમાંથી આવે છે. ફરિયાદીનો આરોપ હતો કે તેની અને તેની સગીર પુત્રી વિરુદ્ધ જાતિ સંબંધિત અપમાનજનક ટિપ્પણીઓ કરવામાં આવી હતી.
આ વધારાના નિવેદન બાદ કેસમાં અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ અત્યાચાર નિવારણ અધિનિયમ, 1989ની સંબંધિત કલમો ઉમેરવામાં આવી હતી. સાથે BNSની વધુ એક કલમ પણ ઉમેરાઈ હતી. ત્યારબાદ ભારદ્વાજની ધરપકડ કરવામાં આવી અને તેમને ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલવામાં આવ્યા.
બીજી FIRમાં POCSO અને ધમકીની કલમો
આ મામલા સાથે જોડાયેલી બીજી FIR પણ નોંધાઈ હતી. એક પ્રદર્શનકારીએ કરેલી ફરિયાદના આધારે તેમાં બાળકોને જાતીય ગુનાઓથી રક્ષણ આપતા POCSO અધિનિયમ, 2012ની સંબંધિત કલમો ઉપરાંત ગુનાહિત ધમકી સાથે જોડાયેલી કલમો ઉમેરવામાં આવી હતી.
ફરિયાદી પ્રદર્શનકારીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે તેને ભારદ્વાજના સમર્થકો તરફથી બળાત્કારની ધમકીઓ આપવામાં આવી હતી. આ આરોપો અંગે તપાસ ચાલી રહી છે અને અદાલત દ્વારા કેસના અંતિમ ગુણદોષ અંગે કોઈ નિષ્કર્ષ આપવામાં આવ્યો નથી.
વચગાળાની જામીન વખતે તપાસ પર કોર્ટના સવાલો
15 સપ્ટેમ્બરે ભારદ્વાજને ત્રણ અઠવાડિયાની વચગાળાની જામીન આપતી વખતે અદાલતે તપાસની કેટલીક બાબતો અંગે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. કોર્ટે તપાસ અધિકારીને કેસની સ્થિતિ અંગે વિગતવાર સ્ટેટસ રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
તપાસમાં ખાસ કરીને જંતર-મંતર ખાતે પ્રદર્શનના સમયના સર્વેલન્સ ફૂટેજ, દિલ્હી પોલીસના કર્મચારીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી રેકોર્ડિંગ, કોલ ડિટેલ રેકોર્ડ, સંબંધિત લોકોના લોકેશન ડેટા અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પરથી મળેલી સામગ્રી અંગે તપાસની સ્થિતિ જાણવા માગવામાં આવી હતી.
અદાલતે સાક્ષીઓના નિવેદનોની પણ તપાસ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. કેસમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા વીડિયો અને એક પોડકાસ્ટની વાસ્તવિકતા ચકાસવા તેમજ જરૂર પડે ત્યાં ફોરેન્સિક તપાસ કરાવવા પણ પોલીસને કહેવામાં આવ્યું હતું.
સોશિયલ મીડિયા અને જાહેર નિવેદનો પર કડક પ્રતિબંધ
વચગાળાની જામીન આપતી વખતે અદાલતે ભારદ્વાજ પર અનેક કડક શરતો મૂકી હતી. તેમને કેસ, પોતાના બચાવ અથવા ફરિયાદી અને તેના પરિવાર સાથે સંબંધિત કોઈ જાહેર નિવેદન આપવા કે શેર કરવા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
આ ઉપરાંત તેમને સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરવા, ઈન્ટરવ્યૂ આપવા, પોડકાસ્ટ કરવા અથવા કેસ સાથે સંબંધિત અન્ય કોઈ જાહેર સામગ્રી પ્રકાશિત કરવા પણ રોકવામાં આવ્યા હતા. ફરિયાદી, તેની સગીર પુત્રી, પરિવારના સભ્યો અથવા ફરિયાદ પક્ષના સાક્ષીઓ સાથે સંપર્ક કરવાનો કે તેમને ધમકાવવાનો અથવા પ્રભાવિત કરવાનો પ્રયાસ કરવાનો પણ પ્રતિબંધ હતો.
‘વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને ફરિયાદીની સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જરૂરી’
વચગાળાની જામીન આપતી વખતે અદાલતે ભાર મૂક્યો હતો કે આરોપીની વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને ફરિયાદીની સુરક્ષા વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે. અદાલતે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જુલાઈની ઘટનાને લગતા આરોપોનો નિર્ણય સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ, જાહેર નિવેદન અથવા અન્ય પ્રચારાત્મક માધ્યમોના આધારે નહીં પરંતુ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ થનારા પુરાવાના આધારે થવો જોઈએ.
આ સંદર્ભમાં અદાલતે સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના એક ચુકાદાનો ઉલ્લેખ પણ કર્યો હતો. તેમાં એક હત્યાના આરોપીને જામીન મળ્યા બાદ તેના સમર્થકોએ વિજય સરઘસ કાઢીને ઉજવણી કરી હોવાનો મુદ્દો આવ્યો હતો. અદાલતે તે સિદ્ધાંતનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું હતું કે જામીન અદાલતના વિશ્વાસનું પ્રતિબિંબ છે અને તેને પ્રદર્શન માટેની ટ્રોફી તરીકે જોવી જોઈએ નહીં.
નિયમિત જામીન બાદ હવે તપાસ પર નજર
મંગળવારના આદેશ બાદ સ્વતંત્ર ભારદ્વાજ હવે નિયમિત જામીન પર જેલમાંથી બહાર રહેશે. અદાલતે અગાઉની વચગાળાની જામીન દરમિયાન તેમની વર્તણૂક અને શરતોના પાલનને પણ ધ્યાનમાં લીધું હોવાનું સામે આવ્યું છે.
હવે કેસમાં પોલીસ દ્વારા કરવામાં આવતી તપાસ, વીડિયો અને પોડકાસ્ટની ફોરેન્સિક ચકાસણી, સર્વેલન્સ ફૂટેજ, કોલ ડિટેલ રેકોર્ડ, લોકેશન ડેટા તથા સાક્ષીઓના નિવેદનો મહત્વપૂર્ણ રહેશે. બીજી તરફ SC/ST એક્ટ અને POCSO હેઠળ ઉમેરાયેલા આરોપો અંગે પણ તપાસ આગળ વધવાની છે. અંતે આરોપો સાબિત થયા છે કે નહીં તેનો નિર્ણય પુરાવા અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા બાદ જ થઈ શકશે.
