USCIRF India Report: તાજેતરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ધાર્મિક સ્વતંત્રતા પરના અમેરિકી આયોગ (USCIRF) એ વોશિંગ્ટનમાં એક સુનાવણી યોજીને અમેરિકી વિદેશ વિભાગને ફરી એકવાર ભારતને ‘કન્ટ્રી ઓફ પર્ટીક્યુલર કન્સર્ન’ (CPC) એટલે કે ‘વિશેષ ચિંતાનો દેશ’ તરીકે સૂચિબદ્ધ કરવા આગ્રહ કર્યો છે. આ ભલામણ ૨૦૨૬ ના વાર્ષિક મૂલ્યાંકન પર આધારિત છે, જેમાં આયોગે ભારતમાં ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની સ્થિતિને “વ્યવસ્થિત અને ગંભીર” ગણાવી છે. આ સુનાવણીમાં ખ્રિસ્તી, મુસ્લિમ અને શીખ સમુદાયોની સુરક્ષા તેમજ વિદેશમાં રહેતા ટીકાકારો પર થઈ રહેલા કથિત સીમા-પાર દમનના મુદ્દે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. જોકે, અહીં સવાલ એ ઉઠે છે કે શું કોઈ સાર્વભૌમ દેશની કાયદાકીય વ્યવસ્થા અને આંતરિક સુરક્ષાના મામલામાં વિદેશી આયોગની આવી દખલગીરી કેટલી યોગ્ય છે?
ભારત સરકાર પર ભેદભાવપૂર્ણ નીતિઓનો ગંભીર આક્ષેપ
USCIRF ના અધ્યક્ષ વિકી હાર્ટઝલરે એવો દાવો કર્યો છે કે ભારત સરકાર રાષ્ટ્રીય અને સ્થાનિક સ્તરે ભેદભાવપૂર્ણ કાયદાઓનો ઉપયોગ કરી રહી છે અને ધાર્મિક લઘુમતીઓ પર થતા હુમલાઓમાં હસ્તક્ષેપ કરતી નથી. આ અહેવાલમાં ખાસ કરીને ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદાઓ, સીએએ (CAA) અને સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) ને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે. અહેવાલ મુજબ, ભારતના ૨૮ માંથી ૧૩ રાજ્યોમાં કડક ધર્માંતરણ વિરોધી કાયદાઓ અમલમાં છે, જેમાં આજીવન કેદ સુધીની જોગવાઈ છે. પરંતુ અહીં વિચારવા જેવી વાત એ છે કે, કોઈ પણ લોકશાહી દેશમાં બળજબરી કે પ્રલોભનથી થતા ધર્માંતરણને અટકાવવા માટે કાયદા બનાવવો એ રાજ્યની જવાબદારી અને અધિકાર છે, જેને USCIRF લઘુમતીઓ વિરુદ્ધનું પગલું ગણાવી રહ્યું છે.
RSS અને R&AW જેવી સંસ્થાઓ પર પ્રતિબંધની માંગ
આ અહેવાલમાં એક અત્યંત આશ્ચર્યજનક અને આક્રમક ભલામણ કરવામાં આવી છે. આયોગે ભારતની પ્રતિષ્ઠિત ગુપ્તચર એજન્સી R&AW અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) જેવા સંગઠનો તેમજ તેમના અધિકારીઓ પર લક્ષિત પ્રતિબંધો લગાવવાની માંગ કરી છે. આ ઉપરાંત, આયોગે એવી શરત મૂકવાની પણ સલાહ આપી છે કે અમેરિકાએ ભારત સાથેના દ્વિપક્ષીય વેપાર અને સુરક્ષા સહાયને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના સુધારા સાથે જોડવી જોઈએ. આર્મ્સ એક્સપોર્ટ કંટ્રોલ એક્ટ હેઠળ ભારતને હથિયારોનું વેચાણ રોકવાની પણ વાત કરવામાં આવી છે. આ પ્રકારની ભલામણો સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે આ માત્ર ધાર્મિક સ્વતંત્રતાની ચિંતા નથી, પરંતુ ભારત પર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રાજકીય દબાણ લાવવા માટેનો એક રણનીતિક પ્રયાસ હોઈ શકે છે.
ભારતનું જડબાતોડ વલણ: ‘દુર્ભાવનાપૂર્ણ અને પક્ષપાતી’ અહેવાલ
ભારતના વિદેશ મંત્રાલયે આ અહેવાલને દર વખતની જેમ “પૂર્વાગ્રહથી ગ્રસિત” અને “પક્ષપાતી” ગણાવીને ફગાવી દીધો છે. માર્ચ ૨૦૨૬ માં પણ ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે USCIRF ભારતની “તોડી-મરોડી અને પસંદગીની તસવીર” રજૂ કરે છે. વિદેશ મંત્રાલયના મતે, આ અહેવાલ દુર્ભાવનાપૂર્ણ હેતુથી તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે જે ભારતની લોકશાહી અને ન્યાયિક ગરિમાને ઠેસ પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરે છે. ભારતે હંમેશા ભારપૂર્વક કહ્યું છે કે તેની સંસ્થાઓ અને કાયદાઓ તમામ નાગરિકો માટે સમાન છે અને તેમાં કોઈ વિદેશી સંસ્થાના પ્રમાણપત્રની જરૂર નથી.
અહેવાલ તૈયાર કરનારા સભ્યોની માનસિકતા પર સવાલો
અહેવાલની વિશ્વસનીયતા પર ત્યારે સવાલ ઉઠે છે જ્યારે તેના સભ્યોની પૃષ્ઠભૂમિ તપાસવામાં આવે છે. વિશ્લેષકોના મતે, રિપોર્ટ બનાવનાર ૧૦ સભ્યોમાંથી કેટલાક એવા લોકો સામેલ છે જેઓ પહેલેથી જ ભારત વિરોધી માનસિકતા માટે જાણીતા છે. આમાં અધ્યક્ષ વિકી હાર્ટઝલર, ઉપાધ્યક્ષ આસિફ મહમૂદ અને કમિશનર મોહમ્મદ અલસૌનૌસી જેવા લોકોનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે કોઈ તપાસ સમિતિ કે આયોગ પહેલેથી જ પૂર્વાગ્રહ ધરાવતું હોય, ત્યારે તેનો અહેવાલ ક્યારેય તટસ્થ હોઈ શકતો નથી. ભારતે આ આયોગને હંમેશા એ યાદ અપાવ્યું છે કે તેણે ભારતના આંતરિક કાયદાકીય માળખા અને વિવિધતાને સમજવામાં ભારે ભૂલ કરી છે.
લોકશાહીની ગરિમા અને વિદેશી દબાણ વચ્ચેનો સંઘર્ષ
અંતે, સવાલ એ નથી કે અહેવાલમાં શું કહેવાયું છે, સવાલ એ છે કે આવા અહેવાલોનો ઉપયોગ કયા હેતુ માટે થાય છે. શું અમેરિકી આયોગ ખરેખર ધાર્મિક સ્વતંત્રતા માટે ચિંતિત છે, કે પછી તે ભારત જેવી ઉભરતી વૈશ્વિક શક્તિને નિયંત્રિત કરવા માટેનું એક હથિયાર માત્ર છે? ભારત એક જીવંત લોકશાહી છે જ્યાં અદાલતો અને બંધારણ નાગરિકોના અધિકારોના રક્ષણ માટે સક્ષમ છે. વિદેશી સંસ્થાઓએ પણ સમજવું પડશે કે બીજા દેશની સંસદ દ્વારા પસાર કરાયેલા કાયદાઓનું આ રીતે મૂલ્યાંકન કરવું એ આંતરરાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વનું અપમાન છે.
આ પણ વાંચો:
