S Jaishankar: ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર હાલમાં સુરીનામની મુલાકાતે છે, જ્યાં તેમણે બદલાતી વૈશ્વિક વ્યવસ્થા અને મોટા દેશોની સ્વાર્થી નીતિઓ પર આકરા પ્રહારો કર્યા છે. પારામારીબોમાં ભારતીય સમુદાય અને વિવિધ મહાનુભાવોને સંબોધતા તેમણે કહ્યું કે, વર્તમાન સમયમાં દુનિયામાં ટેકનોલોજી, નાણાં અને કુદરતી સંસાધનોનો ઉપયોગ વિકાસ માટે નહીં, પરંતુ બીજા દેશો પર દબાણ લાવવાના ‘હથિયાર’ તરીકે થઈ રહ્યો છે. જયશંકરે ચેતવણી આપી કે જે રીતે દેશો પોતાના વ્યૂહાત્મક લક્ષ્યો હાંસલ કરવા માટે બજારના પ્રભાવનો દુરુપયોગ કરી રહ્યા છે, તે વૈશ્વિક સ્થિરતા માટે ખતરનાક છે.
વેક્સિન મૈત્રી અને વિકસિત દેશોનો સ્વાર્થ: એક ધારદાર કટાક્ષ
કોરોના મહામારીના સમયને યાદ કરતા વિદેશ મંત્રીએ એક મોટા વિકસિત દેશનું નામ લીધા વિના તેના પર જોરદાર નિશાન સાધ્યું. તેમણે ખુલાસો કર્યો કે જ્યારે આખી દુનિયા જીવ બચાવવા માટે વેક્સિનની રાહ જોઈ રહી હતી, ત્યારે એક દેશે પોતાની કુલ વસ્તી કરતા ‘આઠ ગણી વધારે’ વેક્સિન જમા કરી રાખી હતી. આ ‘સંગ્રહખોરી’ ની માનસિકતા પર કટાક્ષ કરતા તેમણે કહ્યું કે, આવા મુશ્કેલ સમયે માત્ર ભારત જ એવો દેશ હતો જેણે ‘વેક્સિન મૈત્રી’ હેઠળ દુનિયાના ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ દેશોને મદદનો હાથ લંબાવ્યો હતો. આ નિવેદન સ્પષ્ટ કરે છે કે સંકટ સમયે કોણ સાચો મિત્ર છે અને કોણ માત્ર પોતાનો સ્વાર્થ જુએ છે.
Spoke on the theme ‘Partnership for Progress’ at Paramaribo this evening. Thank FM Melvin Bouva for his presence and the @MOFASur for organising the programme.
Made the case that a tough world nevertheless requires progress. And that is best achieved through partnerships.… pic.twitter.com/RtE9Am5Evk
— Dr. S. Jaishankar (@DrSJaishankar) May 8, 2026
ભૂ-રાજકીય સમીકરણો અને યુક્રેન સંકટની દૂરોગામી અસરો
વિશ્વ અત્યારે યુદ્ધના સંકટમાંથી પણ પસાર થઈ રહ્યું છે. જયશંકરે યુક્રેન સંકટનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, જે સંઘર્ષ થોડા અઠવાડિયામાં પૂરો થવાની આશા હતી, તે હવે વર્ષો સુધી ખેંચાઈ ગયો છે. આ સંકટે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનને તોડી નાખી છે અને ઇંધણ તથા અનાજના ભાવમાં વધારો કર્યો છે. તેમણે અમેરિકાની બદલાતી ભૂમિકા વિશે પણ વાત કરી અને જણાવ્યું કે કેવી રીતે ઉર્જાના ક્ષેત્રમાં થયેલા ફેરફારોની અસર આખા વિશ્વના રાજકારણ અને અર્થતંત્ર પર પડી રહી છે. ભારત આ તમામ પડકારો વચ્ચે પોતાની સ્વાયત્તતા જાળવી રાખવા મક્કમ છે.
વૈશ્વિક અર્થતંત્રના એન્જિન તરીકે ભારતનો ઉદય
આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્રા કોષ (IMF) ના આંકડા ટાંકીને જયશંકરે ગર્વ સાથે જણાવ્યું કે, ચાલુ વર્ષે વૈશ્વિક વિકાસમાં ભારતનો હિસ્સો ૧૭ ટકા જેટલો રહેવાનો અંદાજ છે. ભારત આજે માત્ર પોતાના વિકાસની વાત નથી કરતું, પરંતુ વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થાને ‘જોખમ-મુક્ત’ (De-risking) બનાવવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. જ્યારે દુનિયાના મોટા દેશો સંસાધનો પર એકાધિકાર જમાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, ત્યારે ભારત સપ્લાય ચેઇનમાં વિવિધતા લાવીને અન્ય દેશો માટે નવા અને ભરોસાપાત્ર વિકલ્પો પૂરા પાડી રહ્યું છે. ભારતની વધતી આર્થિક ક્ષમતા હવે વિશ્વ માટે આશાનું કિરણ બની છે.
ગિરમિટિયાઓનો ઈતિહાસ અને સુરીનામ સાથેના અતૂટ સંબંધો
સુરીનામ સાથે ભારતના સંબંધો માત્ર રાજદ્વારી નથી, પણ લોહીના છે. આઝાદી પહેલા હજારો ભારતીયોને અંગ્રેજો સુરીનામમાં ‘બંધુઆ મજૂર’ (ગિરમિટિયા) બનાવીને લઈ ગયા હતા. જયશંકરે તે સંઘર્ષને યાદ કરતા કહ્યું કે, આજે એ જ મજૂરોની નવી પેઢી સુરીનામમાં એક અત્યંત શક્તિશાળી અને પ્રભાવશાળી સમુદાય તરીકે ઉભરી છે. ભારત પોતાની આ સોફ્ટ પાવર અને સાંસ્કૃતિક વારસાના જોરે કેરેબિયન દેશો સાથેના સંબંધોને નવી ઊંચાઈએ લઈ જઈ રહ્યું છે. સુરીનામમાં વસતા ભારતીયો આજે બંને દેશો વચ્ચે એક મજબૂત કડી સમાન છે.
શું માનવતા કરતાં હિતો મોટા છે?
એસ. જયશંકરની આ વાતો એક ગંભીર ચિંતન જન્માવે છે. એક જાગૃત નાગરિક તરીકે સવાલ એ થાય છે કે, શું આધુનિક યુગમાં ‘વસુધૈવ કુટુંબકમ’ ની ભાવના ખરેખર જીવંત છે? જો વિકસિત દેશો પોતાની વસ્તી કરતા આઠ ગણી વેક્સિન દબાવીને બેસે, તો શું તેમને માનવતાના રખેવાળ કહી શકાય? બીજો પ્રશ્ન એ છે કે, ટેકનોલોજી અને સંસાધનોનો ઉપયોગ જો હથિયાર તરીકે થવા લાગે, તો નાના અને વિકાસશીલ દેશોની આઝાદીનું શું? ભારત ચોક્કસપણે એક સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, પરંતુ શું આ સ્વાર્થી દુનિયામાં ભારતની નિઃસ્વાર્થ નીતિ લાંબો સમય ટકી શકશે?
એક નવી અને સંતુલિત વૈશ્વિક વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત
ભારતીય વિદેશ મંત્રીનું સંબોધન એ સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે હવે ભારત દબાઈને રહેનારો દેશ નથી. ભારત વિશ્વ મંચ પર સત્ય બોલવાની હિંમત ધરાવે છે અને અન્યાયી સંગ્રહખોરી સામે આંગળી ચીંધતા અચકાતું નથી. સુરીનામની મુલાકાત એ માત્ર પ્રવાસ નથી, પણ દક્ષિણ ગોળાર્ધના દેશો (Global South) ના અવાજને મજબૂત કરવાની એક પહેલ છે.
આ પણ વાંચો:
Sugarcane Farming Issues: મીઠી શેરડીનું સૌરાષ્ટ્રમાં કાળુ રાજકારણ – thegujaratreport.com
