Sohrabuddin encounter case: ગુજરાતના રાજકારણ અને પોલીસ તંત્રમાં વર્ષો સુધી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહેલા સોહરાબુદ્દીન શેખ એન્કાઉન્ટર કેસમાં બોમ્બે હાઈકોર્ટે એક અત્યંત મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે. હાઈકોર્ટે વર્ષ 2018માં સ્પેશિયલ સીબીઆઈ કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા ચુકાદાને માન્ય રાખતા 21 પોલીસકર્મીઓ સહિત તમામ 22 આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કર્યા છે. આ કેસમાં આરોપ હતો કે ગુજરાત પોલીસે સોહરાબુદ્દીન શેખ અને તુલસીરામ પ્રજાપતિનું નકલી એન્કાઉન્ટર કર્યું હતું અને સોહરાબુદ્દીનની પત્ની કૌસર બીની પણ હત્યા કરવામાં આવી હતી. જોકે, પુરાવાઓના અભાવે અદાલતે તમામ આરોપીઓને મુક્ત કર્યા છે.
ઘટનાક્રમ અને કાયદાકીય લડાઈની લાંબી સફર
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત વર્ષ 2005-06માં થઈ હતી. નવેમ્બર 2005માં અમદાવાદ પાસે સોહરાબુદ્દીન શેખનું એન્કાઉન્ટર થયું હતું. આ મામલામાં ગુજરાત, રાજસ્થાન અને આંધ્રપ્રદેશના પોલીસ અધિકારીઓ પર ગંભીર આક્ષેપો થયા હતા. વર્ષ 2010માં સુપ્રીમ કોર્ટે આ કેસની તપાસ સીબીઆઈને સોંપી હતી અને ન્યાયી તપાસ માટે ટ્રાયલને ગુજરાતથી મુંબઈ ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી હતી. ડિસેમ્બર 2018માં નીચલી અદાલતે તમામ આરોપીઓને બરી કરી દીધા હતા, જેને સોહરાબુદ્દીનના ભાઈઓએ 2019માં હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. હવે સાત વર્ષના લાંબા અંતરાલ બાદ હાઈકોર્ટે નીચલી અદાલતના નિર્ણય પર મહોર મારી છે.
સીબીઆઈના દાવા અને પોલીસનો વળતો પક્ષ
તપાસ એજન્સી સીબીઆઈએ દાવો કર્યો હતો કે સોહરાબુદ્દીન, કૌસર બી અને તુલસીરામ પ્રજાપતિને હૈદરાબાદથી સાંગલી જતી લક્ઝરી બસમાંથી ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. એજન્સી મુજબ, સોહરાબુદ્દીનને અમદાવાદમાં ફેક એન્કાઉન્ટરમાં મારવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે કૌસર બીની પણ હત્યા કરી દેવાઈ હતી. એક વર્ષ બાદ તુલસીરામ પ્રજાપતિનું પણ એન્કાઉન્ટર થયું હતું. બીજી તરફ, આરોપી પોલીસકર્મીઓનો પક્ષ એવો હતો કે સોહરાબુદ્દીન એક રીઢો ગુનેગાર હતો અને તેના આતંકી સંગઠનો સાથે પણ તાર જોડાયેલા હતા. તે ગુજરાતના એક મોટા નેતાની હત્યા કરવાના ઈરાદે અમદાવાદ આવ્યો હતો અને પોલીસ સાથેના ઘર્ષણમાં માર્યો ગયો હતો.
રાજકીય ગરમાવો અને વિપક્ષના આક્ષેપો
સોહરાબુદ્દીન એન્કાઉન્ટર કેસ જ્યારે બન્યો ત્યારે નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા. તે સમયે આ મુદ્દે રાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારે રાજકીય વંટોળ સર્જાયો હતો. વિપક્ષી દળોએ આ ઘટનાને માનવાધિકારના ઉલ્લંઘન તરીકે રજૂ કરીને તત્કાલીન ગુજરાત સરકારને ઘેરવાના પૂરતા પ્રયાસો કર્યા હતા. જોકે, અદાલતે તે સમયે પણ નોંધ્યું હતું કે સોહરાબુદ્દીન વિરુદ્ધ ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં ખંડણી, અપહરણ અને હત્યા જેવા અનેક ગંભીર ગુનાઓ નોંધાયેલા હતા અને તે વોન્ટેડ અપરાધી હતો.
ન્યાયતંત્ર અને તપાસ એજન્સીઓની ભૂમિકા
કોઈપણ ચુકાદો આવે ત્યારે સમાજમાં બે પક્ષો હોય છે, પરંતુ એક જાગૃત પત્રકાર તરીકે અહીં કેટલાક પાયાના સવાલો પૂછવા જરૂરી છે. શું તપાસ એજન્સીઓ કોર્ટમાં પૂરતા પુરાવા રજૂ કરવામાં નિષ્ફળ રહી? સીબીઆઈ જેવી મોટી એજન્સી પાસે કેસ હોવા છતાં પુરાવાઓનું નબળું પડવું એ આપણી ન્યાય પ્રણાલીની કઈ ખામી સૂચવે છે? એન્કાઉન્ટર સાચું હોય કે ખોટું, પણ શું એક આરોપીને ન્યાયિક પ્રક્રિયા વગર ઠાર મારવો તે કાયદાના શાસન મુજબ યોગ્ય ગણાય? બીજી તરફ, જો આ પોલીસકર્મીઓ નિર્દોષ હતા, તો તેમના જીવનના કિંમતી વર્ષો જે કાનૂની લડાઈમાં વેડફાયા તેની ભરપાઈ કોણ કરશે?
ચુકાદાની અસર અને ભવિષ્યની દિશા
બોમ્બે હાઈકોર્ટના આ ચુકાદાથી બરી થયેલા 21 પોલીસકર્મીઓને મોટી રાહત મળી છે. આ કેસ ભારતના સૌથી ચર્ચિત અને વિવાદાસ્પદ એન્કાઉન્ટર કેસોમાંનો એક રહ્યો છે, જેણે પોલીસિંગ અને માનવાધિકાર વચ્ચેની પાતળી રેખા પર અનેક ચર્ચાઓ જન્માવી છે. કોર્ટે પુરાવાઓની કડીઓ ન જોડાતી હોવાનું કહીને શંકાનો લાભ આરોપીઓને આપ્યો છે. આ ચુકાદો એ પણ સાબિત કરે છે કે અદાલતો માત્ર ભાવનાઓ કે રાજકીય દબાણો પર નહીં, પરંતુ રેકોર્ડ પર રહેલા ઠોસ પુરાવાઓના આધારે જ નિર્ણય લે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે સોહરાબુદ્દીનનો પરિવાર આ ચુકાદાને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારે છે કે પછી આ લાંબી કાનૂની લડાઈનો અહીં જ અંત આવે છે.
આ પણ વાંચો:
