Dahod superstition child abuse: એકબાજુ આપણે ૨૧મી સદીમાં વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીની મોટી વાતો કરીએ છીએ, ત્યારે બીજી તરફ અંધશ્રદ્ધાના મૂળિયાં હજુ પણ કેટલા ઊંડા છે તેનો પુરાવો દાહોદની આ હૃદયદ્રાવક ઘટના આપે છે. મધ્યપ્રદેશના એક દંપતીએ પોતાના માત્ર ૨ મહિનાના બીમાર બાળકને ડોક્ટર પાસે લઈ જવાને બદલે ભુવાના શરણે લઈ જવાનું નક્કી કર્યું. શરદી અને ખાંસી જેવી સામાન્ય બીમારીમાં વૈજ્ઞાનિક સારવાર લેવાને બદલે ભુવાની અમાનવીય સલાહ માનવી એ માત્ર તે પરિવારની ભૂલ નથી, પરંતુ આપણા સામાજિક શિક્ષણ સામે એક મોટો સવાલ છે. શું આપણે એટલા લાચાર છીએ કે માસૂમના રડવાના અવાજ છતાં અંધશ્રદ્ધાનો રસ્તો પસંદ કરીએ?
સારવારના નામે અમાનવીય ક્રૂરતા
મધ્યપ્રદેશના ઝાબુઆ જિલ્લાના બામન સેમતલિયા ગામનું આ માસૂમ બાળક શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અનુભવી રહ્યું હતું. ગભરાયેલા માતા-પિતા તેને દાહોદ જિલ્લાના જાલત ગામે એક ભુવા પાસે લઈ આવ્યા. ત્યાં ભુવાએ કોઈ મેડિકલ ડિગ્રી વિના, માત્ર અંધશ્રદ્ધાના જોરે લાલચોળ ગરમ સોય વડે બાળકના નાજુક શરીર પર ચાર અલગ-અલગ જગ્યાએ ડામ આપ્યા. કલ્પના કરો કે જે બાળકની ચામડી ફૂલ જેવી કોમળ હોય, તેના પર ગરમ સોયના ડામ દેવા એ કેટલી હદની ક્રૂરતા છે! આ ઘટના દર્શાવે છે કે અજ્ઞાનતામાં માણસ કેટલો આંધળો બની શકે છે કે તે પોતાના સંતાનની પીડા પણ જોઈ શકતો નથી.
પોલીસની ત્વરિત કાર્યવાહી અને કાયદાનો સંકજો
બાળકની હાલત વધુ બગડતા જ્યારે મામલો ઝાબુઆ પોલીસ સુધી પહોંચ્યો, ત્યારે તપાસનો દોર ગુજરાત તરફ લંબાયો હતો. ઝાબુઆ પોલીસે આ ગંભીર ગુનાની જાણ દાહોદની કતવારા પોલીસને કરી હતી. કતવારા પોલીસે માનવતા દાખવીને આ કેસમાં ત્વરિત એક્શન લીધા અને માસૂમ સાથે ક્રૂરતા આચરનાર ભુવાને દબોચી લીધો છે. ભુવા વિરુદ્ધ કાયદેસરનો ગુનો દાખલ કરી કડક કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી છે. પોલીસનું આ પગલું અન્ય આવા ભુવાઓ માટે એક ચેતવણી સમાન છે, જેઓ લોકોની આસ્થા અને મજબૂરીનો ફાયદો ઉઠાવી તેમના જીવ જોખમમાં મૂકે છે.
ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં સ્વાસ્થ્ય જાગૃતિનો અભાવ
આ ઘટના પાછળનું એક મુખ્ય કારણ ગ્રામીણ અને આદિવાસી વિસ્તારોમાં પ્રાથમિક સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ પ્રત્યેની જાગૃતિનો અભાવ છે. ઘણીવાર લોકો અંતરિયાળ વિસ્તારમાં હોવાથી અથવા સરકારી હોસ્પિટલ સુધી પહોંચવાને બદલે ‘ટૂંકા અને સસ્તા’ રસ્તા તરીકે ભુવા-ભારાડીના રસ્તે ચઢે છે. સરકાર અને સ્વૈચ્છિક સંસ્થાઓએ આવા વિસ્તારોમાં સતત શિબિરો અને શિક્ષણ દ્વારા લોકોને સમજાવવાની જરૂર છે કે બીમારીનો ઈલાજ દવા છે, ડામ નહીં. જો આપણે આજે પણ ડામ આપવાની પ્રથાને નાબૂદ નહીં કરી શકીએ, તો ભવિષ્યમાં આવા કેટલાય માસૂમો ભોગ બનતા રહેશે.
એક પત્રકાર તરીકે અહીં કેટલાક સવાલો તંત્ર અને સમાજ સામે ઉભા કરવા અનિવાર્ય છે. શું પંચાયત સ્તરે એવી કોઈ દેખરેખ વ્યવસ્થા નથી કે જે આવા ભુવાઓની પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખી શકે? શું આંગણવાડી કે આશા વર્કર બહેનો દ્વારા પરિવારને હોસ્પિટલ જવા માટે પૂરતું માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું? અંધશ્રદ્ધા વિરોધી કાયદાઓ હોવા છતાં લોકોમાં તેનો ડર કેમ નથી? માત્ર ધરપકડ કરવી પૂરતી નથી, પરંતુ આવા કિસ્સાઓ ફરી ન બને તે માટે સામાજિક માનસિકતા બદલવા માટે ક્રાંતિકારી પગલાં લેવા પડશે.
વિજ્ઞાન અને જાગૃતિ જ એકમાત્ર ઉકેલ
દાહોદની આ ઘટના આપણને જાગવાની જરૂરિયાત સમજાવે છે. બાળકને ડામ આપવાથી બીમારી મટતી નથી, પરંતુ શારીરિક ઈજા અને ઈન્ફેક્શનનું જોખમ વધી જાય છે. આપણે સૌએ સાથે મળીને પ્રતિજ્ઞા લેવી જોઈએ કે આપણી આસપાસ આવી કોઈ ગેરરીતિ થતી જણાય તો તરત જ અવાજ ઉઠાવીએ. શિક્ષણનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર ડિગ્રી મેળવવાનો નથી, પણ જીવનના નિર્ણયો તર્કબદ્ધ રીતે લેવાનો છે. માસૂમ બાળકોને અંધશ્રદ્ધામાં હોમાતા બચાવવા એ આપણા સૌની સામૂહિક જવાબદારી છે.
આ પણ વાંચો:
