Youth Protest: દિલ્હીનું જંતર-મંતર ફરી એકવાર યુવા આક્રોશનું કેન્દ્ર બન્યું છે. ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ નામના એક નવા અને અજાણ્યા સંગઠનના આહવાન પર હજારો યુવાનો શાંતિપૂર્ણ રીતે કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની માંગ કરી રહ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક સમયમાં સતત રદ થતી પરીક્ષાઓ અને તેમાં બહાર આવતા કૌભાંડોએ લાખો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને અંધકારમાં ધકેલી દીધું છે. સત્તાધીશોની અકર્મણ્યતા અને નિર્લજ્જતા સામે આ યુવા પેઢીનો રોષ સ્વાભાવિક છે. સત્તામાં બેઠેલા લોકોની જવાબદારી નક્કી કરવાને બદલે, તેમને પદ પરથી હટાવવાને બદલે માત્ર ગોળ-ગોળ વાતો કરવામાં આવી રહી છે. રાજનીતિની આ ગલીઓમાં સામાન્ય શિષ્ટાચાર અને ભદ્રતા જેવી વસ્તુઓ દસ વર્ષ પહેલા જ ક્યાંક ખોવાઈ ગઈ છે, અને હવે લોકતંત્રમાં ગાળાગાળી અને અભદ્રતા સામાન્ય બની ગઈ છે. જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટ જેવા પવિત્ર સ્થાનો પર પણ કાયદાના વિદ્યાર્થીઓને ‘કોકરોચ’ (તિલચટ્ટા) કહીને સંબોધવામાં આવે, ત્યારે તે દેશની ભાષાકીય અધોગતિનું સૌથી મોટું પ્રમાણ છે. આ અપમાનમાંથી જ એક નવા અવાજનો જન્મ થયો છે, જેને આજે કરોડો યુવાનોનું સમર્થન મળી રહ્યું છે.
છેલ્લા એક દાયકામાં દેશની આર્થિક સ્થિતિ અને રોજગારીના ડેટા ભલે ગમે તેવા દાવા કરે, પણ જમીની હકીકત કંઈક અલગ જ છે. પરંપરાગત રોજગારો ઘટી રહ્યા છે, પણ સત્તાના છત્રછાયા હેઠળ નવા પ્રકારના ‘રોજગારો’નો જન્મ થયો છે. હવે કાર સાફ કરનારા યુવાનો, ડિલિવરી બોય્ઝ અને ગલીના ગુંડાઓનું એક મોટું માળખું બની ગયું છે. ધર્મપરાયણતાના નામે વધેલી માંગને કારણે પુરોહિતો તો મળ્યા, પણ સાથે જ તોફાનો ઉશ્કેરનારાઓ પણ તૈયાર થઈ ગયા છે. આજે હિંસા એ સદીઓથી ચાલતી એક નફાકારક પ્રવૃત્તિ બની ગઈ છે. સત્તાધારી પક્ષના રોડ શોમાં ભીડ એકઠી કરવી, નેતાઓની જયઘોષ કરવી અને વિરોધીઓને મારવા માટે ભાડે માણસો રાખવા – આ આધુનિક ભારતનો સૌથી ઝડપથી વિકસતો વ્યવસાય છે. ટીવી ચેનલો પર બેસીને જૂઠ, ઘૃણા અને ભેદભાવનું ઉત્પાદન કરનારા એન્કરો પણ આ જ શ્રેણીમાં આવે છે. આજે ઉત્પાદન (Production) ભલે ન વધ્યું હોય, પણ નફરતનું ઉત્પાદન રાષ્ટ્રીય હિતના નામે ચરમસીમાએ છે.
શું ૯૧ વર્ષ જૂનો ઇતિહાસ ફરી દોહરાવવો પડશે?
૯૧ વર્ષ પહેલા, જૂન ૧૯૩૫માં પેરિસ ખાતે ફાસીવાદનો સામનો કરવા માટે દુનિયાભરના ૨૦૦થી વધુ લેખકો અને બુદ્ધિજીવીઓ એક મંચ પર આવ્યા હતા. એર્નેસ્ટ હેમિંગ્વે, વર્જિનિયા વુલ્ફ અને રોમ્યાં રોલાં જેવી દિગ્ગજ હસ્તીઓએ યુરોપ પર તોળાતા સરમુખત્યારશાહીના ખતરા વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવ્યો હતો. આંદ્રે ઝીદનો આગ્રહ હતો કે લેખકે સત્ય અને પરિવર્તન સાથે પ્રતિબદ્ધ હોવું જોઈએ, જ્યારે પાસ્તરનાકે સંગઠન વિરુદ્ધ ચેતવણી આપી હતી. આજે, ભારતમાં જ્યારે ઉદાર મૂલ્યો પર સુનિયોજિત રીતે હુમલા થઈ રહ્યા છે, ત્યારે પ્રશ્ન એ થાય છે કે શું ભારતના લેખકો અને કલાકારો હજુ પણ ચૂપ રહેશે? નીરા ચંદોકે પોતાની પુસ્તક ‘લેંગ્વેજિસ ઓફ ફ્રીડમ’માં આ કોંગ્રેસનું સ્મરણ કરાવ્યું છે, જે દર્શાવે છે કે જ્યારે અરાજકતા અને બર્બરતા વધે છે ત્યારે સર્જનકર્તાએ અવાજ ઉઠાવવો પડે છે.
નિરાશાના કાળા આકાશમાં શું આ યુવા પહેલ એક કિરણ છે?
અત્યારે ભારતમાં જે રાજકીય અને સામાજિક વાતાવરણ છે, તેમાં આશાની કોઈ પણ પહેલને ઉતાવળમાં ન પરખવી જોઈએ. અણ્ણા હઝારે આંદોલનના અનુભવો આપણી સામે છે. પરંતુ, જે યુવાનો નિરાશાના માહોલમાં પણ બહાર આવીને સવાલ પૂછી રહ્યા છે, તે જોતા અમારા જેવા વૃદ્ધો માટે આ એક ધૂંધળું પણ આશાસ્પદ ક્ષિતિજ છે. વ્યવસ્થામાં પાયાના પરિવર્તનની જરૂર છે, જે એક લાંબી અને કઠિન પ્રક્રિયા છે. આ નવી પહેલ કદાચ રાતોરાત સત્તા પરિવર્તન ન કરી શકે, પણ તે લોકોના મનમાં રહેલો ડર જરૂર દૂર કરી શકે છે. નિરાશાના આ કાળા આકાશમાં, જ્યાં સત્ય બોલવું ગુનો ગણાય છે, ત્યાં આ યુવાનોનો શાંતિપૂર્ણ અવાજ એ સાબિત કરે છે કે ભારત હજુ મર્યું નથી. આ લડાઈ માત્ર શિક્ષણ મંત્રીના રાજીનામાની નથી, આ લડાઈ નફરત અને હિંસાના આ નવા ‘રોજગાર’ મોડેલ સામે છે. જો બૌદ્ધિકો અને કલાકારો પણ હવે જાગશે અને પોતાનો સંવેદનશીલ અવાજ ઉઠાવશે, તો કદાચ ફાસીવાદની આ સુનામી સામે ટકી શકાશે.
આ પણ વાંચો:
India Healthcare Crisis: દેશના સ્વાસ્થ્ય તંત્રની પોલ ખોલતો સનસનીખેજ રિપોર્ટ! – thegujaratreport.com
