Donald Trump Iran Threat: અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ફરી વધી રહ્યો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન પર ફરીથી મોટા સૈન્ય હુમલાની શક્યતાને નકારી નથી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકાની સેના કોઈપણ કાર્યવાહી માટે સંપૂર્ણ તૈયાર છે. જોકે, ટ્રમ્પે એવું પણ કહ્યું કે શક્ય હોય ત્યાં સુધી તેઓ ઈરાનના બાકી રહેલા હિસ્સાને નષ્ટ કરવા માંગતા નથી. તેમના આ નિવેદનથી પશ્ચિમ એશિયામાં ફરી યુદ્ધ શરૂ થવાની આશંકા વધી છે.
ગુરુવાર, 5 નવેમ્બરે વ્હાઇટ હાઉસના ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારો સાથે વાતચીત દરમિયાન ટ્રમ્પે ઈરાન અંગે અમેરિકાની આગામી રણનીતિના સંકેત આપ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકી સેના પહેલાં કરતાં વધુ હથિયારોનું ઉત્પાદન કરી રહી છે અને જરૂર પડ્યે ઈરાન સામે આગળની કાર્યવાહી કરવા માટે તૈયાર છે.
ટ્રમ્પનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે અમેરિકાની મધ્યસત્ર ચૂંટણીમાં તેમની રિપબ્લિકન પાર્ટીને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. ચૂંટણીમાં હાર બાદ ઈરાન યુદ્ધના કારણે ઊભા થયેલા રાજકીય અને આર્થિક દબાણનો સામનો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર કરી રહ્યું છે. તેમ છતાં ટ્રમ્પે ઈરાન સામેના પોતાના આક્રમક વલણમાં કોઈ સ્પષ્ટ ફેરફાર દર્શાવ્યો નથી.
‘અમેરિકી સેના Locked and Loaded છે’
ઓવલ ઓફિસમાં પત્રકારો સાથે વાત કરતાં ટ્રમ્પે કહ્યું કે અમેરિકી સેના અત્યારે જેટલાં હથિયારો બનાવી રહી છે, એટલાં પહેલાં ક્યારેય બનાવ્યાં નથી. જો ઈરાન સામે ફરી કાર્યવાહી કરવાની જરૂર પડશે તો અમેરિકા સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે.
આ દરમિયાન ટ્રમ્પે ‘લૉક્ડ એન્ડ લોડેડ’ (Locked and Loaded) શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો. સૈન્ય ભાષામાં તેનો અર્થ થાય છે કે સૈનિકો હથિયારોથી સજ્જ છે અને કાર્યવાહી કરવા માટે તૈયાર છે.
ટ્રમ્પે ઈરાન પર ફરી હુમલો કરવાની શક્યતાને ખુલ્લી રાખી છે. જોકે, અમેરિકાની સેના ક્યારે હુમલો કરશે, કયા સ્થળોને નિશાન બનાવશે અથવા અભિયાન કેટલા સમય સુધી ચાલશે તે અંગે તેમણે કોઈ વિગતો આપી નથી.
ઈરાનને ફરી ઊભું થતાં 25 વર્ષ લાગી શકે: ટ્રમ્પ
ઈરાન સામેના સંભવિત સૈન્ય અભિયાન અંગે ટ્રમ્પે કહ્યું કે અમેરિકાએ નક્કી કરવાનું છે કે શું તે કાર્યવાહી વધુ આગળ વધારવા માંગે છે, જેથી ઈરાનનો પરમાણુ ખતરો કાયમ માટે સમાપ્ત કરી શકાય.
તેમણે કહ્યું કે જો અમેરિકા વધુ નુકસાન પહોંચાડવાનો નિર્ણય લેશે તો ઈરાનને ફરીથી પોતાનો દેશ ઊભો કરવામાં લગભગ 25 વર્ષ લાગી શકે છે. જોકે, ટ્રમ્પે ઈરાનના બાકી રહેલા હિસ્સાને સંપૂર્ણ રીતે નષ્ટ કરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી નહોતી.
તેમણે કહ્યું હતું કે, જો શક્ય બનશે તો તેઓ ઈરાનના બાકી રહેલા હિસ્સાને નષ્ટ કરવા નહીં ઇચ્છે, પરંતુ કદાચ આવું કરવું પડી શકે છે. આ અંગે ટૂંક સમયમાં જાણ થશે.
ટ્રમ્પના નિવેદનથી એક તરફ સૈન્ય કાર્યવાહીનો વિકલ્પ ખુલ્લો હોવાનું જણાય છે, તો બીજી તરફ અંતિમ નિર્ણય હજુ લેવાયો નથી તેવા સંકેત પણ મળે છે.
મધ્યસત્ર ચૂંટણીમાં હાર બાદ ટ્રમ્પ પર દબાણ
અમેરિકાની મધ્યસત્ર ચૂંટણીમાં રિપબ્લિકન પાર્ટીની હાર બાદ ઈરાન યુદ્ધ ટ્રમ્પ સરકાર માટે મોટો રાજકીય મુદ્દો બન્યો છે. યુદ્ધના કારણે ઇંધણના ભાવમાં વધારો અને અમેરિકન અર્થતંત્ર પર પડતી અસર મતદારોની ચિંતાના મુખ્ય વિષયો રહ્યા હતા.
અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે પણ રિપબ્લિકન પાર્ટીની ચૂંટણીમાં હારનાં કારણોમાં ઈરાન યુદ્ધ અને તેની આર્થિક અસરોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. ટ્રમ્પે વેન્સની વાત સાથે આંશિક સહમતી દર્શાવી હતી.
જોકે, ટ્રમ્પે ઈરાન સામે યુદ્ધ શરૂ કરવાના પોતાના નિર્ણયનો બચાવ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે જો તેમને ફરીથી એ જ નિર્ણય લેવાની તક મળે તો તેઓ ફરી આવું જ કરશે. એટલે કે યુદ્ધને કારણે રાજકીય અને આર્થિક મુશ્કેલીઓ વધી હોવા છતાં ટ્રમ્પ પોતાના નિર્ણયને ખોટો માનતા નથી.
ઈરાને અમેરિકા સમક્ષ મોકલ્યો નવો પરમાણુ પ્રસ્તાવ
એક તરફ ટ્રમ્પ ઈરાન સામે સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાની તૈયારીની વાત કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ બંને દેશો વચ્ચે તણાવ ઘટાડવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો પણ ચાલી રહ્યા છે.
5 નવેમ્બરના રોજ સામે આવેલા અહેવાલ અનુસાર, ઈરાને પોતાના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે અમેરિકા સમક્ષ નવો પ્રસ્તાવ મોકલ્યો છે. આ પ્રસ્તાવ મધ્યસ્થીઓ મારફતે અમેરિકાને પહોંચાડવામાં આવ્યો છે.
આ મામલાથી પરિચિત બે વ્યક્તિઓના જણાવ્યા પ્રમાણે, ઈરાને પરમાણુ કાર્યક્રમને લગતો આ પ્રસ્તાવ વ્યાપક શાંતિ સમજૂતીની શરતોથી અલગ મોકલ્યો છે. આ પ્રસ્તાવને આગળ વધારવાની પ્રક્રિયા શાંતિ સમજૂતીની બાકીની સાત શરતોની સ્વીકૃતિ સાથે જોડાયેલી રહેશે.
અમેરિકાની મધ્યસત્ર ચૂંટણી પહેલાં એવા અહેવાલો સામે આવ્યા હતા કે ચૂંટણી પૂર્ણ થયા બાદ ઈરાન પર મોટો હુમલો થઈ શકે છે. આ દરમિયાન ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ અમેરિકા પર ઈરાન સામે કાર્યવાહી કરવા દબાણ કરી રહ્યા હોવાની ચર્ચા પણ થઈ હતી.
પરમાણુ પ્રસ્તાવ અંગે ટ્રમ્પે શું જવાબ આપ્યો?
પત્રકારોએ ઈરાન દ્વારા મોકલવામાં આવેલા નવા પરમાણુ પ્રસ્તાવ અંગે ટ્રમ્પને સવાલ કર્યો હતો. તેના જવાબમાં તેમણે કહ્યું કે ઈરાન અમેરિકાની મંજૂરી વિના કંઈ કરી રહ્યું નથી.
જોકે, ટ્રમ્પે ઈરાનના પ્રસ્તાવમાં કઈ શરતો સામેલ છે, અમેરિકા તેને સ્વીકારશે કે નહીં અથવા તેના જવાબમાં શું પગલાં લેશે તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટતા કરી નહોતી.
આથી બંને દેશો વચ્ચે મંત્રણાનો માર્ગ ખુલ્લો હોવા છતાં કોઈ નક્કર સમજૂતી થઈ હોવાના સંકેત મળ્યા નથી. પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગેની ચર્ચા અને સૈન્ય કાર્યવાહી અંગેની ચેતવણી એકસાથે આગળ વધી રહી છે.
શું અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી યુદ્ધ થશે?
હાલની પરિસ્થિતિમાં અમેરિકા અને ઈરાન સામે બે મુખ્ય વિકલ્પો છે. બંને દેશો રાજદ્વારી મંત્રણાના માધ્યમથી વિવાદનો ઉકેલ લાવી શકે છે અથવા મંત્રણા નિષ્ફળ જાય તો સૈન્ય સંઘર્ષ ફરી શરૂ થઈ શકે છે.
ટ્રમ્પના તાજેતરના નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે અમેરિકા ઈરાન સામે મોટા હુમલાનો વિકલ્પ છોડવા તૈયાર નથી. જોકે, તેમણે શક્ય હોય ત્યાં સુધી વધુ વિનાશ ટાળવાની ઇચ્છા પણ વ્યક્ત કરી છે.
આ વિવાદની અસર માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે. પશ્ચિમ એશિયાની સુરક્ષા, હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાંથી થતા તેલના પુરવઠા અને વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર પણ તેની અસર પડી શકે છે. ખાસ કરીને તેલના ભાવમાં ફેરફારની અસર અનેક દેશોની અર્થવ્યવસ્થા પર પડી શકે છે.
હવે સમગ્ર વિશ્વની નજર ટ્રમ્પના આગામી નિર્ણય અને ઈરાનના પરમાણુ પ્રસ્તાવ પર અમેરિકાના પ્રતિભાવ પર છે. રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ થશે કે બંને દેશો ફરી સૈન્ય સંઘર્ષ તરફ આગળ વધશે તે આવનારા દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે.
