Rahul Gandhi: રાજસ્થાનના કોટામાં વિદ્યાર્થીઓને સંબોધતા લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ ભારતની શિક્ષણ વ્યવસ્થા પર તીખા પ્રહાર કર્યા છે. કોટા, જે દેશમાં સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે, ત્યાં રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે વર્તમાન શિક્ષણ વ્યવસ્થા માત્ર વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના પરિવારો પર આર્થિક અને માનસિક બોજ નાખવાનું કામ કરી રહી છે. તેમણે આ વ્યવસ્થાને ‘ઉઘરાણી મશીન’ ગણાવી, જે યુવાનોને તકો આપવાને બદલે તેમને વ્યવસ્થાની બહાર ધકેલી દે છે. રાહુલ ગાંધીએ મધ્યપ્રદેશની આકાંક્ષા ચતુર્વેદીની આત્મહત્યાનો ભાવુક ઉલ્લેખ કર્યો, જેણે પરીક્ષાના તણાવ અને પરિવારની આર્થિક સ્થિતિથી હતાશ થઈને અંતિમ પગલું ભર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે આ આત્મહત્યા એ કોઈ વ્યક્તિગત નિષ્ફળતા નથી, પરંતુ તે દેશની એ શિક્ષણ વ્યવસ્થાની હાર છે જે વિદ્યાર્થીઓને સપના જોવાને બદલે ડર અને તણાવ આપે છે.
આકાંક્ષા અને અનુકીર્તના જેવી ઘટનાઓ ક્યારે અટકશે?
વિદ્યાર્થીઓની આત્મહત્યાની ઘટનાઓ હવે ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. માત્ર નીટ પેપર લીક થયાના થોડા દિવસોમાં જ નવ જેટલા વિદ્યાર્થીઓએ જીવ ગુમાવ્યા હોવાના અહેવાલો છે. કોઇમ્બતુરમાં અનુકીર્તના નામની વિદ્યાર્થિનીએ પણ આ જ કારણોસર આત્મહત્યા કરી લીધી. તેણે વોટ્સએપ પર લખેલા છેલ્લા સંદેશમાં તેના પિતાની મહેનત અને ફીના ખર્ચની ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી, જે દર્શાવે છે કે આ પરીક્ષાઓ કેવી રીતે ગરીબ અને મધ્યમવર્ગીય પરિવારોની જિંદગી ગિરવે રાખી દે છે. આ માત્ર આંકડા નથી, આ દરેક પરિવારની એક દુઃખદ વાર્તા છે. સરકાર નીટ જેવી પરીક્ષાઓ રદ કરીને ફરી પરીક્ષા લેવાની જાહેરાત કરે છે, પરંતુ આ પ્રક્રિયામાં જે માનસિક ત્રાસ વિદ્યાર્થીઓ સહન કરે છે, તેનું શું? વિદ્યાર્થીઓ ફરી પરીક્ષા આપવાના ડરથી આઘાતમાં સરી પડે છે, જે દેશના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે ખતરાની ઘંટડી સમાન છે.
પેપર લીક અને પરીક્ષાની અનિયમિતતાઓ
ભારતની સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓનું માળખું આજે આખું ડગમગી ગયું હોય તેવું લાગે છે. નીટ, JEE, UPSC અને રેલવે રિક્રુટમેન્ટ જેવી મહત્વની પરીક્ષાઓમાં પેપર લીક થવાની ઘટનાઓ અને ગેરરીતિઓએ વિદ્યાર્થીઓનો વ્યવસ્થા પરથી વિશ્વાસ ઉઠાવી લીધો છે. રાહુલ ગાંધીએ સાચું જ કહ્યું કે, ૨૨ લાખ વિદ્યાર્થીઓ નીટમાં બેસે અને ૧ લાખથી પણ ઓછા પસંદ થાય, તે આંકડાકીય રીતે જ એક અત્યંત મુશ્કેલ સ્થિતિ છે. આ મર્યાદિત વિકલ્પો વચ્ચે વિદ્યાર્થીઓ જે અનિશ્ચિતતા અનુભવે છે, તે તેમને હતાશા તરફ દોરી જાય છે. ઉપરથી સીબીએસઈ (CBSE) ની ઉત્તરવહીઓમાં ગેરરીતિ અને સિયુઈટી (CUET) માં ટેકનીકલ ખામીઓ—આ બધું એક એવી ગંભીર નિષ્ફળતા દર્શાવે છે જે દેશની આખી પેઢીના ભવિષ્ય સાથે ચેડાં કરી રહી છે. શું આ પ્રકારની વ્યવસ્થા મેરિટવાળા વિદ્યાર્થીઓને ન્યાય આપી શકે છે?
શિક્ષણ બજેટ જેટલો ખર્ચ કોચિંગ પાછળ
એક ખૂબ જ મહત્વનો મુદ્દો રાહુલ ગાંધીએ ઉઠાવ્યો છે કે દેશભરના પરિવારો નીટ જેવી પરીક્ષાઓની તૈયારી પાછળ જેટલા પૈસા ખર્ચે છે, તે રકમ સરકારના કુલ શિક્ષણ બજેટ જેટલી છે. આ શિક્ષણનું વેપારીકરણ છે. જ્યારે શિક્ષણ એક બિઝનેસ બની જાય ત્યારે માત્ર પૈસાવાળા જ તે વ્યવસ્થામાં ટકી શકે છે, અને મધ્યમ વર્ગ કે ગરીબ વિદ્યાર્થીઓએ લોન લઈને અથવા જમીન વેચીને ભણવું પડે છે. જ્યારે પરિણામ નિષ્ફળ આવે, ત્યારે બાળકને લાગે છે કે તેણે તેના પરિવારનું સર્વસ્વ બરબાદ કરી દીધું છે. આ પ્રકારનું માનસિક દબાણ કોઈ પણ સંવેદનશીલ મનુષ્યને તોડી પાડવા માટે પૂરતું છે. સરકારે શિક્ષણને સુલભ અને સસ્તું બનાવવાને બદલે તેને એવી સ્પર્ધા બનાવી દીધી છે, જ્યાં ટકી રહેવું એ જ મોટી જીત ગણાય છે.
રાષ્ટ્રીય અપરાધ રેકોર્ડ બ્યુરોના આંકડા
એનસીઆરબી (NCRB) ના આંકડા મુજબ, છેલ્લા દાયકામાં વિદ્યાર્થીઓની આત્મહત્યાઓમાં થયેલો વધારો ડરામણો છે. ૨૦૧૪માં કુલ આત્મહત્યાઓમાં વિદ્યાર્થીઓનો હિસ્સો ૬.૧ ટકા હતો, જે ૨૦૨૪ના રિપોર્ટ મુજબ વધીને ૮.૪૮ ટકા થઈ ગયો છે. દર વર્ષે ૧૩,૦૦૦ થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ આપઘાત કરે છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે શિક્ષણ પરિસર હવે જ્ઞાન મેળવવાની જગ્યાએ તણાવનું કેન્દ્ર બની ગયું છે. આ આંકડાઓ માત્ર કાગળ પરની વિગતો નથી, પણ એ ચીસ છે જે શિક્ષણતંત્રના સુધારાની માંગ કરી રહી છે. શું આટલા આંકડાઓ પછી પણ સરકાર નવી શિક્ષણ નીતિમાં કંઈ નક્કર ફેરફાર કરશે કે પછી પેપર લીક અને પરીક્ષાઓની આ માયાજાળમાં જ દેશના યુવાનો ખોવાઈ જશે?
વ્યવસ્થામાં બદલાવની તાતી જરૂરિયાત
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું તેમ, આપણે એવી વ્યવસ્થાની જરૂર છે જે વિદ્યાર્થીઓને મોટા સપના જોવાનો હક આપે અને તેમની જિંદગી ગિરવે રાખ્યા વિના તેને પૂરા કરવામાં મદદ કરે. આજે કોટા કે દેશના કોઈ પણ ખૂણે બેઠેલો વિદ્યાર્થી જ્યારે પુસ્તક ખોલે છે, ત્યારે તેને જ્ઞાન કરતાં વધુ ‘પરીક્ષામાં પાસ થવાના ડર’ નો અનુભવ થાય છે. આ માનસિકતા બદલવા માટે માત્ર પેપર લીક અટકાવવા પૂરતું નથી, પરંતુ સંપૂર્ણ પરીક્ષા પદ્ધતિનું પુનઃનિરીક્ષણ જરૂરી છે. વિદ્યાર્થીઓને કારકિર્દીના વધુ વિકલ્પો મળે, શિક્ષણ મોંઘું ન હોય અને સૌથી મહત્વનું—તેમની મહેનતની કદર થાય તેવી વ્યવસ્થા જોઈએ. જો સરકાર હજુ પણ નહીં જાગે, તો દેશની એક આખી પેઢી હતાશાના અંધકારમાં ખોવાઈ જશે. આ કોઈ રાજકીય મુદ્દો નથી, આ દેશના સંતાનોના જીવનનો સવાલ છે.
આ પણ વાંચો:
