Bharat Tiwari Encounter: બિહારના ભરત ભૂષણ તિવારીનું એન્કાઉન્ટર માત્ર એક વ્યક્તિનું મોત નથી, પરંતુ ભારતમાં ફેલાયેલી ‘એન્કાઉન્ટર રાજનીતિ’નો વધુ એક કાળો અધ્યાય છે. આ ઘટનામાં ભરત ગુનેગાર હતો કે નહીં કે પછી તે માનસિક રીતે અસ્થિર હતો, તે ચર્ચાનો વિષય ગૌણ છે. મુખ્ય સવાલ એ છે કે શું કોઈ સભ્ય સમાજમાં પોલીસ આટલી હદે નિર્દય બની શકે કે આત્મસમર્પણની તૈયારી બતાવનાર યુવાનને નજીકથી ગોળીઓ મારીને મોતને ઘાટ ઉતારી દે? વીડિયો ફૂટેજ સ્પષ્ટ કરે છે કે ભરતને દૂરથી નહીં, પણ નજીકથી ગોળીઓ મારવામાં આવી છે. જો આ રીતે જ એન્કાઉન્ટર થવાના હોય, તો અદાલતો અને બંધારણની શી જરૂર છે? ભરતની વાર્તા એ જ રાજનીતિની પેદાશ છે જેને તેણે પોતે પસંદ કરી હતી, પણ જ્યારે તે રાજનીતિનો શિકાર બન્યો ત્યારે જનતાને તેની માનવતા યાદ આવી રહી છે.
ઠોક દેનેની રાજનીતિ અને નવયુવાનોનો ભ્રમ
ભરત તિવારી યોગી આદિત્યનાથની ‘એન્કાઉન્ટર નીતિ’નો મોટો પ્રશંસક હતો. તેના ફેસબુક પેજ પર તેણે મુખ્યમંત્રીના અનેક વીડિયો અપલોડ કર્યા હતા, જેમાં ‘માફિયાને ખતમ કરવા’ની વાતો થતી હતી. તેના ટાઈટલ પર લખ્યું હતું – ‘જે બોલીથી નથી માન્યો, તે ગોળીથી માની ગયો છે’. ભરત જેવા હજારો યુવાનો આજે આ જ નશામાં છે. જ્યારે સત્તાધારીઓ વર્ષો સુધી ‘માફિયા ખાતમો’ના નારા લગાવે છે ત્યારે જનતાને લાગે છે કે કદાચ એન્કાઉન્ટર જ ન્યાયનો એકમાત્ર રસ્તો છે. ગૌ રક્ષા કે હિન્દુત્વના નામે હથિયાર ઉઠાવનારા ઘણા યુવાનો આજે જેલની હવા ખાઈ રહ્યા છે. ભરત પણ ધીરેન્દ્ર શાસ્ત્રીના બાગેશ્વર ધામ સુધી પદયાત્રા કરનાર એક એવો યુવાન હતો, જે ભ્રષ્ટાચારથી કંટાળીને કદાચ ‘ખુદની ક્રાંતિ’ કરવા નીકળ્યો હતો, પણ અંતે એ જ વ્યવસ્થાએ તેને કચડી નાખ્યો જેને તે સુધારવા માંગતો હતો.
હાફ એન્કાઉન્ટર: એક નવી અને ખતરનાક ભાષા
બિહારના શિક્ષણ મંત્રી મિથિલેશ તિવારીનું નિવેદન આખા તંત્રની માનસિકતા ખુલ્લી પાડે છે. તેઓ કહે છે, “જરૂરી હતું તો હાફ એન્કાઉન્ટર કરી દેતા.” આ ‘હાફ એન્કાઉન્ટર’ એટલે કે પગમાં ગોળી મારવી, જે હવે બિહારમાં ‘ઓપરેશન લંગડા’ તરીકે ઓળખાય છે. મંત્રીની આ વાત પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તંત્ર માટે કોઈની હત્યા કરવી એ એક સામાન્ય પ્રક્રિયા બની ગઈ છે. જ્યારે મીડિયા પણ ‘ઓપરેશન લંગડા’ જેવા શબ્દો વાપરીને આ હિંસાનું સેલિબ્રેશન કરે છે, ત્યારે કાયદાનું શાસન ક્યાં રહે છે? જે પોલીસનું કામ ગુનેગારને પકડીને અદાલત સમક્ષ રજૂ કરવાનું છે, તે આજે નક્કી કરી રહી છે કે કોણ જીવશે અને કોણ મરશે. આ પ્રકારના શબ્દોનો પ્રયોગ સમાજમાં હિંસાને કાયદેસરની માન્યતા આપી રહ્યો છે.
ભરત તિવારી: એક ક્રાંતિકારી કે હતાશાનો શિકાર?
ભરતનું ફેસબુક પેજ જોતા લાગે છે કે તે એક એવો યુવાન હતો જે સિસ્ટમના ભ્રષ્ટાચારથી ખરેખર હતાશ હતો. રસ્તા પરની ખરાબ લાઈટો હોય કે ફાયર સ્ટેશનનું કામ, તે દરેક બાબતે સવાલો ઉઠાવતો હતો. તેણે પોલીસ અને અધિકારીઓ સાથે ઘણી મુલાકાતો કરી હતી, જેની તસવીરો સાક્ષી પૂરે છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ યુવાનમાં સિસ્ટમ પ્રત્યે આટલો ગુસ્સો હોય અને તેને કોઈ રસ્તો ન દેખાય, ત્યારે તે કદાચ ‘નાયક’ બનવા જતાં ‘ખલનાયક’ બની જાય છે. ફિલ્મોમાં આ બધું સારું લાગે છે, પણ વાસ્તવિકતામાં ૧૫ જૂનના રોજ ભરતે હાથમાં પિસ્તોલ લીધી અને મુખ્યમંત્રીને પડકાર આપ્યો. તેણે ધમકી આપી કે જો કામ નહીં થાય તો એસડીએમનું એન્કાઉન્ટર કરી દઈશ. આ ગુનો હતો, ચોક્કસપણે, પણ શું આ ગુનાની સજા મૃત્યુ હતી? પોલીસ પાસે તેને કંટ્રોલ કરવાના અન્ય રસ્તાઓ પણ હતા.
સંવેદનશીલતાનું બેવડું ધોરણ: સવર્ણ અને મુસ્લિમ એન્કાઉન્ટર વચ્ચેનો ભેદ
સૌથી મોટો કટાક્ષ એ છે કે એન્કાઉન્ટરનો વિરોધ આજે જ્ઞાતિ અને ધર્મના ચશ્માથી થઈ રહ્યો છે. જ્યારે મુસ્લિમ આરોપીઓનું એન્કાઉન્ટર થાય છે, ત્યારે એક વર્ગ તાળીઓ પાડે છે. પણ જ્યારે ભરત તિવારી જેવા સવર્ણ યુવાનનું એન્કાઉન્ટર થાય છે, ત્યારે સવાલો ઉઠે છે. આપણે એ વિવેક ખોઈ બેઠા છીએ કે એન્કાઉન્ટર એટલે લોકશાહીની હત્યા. જો ભરત તિવારીનું મોત ખોટું છે, તો અસદનું એન્કાઉન્ટર કેમ સાચું? અમેરિકામાં જ્યારે જ્યોર્જ ફ્લોયડની હત્યા થઈ, ત્યારે આખા દેશે વિરોધ કર્યો હતો. ત્યાં કોઈએ નથી પૂછ્યું કે ફ્લોયડ કઈ જાતિનો હતો. ત્યાં પોલીસ તંત્ર સામે આંદોલનો થયા અને સુધારા થયા. ભારતમાં, મંત્રીઓ એન્કાઉન્ટરને જસ્ટિફાય કરી રહ્યા છે. આ દેશની જનતા એટલી હદે ઝેરીલી બની ગઈ છે કે તે માત્ર પોતાના હિતમાં જ ન્યાય શોધે છે.
લોકશાહીનું ભવિષ્ય અને જનતાની મૌન સંમતિ
ઉત્તર પ્રદેશના આંકડા કહે છે કે ૨૦૧૭ થી ૧૫,૦૦૦ થી વધુ એન્કાઉન્ટર થયા છે, જેમાં ૨૫૦ થી વધુ લોકો માર્યા ગયા છે. બિહાર પણ હવે એ જ રસ્તે છે. જ્યારે તેજસ્વી યાદવ જેવા વિપક્ષી નેતાઓ સવાલ પૂછે છે, ત્યારે સત્તાધારીઓ જાતિ જોઈને ગોળી મારવાની ભાષામાં જવાબ આપે છે. આ કોઈ સામાન્ય નિવેદનો નથી, આ રાજ્યની નીતિ છે. જનતાને હવે ન્યાયમાં રસ નથી, તેમને નફરતની ભૂખ મિટાવવામાં રસ છે. જે દિવસે જનતા સમજશે કે આજે જે પોલીસ ભરત માટે ઠોકી દેવાની ભાષા વાપરે છે, તે કાલે તેના ઘરના સભ્ય માટે પણ વાપરી શકે છે, ત્યારે કદાચ બહુ મોડું થઈ ગયું હશે. એન્કાઉન્ટરનો વિરોધ કોઈ એક જાતિ કે ધર્મ માટે નથી, પણ માનવતા બચાવવા માટે કરવો જ પડશે, નહીંતર આખા ભારતમાં માત્ર બંદૂકની ભાષા જ સંભળાશે.
આ પણ વાંચો:
Narendra Modi: અલંગમાં સ્વાગત ન કર્યું તો મોદીનો ઘમંડ દેખાયો – thegujaratreport.com
