Miyazaki Mango India: જાપાનની સૌથી મોંઘી અને પ્રખ્યાત મનાતી ‘મિયાઝાકી’ કેરી આજે ભારતીય બજારોમાં એક નવો સ્ટેટસ સિમ્બોલ બની ગઈ છે. જબલપુરથી લઈને અયોધ્યા સુધી આ કેરીની ચર્ચા એક એવી લક્ઝરી વસ્તુ તરીકે થઈ રહી છે, જે સામાન્ય રીતે મંડીઓમાં નથી મળતી પણ વાયરલ રીલ્સ અને સોશિયલ મીડિયા પર જરૂર જોવા મળે છે. જ્યારે દશેરી, કેસર અને અલ્ફાન્સો જેવી પરંપરાગત ભારતીય કેરીઓ પોતાની મીઠાશ માટે દાયકાઓથી ઓળખાય છે, ત્યારે મિયાઝાકી તેના ઘેરા લાલ રંગ અને ‘૨.૫ લાખ રૂપિયા પ્રતિ કિલો’ના વાયરલ દાવાઓને કારણે તરત જ ધ્યાન ખેંચે છે. આ કેરી જાણે કે કોઈ ડિઝાઈનર પ્રોડક્ટ કે લિમિટેડ એડિશન સિંગલ માલ્ટ વ્હિસ્કી હોય તેમ લોકોમાં જિજ્ઞાસા જગાડે છે, પરંતુ શું તેમાં ખરેખર એટલી ખાસિયત છે કે તે લાખોના ભાવે વેચાય?
સંકલ્પ સિંહ પરિહારની સફળતા
આ ક્રેઝની શરૂઆત લગભગ પાંચ વર્ષ પહેલા જબલપુરના ખેડૂત સંકલ્પ સિંહ પરિહારના બગીચાથી થઈ હતી. તેમણે જાપાની કિસ્મ ‘તાયો નો તમાગો’ એટલે કે ‘સૂર્યનું ઈંડું’ની ખેતી કરીને ભારતીય ખેડૂતોનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. ટ્રેનમાં મુસાફરી દરમિયાન એક અજાણી વ્યક્તિ પાસેથી મળેલા આ છોડના કિસ્સામાંથી પરિહારે એક એવું સામ્રાજ્ય ઉભું કર્યું છે, જ્યાં ૧૫ એકરના બગીચામાં આજે ૩૬૦૦ વૃક્ષો છે. જોકે, સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા ૨.૫ લાખના દાવાઓ સામે પરિહારનો અનુભવ કંઈક અલગ જ છે. તેઓ આ કેરી અત્યારે ૧૫,૦૦૦ રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચે છે અને સ્વીકારે છે કે તેની ખાસિયત માત્ર કિંમત નથી, પણ તેનો અદ્ભુત સ્વાદ છે. આ સાબિત કરે છે કે હાઈપ ભલે ગમે તેટલી હોય, વાસ્તવિકતા જમીની કમાણી અને ગુણવત્તા વચ્ચેનું એક અલગ જ સમીકરણ છે.
સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને કોહિનૂર જેવી સાવચેતી
પરિહારના બગીચામાં મિયાઝાકી કેરી માટે કરવામાં આવેલી વ્યવસ્થા કોઈ સુરક્ષિત તિજોરીથી ઓછી નથી. અહીં ૧૮ ગાર્ડ ડોગ અને ૨૪ કલાક સીસીટીવી કેમેરાની દેખરેખ રાખવામાં આવે છે. ખેડૂત કહે છે કે અગાઉ કેરી ચોરી થવાના કિસ્સા બન્યા હતા, તેથી જ સુરક્ષા અનિવાર્ય બની છે. આ ફાર્મ, જેનું નામ ‘મહાકાલ બાબા કી બગિયા’ છે, તે એક સમયનો સામાન્ય બગીચો હતો, પરંતુ ડાયરેક્ટ-ટુ-કન્ઝ્યુમર મોડેલ અપનાવ્યા પછી તે આજે દિલ્હી અને મુંબઈના પ્રીમિયમ ગ્રાહકોનું કેન્દ્ર બની ગયું છે. આ ખેતરની ખાસિયત એ છે કે અહીં વચેટિયાઓનો કોઈ પ્રવેશ નથી. આ બ્રાન્ડિંગનું જ પરિણામ છે કે મિયાઝાકી કેરી હવે માત્ર ખાવા માટે નહીં, પણ અમીર વર્ગના ગિફ્ટ બોક્સમાં એક ભેટ તરીકે સજાવવામાં આવે છે, જે તેની એક્સક્લુઝિવિટી વધારે છે.
સ્વાદ વિરુદ્ધ સ્ટેટસ: શું ભારતીય કિસ્મો ઓછી છે?
સોશિયલ મીડિયાના મોટા દાવાઓ છતાં, ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે મિયાઝાકીનું આકર્ષણ સ્વાદ કરતાં તેના ‘દેખાવ’માં વધારે છે. મેંગો ગ્રોવર એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયાના અધ્યક્ષ એસ. ઇન્સરામ અલી જેવા નિષ્ણાતો સ્પષ્ટ કહે છે કે હિમસાગર કે ચૌસા જેવી આપણી પરંપરાગત ભારતીય કિસ્મો આજે પણ સ્વાદની બાબતમાં શ્રેષ્ઠ છે. બજારમાં હવે સ્વાદ કરતાં દેખાવને વધારે મહત્વ આપવામાં આવે છે, જે એક ચિંતાનો વિષય છે. જ્યારે લોકો સામાન્ય ફળ ખરીદવામાં પણ સંઘર્ષ કરતા હોય, ત્યારે આવી મોંઘી કેરી કોણ ખરીદશે તે પ્રશ્ન અસ્થાને નથી. ઘણા ગ્રાહકોનો પ્રતિસાદ એવો પણ છે કે અપેક્ષા કરતા તેનો સ્વાદ સામાન્ય ભારતીય કેરીઓ જેવો જ છે, જે દર્શાવે છે કે આ આખી વાર્તા મોટાભાગે ધારણાઓ પર ટકેલી છે.
વાયરલ મિથક અને મીડિયાની ભૂમિકા
મિયાઝાકી કેરીની આસપાસ જે લાખોની કિંમતનું મિથક રચાયું છે, તે જાપાનના હરાજી બજારના આંકડાઓને સીધા રૂપિયામાં રૂપાંતરિત કરવાનું પરિણામ છે. જાપાનમાં જે કેરી હરાજીમાં ૫,૦૦૦ ડોલરમાં વેચાય છે, તે ત્યાંના લગ્નો અને ભેટની સંસ્કૃતિનો ભાગ છે. ભારતમાં જ્યારે આ સમાચાર પહોંચ્યા ત્યારે મીડિયાએ તેને “લાખોની કેરી” તરીકે રજૂ કરી, જેનાથી એક અવાસ્તવિક માર્કેટિંગ ધારણા ઊભી થઈ. પરિહાર પોતે સ્વીકારે છે કે તેમણે ક્યારેય ૨.૫ લાખમાં કેરી નથી વેચી. શરૂઆતના વર્ષોમાં તેમણે આ કેરી મફતમાં વહેંચી હતી, અને ૫૦,૦૦૦ રૂપિયા પ્રતિ કિલોનો ભાવ તો કોઈ ખાસ ઓર્ડર દરમિયાન મળેલી એક દુર્લભ કિંમત હતી. આ હાઈપનો લાભ લઈને હવે દેશના ઘણા રાજ્યોમાં ખેડૂતો આ કેરી ઉગાડી રહ્યા છે, જે ભવિષ્યમાં તેની કિંમતમાં ઘટાડો લાવશે.
ભવિષ્યનું બજાર અને ગ્રાહકોની પસંદગી
આજે વિશાખાપટ્ટનમ કે બેંગલુરુના મેંગો મેળામાં પણ આ કેરી દેખાવા લાગી છે, જ્યાં કિંમતો ૨,૦૦૦ થી ૧,૦૦૦ રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી આવી ગઈ છે. તે સ્પષ્ટ છે કે જેમ ઉત્પાદન વધશે, તેમ તેની એક્સક્લુઝિવિટી ઘટશે. શું આ ભારતીય ખેડૂતો માટે નફાકારક છે? જો તેઓ તેને કેસર જેવી અન્ય પ્રીમિયમ કિસ્મો કરતાં સહેજ ઊંચા ભાવે વેચી શકે, તો તે ભારતીય બજારમાં સફળ થઈ શકે છે. પરંતુ આ કેરીનું અસલી મૂલ્ય ત્યારે જ રહેશે જ્યારે તે માત્ર અમીરોની ભેટ તરીકે નહીં, પણ મધ્યમવર્ગ સુધી પહોંચી શકશે. મિયાઝાકી આજે એક આકર્ષણ છે, પણ પરંપરાગત ભારતીય કેરીઓનું સ્થાન લેવું તેના માટે મુશ્કેલ છે. અંતે તો, સ્વાદ અને સંસ્કૃતિના મામલે ભારતની માટીની મહેક હંમેશા આગળ રહેશે, ભલે દેખાવમાં જાપાની કેરી ગમે તેટલી આકર્ષક કેમ ન લાગે.
આ પણ વાંચો:
