Brij Bhushan verdict: દિલ્હીની એક અદાલતે ભારતીય કુશ્તિ મહાસંઘ (WFI)ના પૂર્વ અધ્યક્ષ અને ભાજપના પૂર્વ સાંસદ બૃજભૂષણ શરણ સિંહને છ મહિલા પહેલવાનો દ્વારા નોંધાયેલા યૌન ઉત્પીડનના કેસમાં નિર્દોષ જાહેર કર્યા બાદ દેશભરમાં રાજકીય અને સામાજિક ચર્ચા તેજ બની છે. એક તરફ વિપક્ષી પક્ષોએ આ નિર્ણયને લઈને ભાજપ પર નિશાન સાધ્યું છે, તો બીજી તરફ ભાજપના નેતાઓએ તેને સત્યની જીત ગણાવી છે. આ દરમિયાન મહિલા પહેલવાનોએ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ આ ચુકાદાને ઉચ્ચ અદાલતમાં પડકારશે.
પુરાવાના અભાવને આધારે અદાલતનો નિર્ણય
સોમવારે વધારાના મુખ્ય ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટ અશ્વિની પંવારે કેસમાં રજૂ થયેલા પુરાવા, સાક્ષીઓના નિવેદનોમાં રહેલી અસંગતતા અને વિરોધાભાસને ધ્યાનમાં રાખીને બૃજભૂષણ શરણ સિંહ તેમજ સહ-આરોપી વિનોદ તોમરને નિર્દોષ જાહેર કર્યા હતા. અદાલતના મત મુજબ રજૂ થયેલા પુરાવા આરોપોને નિઃસંદેહ રીતે સાબિત કરવા માટે પૂરતા નહોતા.
આ કેસ વર્ષ 2023માં ત્યારે ચર્ચામાં આવ્યો હતો, જ્યારે છ મહિલા પહેલવાનોએ બૃજભૂષણ શરણ સિંહ સામે યૌન ઉત્પીડનના ગંભીર આરોપો લગાવ્યા હતા. આ આરોપોને લઈને દિલ્હીના જંતર-મંતર પર લગભગ 36 દિવસ સુધી સતત ધરણા અને વિરોધ પ્રદર્શન થયા હતા, જેમાં દેશભરના અનેક ખેલાડીઓ, સામાજિક સંગઠનો અને રાજકીય નેતાઓએ પણ પોતાનો પ્રતિસાદ આપ્યો હતો.
વિપક્ષે ભાજપને ઘેર્યું
ચુકાદા બાદ કોંગ્રેસ સાંસદ પ્રિયંકા ગાંધી વાડરાએ ભાજપ પર મહિલાઓના સશક્તિકરણ અંગે દ્વિધા માપદંડ અપનાવવાનો આરોપ લગાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે એક તરફ સરકાર મહિલાઓના અધિકારો, મહિલા અનામત અને યુવાનોના હિતોની વાત કરે છે, જ્યારે બીજી તરફ આવા સંવેદનશીલ કેસોમાં વિપરીત સંદેશ જાય છે.
મહારાષ્ટ્ર કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ હર્ષવર્ધન સપકલેએ પણ ચુકાદાની ટીકા કરતાં જણાવ્યું કે આ નિર્ણય દેશ માટે નિરાશાજનક છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર મહિલાઓ અને ખેલાડીઓ ન્યાયની આશા રાખી રહ્યા હતા, પરંતુ આ ચુકાદાએ અનેક પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે સરકાર મહિલાઓની સુરક્ષા અને ન્યાયના મુદ્દે ગંભીર દેખાતી નથી.
શિવસેના (ઉદ્ધવ બાલાસાહેબ ઠાકરે)ના સાંસદ અરવિંદ સાવંતે કહ્યું કે જ્યારે મહિલા પહેલવાનો રસ્તા પર ઉતરીને પોતાના અધિકારો માટે લડી રહી હતી ત્યારે ભાજપની મહિલા નેતાગીરીમાંથી કોઈ ખુલ્લેઆમ તેમના સમર્થનમાં સામે આવ્યું નહોતું. તેમણે સમગ્ર ઘટનાને ષડયંત્ર ગણાવવાના દાવાઓને પણ નકારી કાઢ્યા.
ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (માર્ક્સવાદી-લિબરેશન)એ પણ આ ચુકાદાની ટીકા કરતાં જણાવ્યું કે મહિલાઓના સશક્તિકરણ અંગે કરવામાં આવતા રાજકીય દાવાઓ અને વાસ્તવિક સ્થિતિ વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળે છે. પાર્ટીના નિવેદન અનુસાર રાજકીય પ્રભાવશાળી લોકો સામે કાર્યવાહી કરવી હજુ પણ પડકારરૂપ બની રહી છે.
શશી થરૂરે ન્યાયિક પ્રક્રિયાનું સન્માન કરવાની અપીલ કરી
કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા અને સાંસદ શશી થરૂરે આ મુદ્દે સંતુલિત અભિગમ અપનાવ્યો. તેમણે જણાવ્યું કે અદાલતના નિર્ણય પર ઉતાવળમાં કોઈ રાજકીય ટિપ્પણી કરવી યોગ્ય નથી. તેમના મતે ન્યાયિક પ્રક્રિયાને સ્વતંત્ર રીતે કામ કરવા દેવી જોઈએ.
તેમણે વધુમાં કહ્યું કે જો મહિલા પહેલવાનો આ ચુકાદા સામે ઉચ્ચ અદાલતમાં અપીલ કરશે તો આગળની કાનૂની પ્રક્રિયા મુજબ નિર્ણય આવશે. જો અપીલ નહીં થાય તો કાયદાકીય રીતે બૃજભૂષણ શરણ સિંહને નિર્દોષ જાહેર કરાયેલા વ્યક્તિ તરીકે જોવામાં આવશે.
મહિલા પહેલવાનો હાઈકોર્ટમાં કરશે અપીલ
વિશ્વ ચેમ્પિયનશિપ પદક વિજેતા વિનશ ફોગાટે ચુકાદા બાદ જણાવ્યું કે મહિલા પહેલવાનો આ નિર્ણયથી નિરાશ છે અને તેમણે પોતાના વકીલોને ઉચ્ચ અદાલતમાં અપીલ દાખલ કરવાની સૂચના આપી છે.
તેમણે જણાવ્યું કે શરૂઆતથી જ સમગ્ર વહીવટી તંત્ર અને સરકાર બૃજભૂષણ શરણ સિંહને બચાવવાના પ્રયાસમાં લાગી હોવાનું તેમને લાગતું રહ્યું હતું. તેમ છતાં તેમણે કહ્યું કે મહિલા પહેલવાનો પોતાની કાનૂની લડત ચાલુ રાખશે અને ન્યાય મેળવવાનો પ્રયાસ છોડશે નહીં.
કેસની પૃષ્ઠભૂમિ
છ મહિલા પહેલવાનોની ફરિયાદોના આધારે દિલ્હી પોલીસે 15 જૂન, 2023ના રોજ બૃજભૂષણ શરણ સિંહ સામે એફઆઈઆર નોંધાવી હતી. ત્યારબાદ આ કેસ દેશના સૌથી ચર્ચિત રમતગમત અને મહિલા સુરક્ષા સંબંધિત મુદ્દાઓમાંનો એક બની ગયો હતો.
આ કેસ દરમિયાન મહિલા પહેલવાનો લાંબા સમય સુધી જંતર-મંતર પર ધરણા પર બેઠી હતી. આંદોલન દરમિયાન અનેક ખેલાડીઓ, ખેડૂત સંગઠનો, સામાજિક કાર્યકરો અને રાજકીય પક્ષોએ તેમનો સમર્થન જાહેર કર્યો હતો.
મહિલા સંગઠનો અને નાગરિક સમાજની પ્રતિક્રિયા
ચુકાદા બાદ અનેક મહિલા સંગઠનો અને નાગરિક અધિકાર સંગઠનોએ સંયુક્ત નિવેદન જાહેર કરીને મહિલા પહેલવાનો સાથે એકતા વ્યક્ત કરી હતી.
વરિષ્ઠ વકીલ ઇન્દિરા જયસિંહ, ઇતિહાસકાર ઉમા ચક્રવર્તી, સામાજિક કાર્યકરો અરુણા રોય અને શબનમ હાશમી તેમજ પીપલ્સ યુનિયન ફોર સિવિલ લિબર્ટીઝ (PUCL)ના પ્રતિનિધિઓએ જણાવ્યું કે રમતગમતનું ક્ષેત્ર યૌન ઉત્પીડનથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત બને તે માટે સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે.
તેમણે સરકાર પાસે કાર્યસ્થળ પર મહિલાઓના યૌન ઉત્પીડન (રોકથામ, પ્રતિબંધ અને પ્રતિસાધન) અધિનિયમ, 2013નો રમતગમત ક્ષેત્રમાં અસરકારક અમલ સુનિશ્ચિત કરવાની માંગ કરી. સાથે જ યૌન ઉત્પીડનની ફરિયાદ કરનાર ખેલાડીઓને દબાવવાને બદલે તેમની સુરક્ષા અને ન્યાયની ખાતરી આપવાની પણ માંગ કરવામાં આવી.
ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (ભાકપા) અને ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (માર્ક્સવાદી) સાથે જોડાયેલા મહિલા સંગઠનોએ પણ આ માંગણીઓને સમર્થન આપ્યું.
વરિષ્ઠ વકીલની પ્રતિક્રિયા
મહિલા પહેલવાનોમાંથી ચારની તરફથી કેસ લડી રહેલી વરિષ્ઠ અધિવક્તા રેબેકા એમ. જૉને અદાલતના નિર્ણયને અત્યંત ચિંતાજનક ગણાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે આ કેસના પરિણામે મહિલા ખેલાડીઓ માટે ભવિષ્યમાં ફરિયાદ નોંધાવવાનો વિશ્વાસ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
ભાજપે કહ્યું – આ સત્યની જીત
ચુકાદા બાદ ભાજપના સાંસદ કરણ ભૂષણ સિંહે સમગ્ર પરિવારની સાથે ઉભા રહેલા લોકોનો આભાર વ્યક્ત કર્યો. તેમણે કહ્યું કે આ માત્ર તેમના પરિવારની નહીં પરંતુ સત્યની જીત છે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે સત્ય અંતે સામે આવ્યું છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે વર્ષ 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં વિવાદને ધ્યાનમાં રાખીને ભાજપે બૃજભૂષણ શરણ સિંહને ટિકિટ આપી નહોતી અને તેમની જગ્યાએ તેમના પુત્ર કરણ ભૂષણ સિંહને ઉત્તર પ્રદેશની કૈસરગંજ બેઠક પરથી ઉમેદવાર બનાવ્યા હતા.
બૃજભૂષણ શરણ સિંહની પ્રથમ પ્રતિક્રિયા
અદાલત બહાર મીડિયા સાથે વાતચીત કરતાં બૃજભૂષણ શરણ સિંહે ચુકાદાનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે જણાવ્યું કે શરૂઆતથી જ તેઓ પોતાની નિર્દોષતાનો દાવો કરતા આવ્યા હતા.
તેમણે કહ્યું કે જો તેમના વિરુદ્ધ કોઈપણ આરોપ સાબિત થયો હોત તો તેઓ કડક પગલું ભરવા તૈયાર હતા. હવે અદાલતે તેમને સન્માનપૂર્વક નિર્દોષ જાહેર કર્યા છે, જેના કારણે તેઓ ખુશ છે અને પોતાના વકીલોનો આભાર વ્યક્ત કરે છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે અદાલતનો વિગતવાર આદેશ મળ્યા બાદ અને તેનો અભ્યાસ કર્યા પછી જ તેઓ આ સમગ્ર મામલે વધુ વિસ્તૃત પ્રતિક્રિયા આપશે.
આગળ શું?
મહિલા પહેલવાનો દ્વારા ઉચ્ચ અદાલતમાં અપીલ કરવાની જાહેરાત બાદ હવે આ મામલો કાનૂની રીતે નવા તબક્કામાં પ્રવેશી શકે છે. જો અપીલ દાખલ થશે તો ઉચ્ચ અદાલત પુરાવા, સાક્ષીઓ અને ટ્રાયલ કોર્ટના ચુકાદાની ફરી સમીક્ષા કરશે. તેથી આ કેસનો અંતિમ કાનૂની નિર્ણય હજુ આવવાનો બાકી છે, જ્યારે રાજકીય અને સામાજિક સ્તરે તેની ચર્ચા આગામી સમયમાં પણ ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે.
