Ladakh Bandh Protest: કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ લદ્દાખમાં ફરી એકવાર અસંતોષની જ્વાળાઓ ભભૂકી ઉઠી છે. ૨૨ મેના રોજ નવી દિલ્હીમાં ગૃહ મંત્રાલય અને લદ્દાખના પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે થયેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકના આશ્વાસનો હજુ સુકાયા નથી, ત્યાં જ ફરીથી આંદોલનનો માર્ગ અપનાવવો પડ્યો છે. લેહ એપેક્સ બોડી (LAB) અને કારગિલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ (KDA) એ સંયુક્ત રીતે ૨૩ જૂને લદ્દાખમાં સંપૂર્ણ બંધનું એલાન આપ્યું છે. નાગરિક સમાજ સંગઠનોનો સ્પષ્ટ આરોપ છે કે કેન્દ્ર સરકાર પોતાના જ આપેલા વચનોથી પીછેહઠ કરી રહી છે. સરકાર દ્વારા બેઠકની અધિકૃત મિનિટ્સ (નોંધ) જાહેર કરવામાં જે વિલંબ થઈ રહ્યો છે, તે સરકારની દાનત પર ગંભીર સવાલો ઉભા કરે છે. લદ્દાખની જનતા માટે આ લડાઈ માત્ર રાજકીય નથી, પણ પોતાના અસ્તિત્વ અને બંધારણીય અધિકારોને બચાવવાની છે.
વચનભંગનો આરોપ: શું દલાઈ લામાની યાત્રા એક ઢાલ છે?
LAB ના અધ્યક્ષ ત્સેરિંગ દોરજે લાક્રૂકે સરકારની નીતિઓની આકરી ટીકા કરતા કહ્યું કે, “અમને કેન્દ્રની દાનત પર શંકા છે. એક ડગલું આગળ વધીને બે ડગલાં પાછળ હટવાની રમત હવે નહીં ચાલે.” ખાસ વાત એ છે કે, લદ્દાખના નેતાઓને ડર છે કે કેન્દ્ર સરકાર દલાઈ લામાની આગામી બે મહિનાની લદ્દાખ યાત્રાને એક ‘બહાના’ તરીકે વાપરી રહી છે. સરકાર કદાચ એવું માને છે કે આ દરમિયાન લદ્દાખના લોકો શાંત રહેશે અને આ શાંતિનો લાભ લઈને બંધ બારણે લદ્દાખના હિતો વિરુદ્ધના નિર્ણયો લઈ લેવામાં આવશે. લાક્રૂકે સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જો સરકાર એવું વિચારતી હોય કે કોઈ ધાર્મિક પ્રવાસ તેમને ડરાવી કે શાંત કરી શકશે, તો તે મોટી ગેરસમજમાં છે. લદ્દાખની જનતા એક-એક ઘટના પર નજર રાખી રહી છે અને તેઓ વેચાણના કોઈ પણ પ્રયાસને સાંખી લેશે નહીં.
રાજ્યનો દરજ્જો અને વિશેષ અધિકારો: મુખ્ય માંગણીઓ કેમ અધૂરી?
KDA ના સહ-અધ્યક્ષ અસગર અલી કરબલાઈના મતે, ૨૨ મેની બેઠકમાં એ વાત પર સૈદ્ધાંતિક સહમતી સધાઈ હતી કે લદ્દાખને એક ચૂંટાયેલા મુખ્યમંત્રી હેઠળ વિધાનસભાનો દરજ્જો આપવામાં આવશે. આ માત્ર સત્તાની વહેંચણી નથી, પરંતુ લદ્દાખના લોકોની સ્થાનિક બાબતો પર તેમના પોતાના વિધાનમંડળનું નિયંત્રણ હોય તે માટેની માંગ છે. અગાઉ થયેલી ચર્ચાઓ મુજબ, બંધારણની કલમ ૩૭૧A, F અને G ની તર્જ પર લદ્દાખ માટે ‘૩૭૧K’ જેવી નવી કલમ દાખલ કરવાની વાત હતી, જે તેમને વિશેષ બંધારણીય ગેરંટી અને નાણાકીય સત્તાઓ પ્રદાન કરે. પરંતુ, વહીવટીતંત્ર અને મુખ્ય સચિવની સત્તાઓ પર હજુ પણ અનિશ્ચિતતા હોવાથી લોકોમાં ભારે રોષ છે. આશ્વાસન આપ્યાના અઠવાડિયાઓ વીતી ગયા છતાં લેખિત દસ્તાવેજ ન મળવો એ સરકારની છળકપટભરી કામગીરી દર્શાવે છે.
આંદોલનની આગેવાની અને સંઘર્ષની નવી રણનીતિ
આ બંધના એલાનને લદ્દાખના સાંસદ હનીફા જાન અને જાણીતા સામાજિક કાર્યકર્તા સોનમ વાંગચુકનું પણ સંપૂર્ણ સમર્થન મળ્યું છે. આ માત્ર કોઈ એક સંગઠનનો વિરોધ નથી, પરંતુ સમગ્ર લદ્દાખની જનતાનો સામૂહિક અવાજ છે. બંધ દરમિયાન દુકાનો અને વ્યાપારી સંસ્થાઓ સંપૂર્ણપણે બંધ રહેશે, માત્ર પર્યટન સિઝનને ધ્યાનમાં રાખીને પરિવહન સેવાઓને છૂટ આપવામાં આવી છે, જેથી પ્રવાસીઓને કોઈ મુશ્કેલી ન પડે. આ રણનીતિ દર્શાવે છે કે આંદોલનકારીઓ જનતાના હિતોને સમજે છે, જ્યારે બીજી બાજુ સરકાર માત્ર પોતાની સત્તાના પાયા મજબૂત કરવાના પ્રયાસોમાં વ્યસ્ત છે. સરકારે ૨૨ મેના રોજ જે ‘મહત્વની સફળતા’નો દાવો કર્યો હતો, તે હવે એક મોટી નિષ્ફળતા અને વિશ્વાસઘાતમાં ફેરવાઈ ગઈ હોય તેવું લાગે છે.
શું લદ્દાખ ફરીથી રસ્તા પર ઉતરવા મજબૂર છે?
લદ્દાખની આ અશાંતિ પાછળનું મુખ્ય કારણ કેન્દ્ર સરકારની અનિર્ણાયકતા અને દબાવની રાજનીતિ છે. ૨૨ મેની બેઠક બાદ LAB ના ગેલેક ફુંચોકે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે સરકાર લેખિતમાં ગેરંટી આપશે, પરંતુ આજ સુધી એ લેખિત પત્રની રાહ જોવામાં આવી રહી છે. બંધ બારણે ચાલતા કથિત નિર્ણયો અને લદ્દાખને વેચી દેવાની આશંકાઓ વચ્ચે લદ્દાખના યુવાનો અને નેતાઓ હવે કોઈ પણ ખોટા આશ્વાસનોથી ભરમાઈ જવા તૈયાર નથી. સરકાર જો ખરેખર લદ્દાખના વિકાસની વાત કરતી હોય, તો તેમણે ૨૨ મેના નિર્ણયોનું તાત્કાલિક અમલીકરણ કરવું જોઈએ. બંધનું આ એલાન માત્ર એક દિવસ માટે છે, પરંતુ જો સરકાર પોતાની જિદ પર અડગ રહેશે તો આ આંદોલન લદ્દાખની ભૌગોલિક સીમાઓથી આગળ નીકળીને રાષ્ટ્રીય વિવાદનું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
સરકારનો અસલી ચહેરો
સરકારની આ પદ્ધતિ જૂની છે: પહેલા લાલચ આપવી, પછી આંદોલનને શાંત પાડવા માટે ખોટા આશ્વાસનો આપવા અને અંતે વચનબદ્ધ નિર્ણયોને ઠંડા બસ્તામાં મૂકી દેવા. લદ્દાખના લોકોએ આ રમતને પારખી લીધી છે. જ્યારે દલાઈ લામા જેવા વિશ્વભરમાં આદરણીય વ્યક્તિની યાત્રાનો ઉપયોગ સરકાર ‘ટાઈમપાસ’ કરવા માટે કરતી હોય, ત્યારે સમજી શકાય છે કે આ સરકારની નૈતિકતા કયા સ્તરે પહોંચી છે. લદ્દાખ માત્ર એક કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ નથી, તે ભારતનું વ્યૂહાત્મક મુકુટ છે. ત્યાંના લોકોનું અપમાન કરવું એ દેશના લોકશાહી માળખા પરનો પ્રહાર છે. હવે ૨૩ જૂનનો બંધ એ માત્ર શરૂઆત છે; સરકારને સમજવું પડશે કે જો તેઓ જનતા સાથે વારંવાર વિશ્વાસઘાત કરશે, તો પરિણામો ગંભીર આવશે. લદ્દાખ અત્યારે ન્યાયના માર્ગ પર છે, અને આ માર્ગે તેઓ કોઈ પણ કિંમતે પાછા હટશે નહીં.
આ પણ વાંચો:
