Chaitar Vasava: ગુજરાતના રાજકારણમાં એક મોટા ભૂકંપ સમાન ઘટનામાં, નર્મદા જિલ્લાની ડેડિયાપાડા વિધાનસભા બેઠકના આમ આદમી પાર્ટી (AAP) ના ધારાસભ્ય ચૈતર વસાવાને રાજપીપળાની સેશન્સ કોર્ટે સાત વર્ષની જેલની સજા ફટકારી છે. આ ચુકાદો માત્ર એક નેતા માટે જ નહીં, પણ તે આદિવાસી સમાજ માટે પણ એક મોટો આંચકો છે જેઓ ચૈતર વસાવાને પોતાના મજબૂત અવાજ તરીકે જુએ છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૩માં વનકર્મીઓ પર હુમલા અને તોડફોડના મામલામાં કોર્ટે તેમને દોષિત ઠેરવ્યા છે. સવાલ એ છે કે શું આ ખરેખર કાયદાની પ્રક્રિયા છે, કે પછી સતત સરકારની આંખમાં કણાની જેમ ખૂંચતા એક વિપક્ષી નેતાને રાજકીય રીતે ખતમ કરવાનું કોઈ આયોજનબદ્ધ ષડયંત્ર? જ્યારે ધારાસભ્યતા જોખમમાં હોય અને સજા સાત વર્ષની હોય, ત્યારે આ ચુકાદો ગુજરાતના રાજકીય માહોલને લાંબા સમય સુધી ગરમાવો આપે તેવો છે.
શું હતો એ વિવાદ?
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ૨૦૨૩ના ઓક્ટોબરમાં થઈ હતી, જ્યારે નર્મદા જિલ્લામાં વન વિભાગના અધિકારીઓએ સરકારી જમીન પર ઉગાડવામાં આવેલા પાકને હટાવવાની કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી. આદિવાસી વિસ્તારોમાં જમીન અને જંગલ એ માત્ર સંપત્તિ નથી, પરંતુ તેમની ઓળખ છે. જ્યારે વન વિભાગે ખેડૂતોના પાકનો નાશ કર્યો, ત્યારે આક્રોશ ફાટી નીકળ્યો. ધારાસભ્ય ચૈતર વસાવાએ આ મુદ્દે વનકર્મીઓને વાતચીત માટે પોતાના ઘરે બોલાવ્યા હતા. આરોપ છે કે ત્યાં વાતાવરણ ગરમાયું, ઝપાઝપી થઈ અને પરિસ્થિતિ એટલી વણસી ગઈ કે વનકર્મીઓને ધમકાવવા અને તેમની પાસે પૈસા પડાવવાનો ગુનો નોંધાયો. આ ઘટનાને જે રીતે રજૂ કરવામાં આવી, તેમાં ધારાસભ્ય દ્વારા હવામાં ગોળીબાર કરવાનો ગંભીર આરોપ પણ સામેલ હતો. જોકે, સમર્થકોનું માનવું છે કે આદિવાસીઓના હક માટે લડતા નેતાને ડરાવવા માટે જ આ પ્રકારના કલમવાર કેસ કરવામાં આવ્યા છે.
કેસ દાખલ થયા પછી ચૈતર વસાવા એક મહિનાથી વધુ સમય સુધી પોલીસની નજરથી દૂર રહ્યા હતા. આ દરમિયાન તેમની પત્ની શકુંતલા વસાવા અને અંગત મદદનીશની ધરપકડ કરી લેવામાં આવી હતી, જે દર્શાવે છે કે તંત્ર તેમને માનસિક રીતે તોડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું. ગુજરાત હાઈકોર્ટે તેમની આગોતરા જામીન અરજી ફગાવી દીધા બાદ ૧૪ ડિસેમ્બર ૨૦૨૩ના રોજ તેમણે પોલીસ સામે આત્મસમર્પણ કર્યું હતું. ત્યારબાદ તેમને જામીન તો મળ્યા, પરંતુ આ આખી પ્રક્રિયામાં તેમની છબી એક ‘બળવાખોર’ નેતા તરીકે વધુ મજબૂત બની. આમ આદમી પાર્ટીએ શરૂઆતથી જ આ કેસને ભાજપ સરકારનું ષડયંત્ર ગણાવ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે જો કોઈ નેતા આદિવાસીઓના જળ-જંગલ-જમીન માટે અવાજ ઉઠાવે, તો તેને જેલમાં મોકલી દેવો એ આ સરકારની જૂની સ્ટાઈલ રહી છે.
ન્યાયિક પ્રક્રિયા અને સાત વર્ષની સજા
રાજપીપળાની એડિશનલ સેશન્સ કોર્ટના જજ એ.વી. હીરપરાએ જ્યારે આ ચુકાદો આપ્યો ત્યારે હજારો આદિવાસીઓના શ્વાસ થંભી ગયા હતા. ૨ નવેમ્બર ૨૦૨૩ના રોજ નોંધાયેલી એફઆઈઆરથી લઈને ૩૦ જાન્યુઆરી ૨૦૨૪ની ચાર્જશીટ અને ૭ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ના રોજ નક્કી થયેલા આરોપો સુધીનો આ લાંબો પ્રવાસ આખરે એક સજામાં પરિણમ્યો છે. ૧૭ સાક્ષીઓની પૂછપરછ બાદ કોર્ટે જે તારણ કાઢ્યું તેમાં મહત્તમ ૧૦ વર્ષની સજાની જોગવાઈ વાળી કલમોનો ઉપયોગ થયો હતો, જેમાં સાત વર્ષની સજા ફટકારવામાં આવી છે. આ ચુકાદો માત્ર વ્યક્તિગત નથી, પણ ધારાસભ્ય પદ માટે ખતરાની ઘંટડી છે. લોકપ્રતિનિધિત્વ ધારા હેઠળ બે વર્ષથી વધુની સજા થતાં ધારાસભ્યપદ જઈ શકે છે. જોકે, ઉપલી અદાલતમાં અપીલ કરવાનો રસ્તો ખુલ્લો છે, પણ ત્યાં સુધી ચૈતર વસાવા અને તેમના મતદારો માટે આ એક કપરો કાળ છે.
રાજકીય ષડયંત્ર કે ન્યાયિક સત્ય?
ચૈતર વસાવા ડેડિયાપાડામાં માત્ર એક ધારાસભ્ય નથી, તેઓ આદિવાસી યુવાનો માટે એક આશાનું કિરણ છે. જ્યારે પણ ભાજપ સરકાર સામે આદિવાસીઓના હક્ક માટે લડાઈ થઈ છે, ત્યારે ચૈતર વસાવા હંમેશા આગળ રહ્યા છે. એટલે જ જ્યારે તેમને દોષિત જાહેર કરવામાં આવ્યા, ત્યારે આખો આદિવાસી પટ્ટો સ્તબ્ધ છે. વિપક્ષી પાર્ટીઓ આને દમનકારી નીતિ ગણાવે છે. સામાન્ય જનતા પૂછી રહી છે કે જે નેતા લોકોના પ્રશ્નો માટે રસ્તા પર ઉતરે છે, તેને જ ગુનેગાર ઠેરવીને શું સરકાર એ સંદેશ આપવા માંગે છે કે ‘સત્તા સામે અવાજ ઉઠાવશો તો જેલ જવું પડશે’? ભ્રષ્ટાચારના મોટા કેસોમાં જ્યારે નેતાઓ વર્ષો સુધી બહાર ફરે છે, ત્યારે વનકર્મીઓ સાથેની તકરારમાં આટલી ઝડપી સજા એ રાજકીય વિશ્લેષકો માટે પણ ચર્ચાનો વિષય છે.
આગામી રસ્તો: શું ચૈતર વસાવા ફરી ઊભા થશે?
સેશન્સ કોર્ટના આ આદેશ બાદ ચૈતર વસાવા સામે કાયદાકીય લડાઈનો નવો અધ્યાય શરૂ થશે. અપીલ કરવી, જામીન મેળવવા અને પોતાની ધારાસભ્યતા બચાવવી એ અત્યારે સૌથી મોટો પડકાર છે. પરંતુ આ કેસે સાબિત કરી દીધું છે કે ગુજરાતનું રાજકારણ હવે અત્યંત સંઘર્ષમય બન્યું છે. ભાજપ માટે જે રીતે ચૈતર વસાવા એક મોટો ખતરો બની રહ્યા હતા, તે જોતા આ સજાને રાજકીય રીતે અલિપ્ત માનવી ભૂલ ગણાશે. લોકો આજે પણ ચૈતર વસાવાની પાછળ મજબૂતીથી ઉભા છે. ઇતિહાસ ગવાહ છે કે જ્યારે પણ લોકપ્રિય નેતાઓને દબાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે, ત્યારે તેઓ વધુ મજબૂત બનીને બહાર આવ્યા છે. શું ચૈતર વસાવા પણ આ જ રીતે રાજકીય વનવાસમાંથી બહાર આવીને ભાજપના ગઢને તોડશે? એ તો સમય જ કહેશે, પણ હાલના તબક્કે ગુજરાતના રાજકારણમાં એક ‘આદિવાસી હીરો’ ને જેલના સળિયા પાછળ મોકલવાની રમત આખા રાજ્યને હચમચાવી ગઈ છે.
આ પણ વાંચો:
