India-Bangladesh Border Smart Fencing: મુર્શિદાબાદના જલાંગી ગામના ૪૪ ફૂટ પહોળા રસ્તા પરથી પસાર થતી વખતે, જૂન મહિનાની ઉકળાટભરી બપોરે એક સફેદ-કાળા વાળવાળા વૃદ્ધે ગમછા વડે પોતાનો ચહેરો ઢાંકી દીધો. બાંગ્લાદેશની સીમા નજીક આવેલા આ ગામમાં નિર્માણ કાર્યને કારણે ઉડતી ધૂળ તેમના ચહેરા પર સ્પષ્ટ નારાજગી દર્શાવતી હતી. રસ્તાની બંને બાજુએ કોન્સર્ટિના વાયરના બંડલ, બુલડોઝર અને જમીનમાં ખોડાયેલા લોખંડના થાંભલા આધુનિક સુરક્ષા વ્યવસ્થાના સાક્ષી છે. ઓક્ટોબર ૨૦૨૪ માં શરૂ થયેલી આ સ્માર્ટ ફેન્સિંગ પરિયોજના હવે એક ગતિ પકડી રહી છે, જેનો મુખ્ય હેતુ ભારત-બાંગ્લાદેશ વચ્ચેની ૪,૦૯૭ કિલોમીટર લાંબી આંતરરાષ્ટ્રીય સીમાને સુરક્ષિત કરવાનો છે.
સ્માર્ટ ફેન્સિંગ: આધુનિક સુરક્ષાની નવી ઓળખ
કેન્દ્ર સરકારની સ્માર્ટ ફેન્સિંગ પરિયોજના માત્ર લોખંડની વાડ નથી, પરંતુ એક અત્યંત આધુનિક સુરક્ષા તંત્ર છે. તેમાં થર્મલ ઈમેજર, ઈન્ફ્રારેડ અને લેઝર આધારિત ઘૂસણખોરી એલાર્મ, એરોસ્ટેટ અને ગ્રાઉન્ડ સેન્સર જેવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થાય છે. આ સિસ્ટમ કેન્દ્રીય કમાન્ડ સેન્ટર સાથે જોડાયેલી હોવાથી વાસ્તવિક સમયમાં સીમા પર નજર રાખવી શક્ય બને છે. ભાજપ સરકારના સત્તામાં આવ્યા બાદ પશ્ચિમ બંગાળમાં આ કામને વેગ મળ્યો છે. ૯ મે પછીની નવી સરકાર દ્વારા બીએસએફ (BSF) ને ૪૭૪.૫૦ એકર જમીન સોંપવામાં આવી છે, જે સીમા સુરક્ષા માટેના મજબૂત ઈરાદાઓને દર્શાવે છે.
રાજકીય ગરમાવો અને જમીન સંપાદનનો મુદ્દો
પશ્ચિમ બંગાળમાં સીમા વાડબંધીનો મુદ્દો હંમેશા વિવાદના વંટોળમાં રહ્યો છે. અગાઉની મમતા બેનર્જી સરકાર પર કેન્દ્રીય સુરક્ષા દળો સાથે અસહકારનો આરોપ લાગતો હતો, જેના કારણે વાડ લગાવવાનું કામ ઠપ હતું. ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન ભાજપે આ કામને પ્રાથમિકતા આપવાનો વાયદો કર્યો હતો અને સત્તામાં આવતા જ મુખ્યમંત્રી શુભેન્દુ અધિકારીએ ૪૫ દિવસની અંદર જમીન સંપાદનનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો હતો. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર આ પ્રક્રિયામાં ખૂબ સક્રિય છે અને આગામી ઓગસ્ટ સુધીમાં બાકીની ૮૫ ટકા જમીન હસ્તાંતરિત થઈ જવાની ધારણા છે.
જટિલ પ્રક્રિયા અને ગ્રામીણોનો વિરોધ
જમીન સંપાદન એ એક સંવેદનશીલ અને લાંબી પ્રક્રિયા છે. ‘સર્વે ઓફ ઈન્ડિયા’ દ્વારા સીમા નિર્ધારણ કર્યા પછી, બ્લોક લેન્ડ એન્ડ લેન્ડ રિફોર્મ્સ ઓફિસ (BLRO) માલિકોને નોટિસ મોકલે છે. વળતરને લઈને ઘણીવાર સરકાર અને ખેડૂતો વચ્ચે ખેંચતાણ થાય છે. અનેક ગામોમાં ખેડૂતોએ ઓછું વળતર મળવાને કારણે અથવા તેમની ખેતીલાયક જમીન વાડની બહાર જતી રહેવાને કારણે વિરોધ પ્રદર્શનો કર્યા છે. મુર્શિદાબાદમાં ભૂતગાડી મેદાન જેવા વિસ્તારોમાં બીએસએફની છાવણી બનાવવા સામે સ્થાનિકોની નારાજગી પ્રક્રિયામાં વિલંબનું મુખ્ય કારણ બની છે.
ઐતિહાસિક રેડક્લિફ લાઇન અને ભૌગોલિક પડકારો
સીમા સુરક્ષાના રસ્તામાં માત્ર રાજકારણ જ નહીં, પણ ૧૯૪૭ ની રેડક્લિફ લાઇનનો ભૂતકાળ પણ એક મોટો અવરોધ છે. નકશા પર દોરાયેલી લાલ રેખાએ કરોડો લોકોના જીવન અને ભૌગોલિક સ્થિતિને બદલી નાખી. ઘણી જગ્યાએ નદીઓએ પોતાનો રસ્તો બદલતા જમીન કટાવના પ્રશ્નો સર્જાયા છે. મુર્શિદાબાદના લાલગોલા જેવા વિસ્તારોમાં પદ્મા નદીના પૂરને કારણે વાડ અને રસ્તાઓ વહી જાય છે. ઉપરાંત, ‘ચાર ભૂમિ’ (નદી વચ્ચેના ટાપુઓ) પર વાડ બનાવવી ટેકનિકલ રીતે અત્યંત મુશ્કેલ છે, કારણ કે આ વિસ્તારો ચોમાસામાં પાણીમાં ડૂબી જાય છે.
નાગરિકોની મૂંઝવણ અને આજીવિકાનું સંકટ
સ્થાનિક ખેડૂતો માટે ખેતી એ આજીવિકાનો એકમાત્ર સ્ત્રોત છે. મોહમ્મદ અઝીરુલ મંડલ જેવા અનેક ખેડૂતોનું કહેવું છે કે વાડ લગાવવાથી તેમની જમીન આંતરરાષ્ટ્રીય સીમાની બીજી તરફ રહી જશે, જેથી તેઓ ત્યાં ખેતી કરી શકશે નહીં. જમીનનું મૂલ્ય ઘટી જવું અને સુરક્ષાના નામે પોતાની માલિકીની જમીન ગુમાવવાનો ડર ખેડૂતોના મનમાં ઘર કરી ગયો છે. લોકો વાડબંધીના વિરોધી નથી, પરંતુ તેઓ માંગ કરી રહ્યા છે કે સરકાર એવી લાઇન નક્કી કરે જેથી તેમની ખેતી અને ઘર સુરક્ષિત રહે.
ભવિષ્યની દિશા: સુરક્ષા અને માનવીય અભિગમનું સંતુલન
સરકાર અને બીએસએફ હવે નવી ટેકનિકોની મદદથી એવા વિસ્તારોમાં પણ ફેન્સિંગ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે જેને પહેલા અશક્ય માનવામાં આવતું હતું. રાજ્ય સરકાર બાકીના ૧૮૩ કિલોમીટર માટે નવા પ્રસ્તાવની રાહ જોઈ રહી છે. કુલ ૮૬૯.૫ એકર જમીન જે અત્યાર સુધી હસ્તાંતરિત થઈ છે, તે દેશની સુરક્ષા માટે એક મોટું પગલું છે. હવે પડકાર એ છે કે આટલી મોટી સરહદ પર સુરક્ષા અને સ્થાનિકોની આજીવિકા વચ્ચે કેવી રીતે સુમેળ સાધવો. સાચી સુરક્ષા ત્યારે જ ગણાશે જ્યારે સરહદ પરના ગામડાના લોકો સુરક્ષા અનુભવશે અને તેમની રોજી-રોટી પણ સુરક્ષિત રહેશે.
આ પણ વાંચો:
