Nagaland Vande Mataram controversy: નાગાલેન્ડ બેપ્ટિસ્ટ ચર્ચ કાઉન્સિલ (NBCC)એ ભારતના 80મા સ્વાતંત્ર્ય દિવસના સત્તાવાર કાર્યક્રમોમાં ‘વંદે માતરમ્’ના સંશોધિત સંસ્કરણના ગાયન અથવા વાદન અંગે કેન્દ્ર સરકારના નિર્દેશ સામે વિરોધ વ્યક્ત કર્યો છે. ચર્ચ સંગઠનનું કહેવું છે કે દેશભક્તિ સ્વૈચ્છિક ભાવના અને રાષ્ટ્ર પ્રત્યેના પ્રેમમાંથી આવવી જોઈએ, કોઈ વ્યક્તિને બળજબરીથી રાષ્ટ્રીય ગીત ગાવા માટે મજબૂર કરીને નહીં.
‘આસ્થા અને અંતરાત્માનું સન્માન થવું જોઈએ’
ગુરુવાર, 13 ઓગસ્ટની સાંજે જાહેર કરાયેલા નિવેદનમાં NBCCએ કહ્યું કે નાગરિકો, ખાસ કરીને ખ્રિસ્તીઓને, ‘વંદે માતરમ્’ ગાવા માટે ફરજ પાડતી કોઈપણ પ્રથા અથવા નિર્દેશ સામે તે છે. સંગઠને સ્પષ્ટ કર્યું કે તે ભારતના રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો, દેશભક્તિની ભાવના અને બંધારણીય મૂલ્યોનું સન્માન કરે છે, પરંતુ આસ્થા, અંતરાત્મા અને ધાર્મિક વિશ્વાસ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓમાં સંવેદનશીલતા જાળવવી જરૂરી છે.
બળજબરીથી રાષ્ટ્રીય એકતા મજબૂત નહીં થાય
NBCCના જણાવ્યા અનુસાર કોઈ નાગરિકને એવી અભિવ્યક્તિમાં ભાગ લેવા માટે મજબૂર કરવાથી રાષ્ટ્રીય એકતા મજબૂત થઈ શકે નહીં, જેને તે પોતાની આસ્થા અથવા અંતરાત્માના કારણે સ્વીકારી શકતો નથી. ચર્ચ સંગઠને ભારતની બહુલતાવાદી ઓળખનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે દેશની એકતા ત્યારે વધુ મજબૂત બને છે, જ્યારે દરેક ધર્મ અને સમુદાયના લોકોને લાગે કે દેશમાં તેમની ઓળખ અને અંતરાત્માનું સન્માન થાય છે.
NSFએ પણ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને અપીલ કરી
આ વિવાદ વચ્ચે નાગા સ્ટુડન્ટ્સ ફેડરેશન (NSF)એ પણ શાળાઓ અને અન્ય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને 15 ઓગસ્ટના સત્તાવાર સ્વાતંત્ર્ય દિવસ કાર્યક્રમોમાં વિદ્યાર્થીઓને ન મોકલવાની અપીલ કરી છે. NSFની ચિંતા ખાસ કરીને ‘વંદે માતરમ્’ના સંશોધિત સંસ્કરણમાં ફરજિયાત ભાગીદારીને લઈને છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ સાથે ટકરાવનો દાવો
NSFએ કહ્યું કે રાષ્ટ્રધ્વજ, રાષ્ટ્રગાન અને અન્ય રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોનું સન્માન કરવા સામે તેને કોઈ વાંધો નથી. જોકે, સંગઠનનું માનવું છે કે ‘વંદે માતરમ્’ના કેટલાક ભાગોમાં રહેલી ધાર્મિક કલ્પનાઓ બિન-હિંદુ વિદ્યાર્થીઓની વ્યક્તિગત માન્યતાઓ અથવા અંતરાત્મા સાથે ટકરાઈ શકે છે. તેથી કોઈ વિદ્યાર્થીને પોતાની ધાર્મિક માન્યતાથી વિરુદ્ધ જતી અભિવ્યક્તિમાં ભાગ લેવા માટે મજબૂર ન કરવો જોઈએ.
બંધારણમાં મળેલી ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનો ઉલ્લેખ
ખ્રિસ્તી બહુમતી ધરાવતા નાગાલેન્ડના વિદ્યાર્થી સંગઠને ભારતને બિનસાંપ્રદાયિક લોકશાહી ગણાવીને બંધારણમાં આપવામાં આવેલી અંતરાત્માની સ્વતંત્રતા અને ધાર્મિક સ્વતંત્રતાનો ઉલ્લેખ કર્યો. NSFએ પોતાના સંલગ્ન સંગઠનો અને સ્થાનિક એકમોને કહ્યું કે ‘વંદે માતરમ્’નું ગાયન ફરજિયાત બનાવતો આદેશ પાછો ખેંચવામાં ન આવે ત્યાં સુધી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને કાર્યક્રમોમાં વિદ્યાર્થીઓ મોકલવાથી રોકવા અંગે પગલાં લેવામાં આવે.
આઓ સ્ટુડન્ટ્સ કોન્ફરન્સનો પણ વિરોધ
આઓ સ્ટુડન્ટ્સ કોન્ફરન્સ (AKM)એ પણ આ મુદ્દે અલગ સૂચના જાહેર કરી છે. સંગઠને મોકોકચુંગ જિલ્લામાં તેના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવતી શાળાઓ અને શિક્ષણ સંસ્થાઓને 15 ઓગસ્ટના કાર્યક્રમોમાં વિદ્યાર્થીઓને ન મોકલવા જણાવ્યું છે. AKMએ પણ ફરજિયાત ભાગીદારી અને વિદ્યાર્થીઓની અંતરાત્મા તથા ધાર્મિક વિશ્વાસની સુરક્ષા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
28 જાન્યુઆરીના આદેશમાં છ છંદનો પ્રોટોકોલ
આ વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિમાં 28 જાન્યુઆરીએ ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા ‘વંદે માતરમ્’ના સત્તાવાર ઉપયોગ અંગે વિગતવાર પ્રોટોકોલ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં ‘વંદે માતરમ્’ના છ છંદોને સત્તાવાર કાર્યક્રમોના વિવિધ પ્રસંગોએ ગાવા અથવા વગાડવા અંગે જોગવાઈ કરવામાં આવી હતી. તેમાં રાષ્ટ્રપતિના આગમન, રાષ્ટ્રીય ધ્વજ ફરકાવવાના પ્રસંગ અને રાજ્યપાલના ભાષણ જેવા કાર્યક્રમોનો સમાવેશ થાય છે.
રાષ્ટ્રગીતને કાનૂની રક્ષણ આપતો નવો નિર્ણય
આ દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મૂએ 11 ઓગસ્ટે તે બિલને મંજૂરી આપી હતી, જેના હેઠળ ‘વંદે માતરમ્’ના ગાયનને જાણીજોઈને અટકાવવું અથવા તેમાં વિક્ષેપ પાડવો ગુનો બની શકે છે. આ નિર્ણય બાદ ‘વંદે માતરમ્’ને પણ રાષ્ટ્રગાનને મળતા કાનૂની રક્ષણ જેવું રક્ષણ મળ્યું છે.
સ્વાતંત્ર્ય દિવસ પહેલાં વધ્યો રાજકીય અને સામાજિક વિવાદ
15 ઓગસ્ટના સ્વાતંત્ર્ય દિવસ પહેલાં કેન્દ્રના પ્રોટોકોલ, રાષ્ટ્રગીતના કાનૂની દરજ્જા અને ફરજિયાત ગાયનના મુદ્દે નાગાલેન્ડમાં વિરોધે હવે વ્યાપક ચર્ચા જગાવી છે. એક તરફ સરકાર રાષ્ટ્રીય ગીતને રાષ્ટ્રીય એકતા અને દેશભક્તિ સાથે જોડીને તેનું મહત્વ વધારવા માગે છે, તો બીજી તરફ NBCC અને નાગા વિદ્યાર્થી સંગઠનોનો આગ્રહ છે કે રાષ્ટ્રભક્તિની સાથે વ્યક્તિની ધાર્મિક સ્વતંત્રતા અને અંતરાત્માના અધિકારનું પણ સમાન રીતે રક્ષણ થવું જોઈએ.
