Yashwant Varma Case: અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ યશવંત વર્મા સામે થયેલા ગંભીર આરોપોની તપાસ કરનાર ત્રણ સભ્યોની સમિતિનો અહેવાલ બુધવારે, 12 ઓગસ્ટે લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે જસ્ટિસ વર્મા તેમના સત્તાવાર નિવાસસ્થાનના પરિસરમાંથી મળી આવેલી મોટી માત્રામાં રોકડ અંગે કોઈ વિશ્વસનીય અને સંતોષકારક સ્પષ્ટતા આપી શક્યા નહોતા. સમિતિએ નોંધ્યું છે કે તપાસ દરમિયાન તેમણે અપેક્ષિત સહકાર આપ્યો નહોતો અને અનેક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નોના સ્પષ્ટ જવાબ પણ રજૂ કર્યા નહોતા.

આગની ઘટના બાદ શરૂ થઈ હતી તપાસ

આ સમગ્ર મામલો 14 માર્ચ 2025ના રોજ સામે આવ્યો હતો, જ્યારે દિલ્હીમાં આવેલા જસ્ટિસ યશવંત વર્માના સત્તાવાર નિવાસસ્થાન, 30 તુગલક ક્રેસન્ટ ખાતે આગની ઘટના બની હતી. આગથી નુકસાન પામેલા એક સ્ટોરરૂમમાંથી કથિત રીતે મોટી માત્રામાં રોકડ મળી આવી હોવાના દાવા થયા હતા. આ ઘટનાએ ન્યાયતંત્રમાં ગંભીર ચર્ચા જગાવી હતી, જેના પગલે જસ્ટિસ વર્મા સામે સત્તાવાર તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી.

ત્રણ સભ્યોની સમિતિએ કરી તપાસ

જસ્ટિસ વર્માના કેસની તપાસ જજેસ ઇન્ક્વાયરી એક્ટ, 1968 હેઠળ કરવામાં આવી હતી. આ તપાસ માટે રચાયેલી ત્રણ સભ્યોની સમિતિમાં સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ અરવિંદ કુમાર, બોમ્બે હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ શ્રી ચંદ્રશેખર અને કર્ણાટક હાઇકોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલ બી. વી. આચાર્યનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. સમિતિએ વિવિધ દસ્તાવેજો, સાક્ષીઓના નિવેદનો અને ઉપલબ્ધ પુરાવાના આધારે પોતાની તપાસ પૂર્ણ કરી હતી.

રોકડની ચોક્કસ માત્રા નક્કી કરવી શક્ય નહોતી

સમિતિના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે સ્ટોરરૂમમાંથી મળી આવેલી રોકડની ચોક્કસ માત્રા નક્કી કરવી શક્ય બની નહોતી. કારણ કે સ્થળ પરથી નોટો જપ્ત કરવામાં આવી નહોતી, તેમની સત્તાવાર યાદી તૈયાર કરવામાં આવી નહોતી અને પંચનામું પણ કરવામાં આવ્યું નહોતું. તેમ છતાં, સમિતિએ સ્પષ્ટ કર્યું કે સ્થળ પરથી માત્ર થોડા નોટોના ટુકડા જ નહીં પરંતુ 500 રૂપિયાની નોટોના બંડલો, ગડ્ડીઓ અને ઢગલા બળેલી, અડધી બળેલી, ભીની અને વેરવિખેર હાલતમાં જોવા મળ્યા હતા. આ પરિસ્થિતિને સમિતિએ નોંધપાત્ર ગણાવી હતી.

પોલીસ અને ફાયર વિભાગે પણ રોકડ જપ્ત કરી નહોતી

અહેવાલમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે પોલીસ અને ફાયર વિભાગના અધિકારીઓએ ઘટનાસ્થળેથી રોકડ જપ્ત કરી નહોતી અથવા તેની સત્તાવાર નોંધ પણ લીધી નહોતી. સમિતિના જણાવ્યા મુજબ, સંબંધિત અધિકારીઓને એવી અપેક્ષા હતી કે કાર્યરત ન્યાયાધીશના સરકારી નિવાસસ્થાનનો મામલો હોવાથી તેની અલગથી સત્તાવાર કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. સમિતિએ આ પ્રક્રિયાત્મક ખામી અંગે પણ નોંધ લીધી હતી.

જસ્ટિસ વર્માની દલીલ અને સમિતિનું મૂલ્યાંકન

જસ્ટિસ વર્માએ પોતાના બચાવમાં જણાવ્યું હતું કે જે સ્ટોરરૂમમાંથી રોકડ મળી હોવાનું કહેવામાં આવે છે ત્યાં માત્ર તેમનું જ નિયંત્રણ નહોતું અને અન્ય લોકોનું પણ આવનજાવન હતું. જોકે સમિતિએ તેમના અગાઉના નિવેદનનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે તેમણે જ અગાઉ જણાવ્યું હતું કે ત્યાં તાળાબંધ કેબિનેટ રાખવામાં આવી હતી. સમિતિના મતે, વ્યક્તિગત સામાન રાખવામાં આવતી કેબિનેટ અંગે નિવાસસ્થાનના રહેવાસીને સંપૂર્ણ અજાણ ગણાવી શકાય નહીં.

જસ્ટિસ વર્માએ પોતાના જવાબમાં જણાવ્યું હતું કે તેમને સ્ટોરરૂમમાં કોઈ રોકડ રાખવામાં આવી હોવાની જાણ નહોતી અને તેમના પરિવારના અન્ય સભ્યોને પણ તેની કોઈ માહિતી નહોતી. તેથી રોકડના સ્ત્રોત અથવા માલિક વિશે તેઓ કોઈ સ્પષ્ટતા આપી શકતા નથી. તેમણે એ દલીલ પણ નકારી કાઢી હતી કે સ્ટોરરૂમમાંથી કોઈએ નોટો હટાવી હતી.

તપાસમાં સહકાર ન આપવાનો સમિતિનો આક્ષેપ

સમિતિના અહેવાલ મુજબ, શરૂઆતમાં જસ્ટિસ વર્મા તપાસમાં જોડાયા હતા અને પોતાના પક્ષમાં પુરાવા રજૂ કરવા માટે સમય પણ માંગ્યો હતો. જોકે, બાદમાં તેમણે અચાનક તપાસની કાર્યવાહીમાંથી પોતાને અલગ કરી દીધા અને આગળની કાર્યવાહીનો ભાગ બનવાનો ઇનકાર કર્યો. સમિતિએ નોંધ્યું કે તેમણે સાક્ષી તરીકે શપથપૂર્વક નિવેદન આપ્યું નહોતું અને જિરહનો પણ સામનો કર્યો નહોતો. પરિણામે સમિતિએ તેમની વિરુદ્ધ પ્રતિકૂળ તારણ નોંધ્યું.

સમિતિએ એમ પણ જણાવ્યું કે જસ્ટિસ વર્મા રોકડના કાયદેસર સ્ત્રોત, તેના માલિક અથવા તે સ્ટોરરૂમમાં કેવી રીતે પહોંચી તેની કોઈ વિશ્વસનીય માહિતી આપી શક્યા નહોતા. રોકડ કોઈ ષડયંત્ર હેઠળ રાખવામાં આવી હોવાનું તેમનું અનુમાન પણ કોઈ પુરાવાથી સમર્થિત થઈ શક્યું નહોતું.

ષડયંત્રના દાવાને પુરાવા ન મળ્યા

અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે તપાસ દરમિયાન કોઈ એવી વ્યક્તિની ઓળખ થઈ નહોતી જે આ રોકડ પરિસરમાં લાવી શકે. કોઈ અનધિકૃત પ્રવેશનો પુરાવો પણ મળ્યો નહોતો. સમિતિના મતે, એટલી મોટી માત્રામાં રોકડ કોઈની નજરમાં આવ્યા વગર પરિસરમાં લાવવામાં આવી હોય તેવા દાવાને સમર્થન આપતા કોઈ વિશ્વસનીય પુરાવા રજૂ કરવામાં આવ્યા નહોતા. તેથી આ દલીલ માત્ર સંભાવના સુધી મર્યાદિત રહી હતી.

ઇન-હાઉસ તપાસથી લઈને રાજીનામા સુધીની સમગ્ર કાર્યવાહી

આ કેસમાં મે 2025માં દિલ્હી હાઇકોર્ટમાં ત્રણ સભ્યોની ઇન-હાઉસ તપાસ સમિતિ રચવામાં આવી હતી. આ સમિતિએ આરોપોને વિશ્વસનીય ગણાવી અહેવાલ તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયાધીશ સંજીવ ખન્નાને સોંપ્યો હતો. ત્યારબાદ જસ્ટિસ વર્માને રાજીનામું આપવા અથવા સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ લેવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી.

જસ્ટિસ વર્માએ એપ્રિલ 2026માં રાજીનામું આપ્યું હતું. તે પહેલાં તેમણે ઇન-હાઉસ સમિતિના અહેવાલને પડકારતી અરજી સુપ્રીમ કોર્ટમાં કરી હતી, પરંતુ ઑગસ્ટ 2025માં સુપ્રીમ કોર્ટે તેમની અરજી ફગાવી દીધી હતી. બાદમાં તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયાધીશે દિલ્હી હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશનો અહેવાલ તેમજ આગથી અસરગ્રસ્ત રૂમનો વિડિયો પણ જાહેર કર્યો હતો.

રાજીનામા બાદ આગળની કાર્યવાહી અંગે અનિશ્ચિતતા

જુલાઈ 2025માં લોકસભાના 100થી વધુ સભ્યોએ જસ્ટિસ વર્માને પદ પરથી હટાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટે રાષ્ટ્રપતિ સમક્ષ નોટિસ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. જોકે, જસ્ટિસ વર્મા પહેલેથી જ રાજીનામું આપી ચૂક્યા હોવાથી તેમની વિરુદ્ધ સંવિધાનિક પ્રક્રિયાના આગામી પગલાં અંગે હવે સ્પષ્ટતા નથી. તકનીકી રીતે તેમના રાજીનામા સાથે ન્યાયાધીશ તરીકે તેમની સામે ચાલી રહેલી કાર્યવાહીનો અંત આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.