Modi Press Conference: પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની પ્રેસ કોન્ફરન્સથી દૂર રહેવાની રાજકીય ચર્ચા ફરી તેજ બની છે. ખાસ કરીને વિદેશ પ્રવાસ દરમિયાન પણ તેઓ સંયુક્ત પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં પત્રકારોના સીધા સવાલોના જવાબ આપતા નથી, જેને લઈને ભારતની લોકશાહી, મીડિયા સ્વતંત્રતા અને સરકારની પારદર્શિતા અંગે સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે.
G7 દરમિયાન સામે આવેલી ઘટના
જૂન મહિનામાં G7 બેઠક દરમિયાન ફ્રાન્સમાં પ્રધાનમંત્રી મોદી અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સાથે મીડિયા સામે આવ્યા હતા. સમગ્ર કાર્યક્રમ આશરે 18 મિનિટ ચાલ્યો, પરંતુ મોદીએ માત્ર 1 મિનિટ 56 સેકન્ડનું નિવેદન આપ્યું અને તે પણ લખેલા લખાણમાંથી વાંચ્યું. બાકીનો મોટાભાગનો સમય ટ્રમ્પ બોલ્યા હતા. અમેરિકાના વ્હાઇટ હાઉસે સંપૂર્ણ 18 મિનિટનો વીડિયો જાહેર કર્યો, જ્યારે મોદીના સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ પરથી માત્ર તેમનું નિવેદન જ શેર કરવામાં આવ્યું.
અમેરિકી રાજદૂતના દાવાથી વિવાદ
ભારતમાં અમેરિકાના રાજદૂત સર્જિયો ગોરે એક કાર્યક્રમમાં દાવો કર્યો કે G7 દરમિયાન ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય તરફથી એવી વિનંતી કરવામાં આવી હતી કે પ્રેસને આવવા દેવામાં આવે, પરંતુ કોઈ સવાલ ન પૂછવામાં આવે. ગોરના જણાવ્યા મુજબ તેમણે આ વાત ટ્રમ્પને જણાવી હતી. જોકે કાર્યક્રમ પૂર્ણ થયા બાદ ટ્રમ્પે પોતે જ પત્રકારોને સવાલ પૂછવા આમંત્રિત કર્યા અને ત્યારબાદ પ્રેસ સાથે સીધી વાતચીત થઈ.
આ દાવા બાદ પત્રકારો અને રાજકીય વર્તુળોમાં સવાલ ઊઠ્યો કે જો ભારત તરફથી ખરેખર આવી વિનંતી કરવામાં આવી હતી, તો તેનો હેતુ શું હતો? વિદેશ મંત્રાલયે આ અંગે સ્પષ્ટ જવાબ આપવો જોઈએ તેવી માંગ પણ કરવામાં આવી.
વિદેશ મંત્રાલયની દલીલ પર પણ સવાલ
સૂત્રોના હવાલાથી એવો જવાબ સામે આવ્યો કે VVIP પ્રવાસ દરમિયાન જાહેર ઉપસ્થિતિ અંગે આવી ચર્ચાઓ સામાન્ય પ્રક્રિયાનો ભાગ છે. સાથે એવું પણ કહેવાયું કે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના અનિશ્ચિત વર્તનને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતીય પક્ષ સતર્ક રહે છે.
પરંતુ આ દલીલ સામે સવાલ એ છે કે ટ્રમ્પ અને મોદી વચ્ચે અનેક વખત મિત્રતાપૂર્ણ મુલાકાતો થઈ છે. ‘હાઉડી મોદી’થી લઈને ‘નમસ્તે ટ્રમ્પ’ સુધી બંને નેતાઓએ જાહેરમાં એકબીજાની મિત્રતાનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. તો પછી ટ્રમ્પના વર્તનને કારણે મોદીને પત્રકારોના સવાલોથી દૂર રાખવાની જરૂર શા માટે પડે?
વિદેશ પ્રવાસોમાં પણ પ્રેસથી અંતર
આ મુદ્દો માત્ર ટ્રમ્પ સુધી મર્યાદિત નથી. ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોં, જાપાનના વડાપ્રધાન અને ઓસ્ટ્રેલિયાના વડાપ્રધાન એન્થની અલ્બનીઝ સાથેની મુલાકાતોમાં પણ મોદી પત્રકારોના સીધા સવાલોથી મોટા ભાગે દૂર રહ્યા છે. જુલાઈમાં ઓસ્ટ્રેલિયા પ્રવાસ દરમિયાન મીડિયા હાજર હતું, પરંતુ સવાલો પૂછવાની મંજૂરી ન મળ્યાની ચર્ચા થઈ હતી.
2023માં G20 દરમિયાન અમેરિકાના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ જો બાઇડન સાથે મોદીની મુલાકાત વખતે પણ અમેરિકન પ્રેસ કોરને નજીક જવાની મંજૂરી ન મળ્યાનો અહેવાલ સામે આવ્યો હતો. ત્યારબાદ બાઇડનના પ્રેસ સચિવને પણ આ અંગે સવાલોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
સબરીના સિદ્દીકીનો સવાલ અને ત્યારબાદ વિવાદ
2023માં વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલની પત્રકાર સબરીના સિદ્દીકીએ મોદીને ભારતમાં લઘુમતી સમુદાયોના અધિકારો અને વિરોધના અવાજ અંગે સવાલ કર્યો હતો. મોદીએ જવાબમાં ‘સબકા સાથ, સબકા વિકાસ, સબકા વિશ્વાસ, સબકા પ્રયાસ’ના સિદ્ધાંતનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
આ પ્રેસ કોન્ફરન્સ બાદ સિદ્દીકી સોશિયલ મીડિયા પર ભારે ટ્રોલિંગનો ભોગ બની હતી. સ્થિતિ એટલી ગંભીર બની હતી કે અમેરિકાના તત્કાલીન રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદના પ્રવક્તા જોન કિર્બીએ પણ પત્રકાર સાથે થયેલા વર્તનની ટીકા કરી હતી.
મનમોહન સિંહની પ્રેસ કોન્ફરન્સ સાથે સરખામણી
આ ચર્ચામાં પૂર્વ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહની 3 જાન્યુઆરી 2014ની પ્રેસ કોન્ફરન્સનો ઉલ્લેખ પણ થઈ રહ્યો છે. આ પ્રેસ કોન્ફરન્સ લગભગ સવા કલાક ચાલી હતી, જેમાં આશરે 100 પત્રકારો હાજર રહ્યા અને 62 સવાલો પૂછવામાં આવ્યા હતા. ભ્રષ્ટાચાર, મોંઘવારી અને 1984ના રમખાણો સહિત અનેક મુશ્કેલ મુદ્દાઓ પર સીધા સવાલ થયા હતા.
તેની સરખામણીએ મોદી સરકારના લાંબા કાર્યકાળ દરમિયાન વડાપ્રધાનની આવી ખુલ્લી અને લાંબી પ્રેસ કોન્ફરન્સનો અભાવ જોવા મળે છે. વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી નિયમિત રીતે પત્રકારો સામે સવાલોના જવાબ આપે છે, જેના કારણે આ તફાવત વધુ ચર્ચામાં આવે છે.
રાહુલ ગાંધીના નિવેદનથી પણ રાજકીય ચર્ચા
રાહુલ ગાંધીએ અગાઉ એવો દાવો કર્યો હતો કે મોદી મીડિયા સામે જઈને સવાલોના જવાબ આપી શકતા નથી. આ નિવેદન પર ભાજપ અને સરકાર સમર્થક મીડિયામાં જેટલી ચર્ચા થવી જોઈએ તેટલી ન થઈ હોવાનો પણ આક્ષેપ કરવામાં આવે છે. વિપક્ષનો સવાલ છે કે જો આ દાવો ખોટો હોય તો વડાપ્રધાન નિયમિત પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરીને તેને ખોટો સાબિત કેમ નથી કરતા?
ભારતની વૈશ્વિક છબીનો સવાલ
ચર્ચા માત્ર પ્રેસ કોન્ફરન્સ સુધી મર્યાદિત નથી. પ્યુ રિસર્ચના 36 દેશોમાં થયેલા એક સર્વેમાં કેટલાક દેશોમાં ભારત અંગે નકારાત્મક અભિપ્રાયનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર જોવા મળ્યું. અમેરિકામાં 50 ટકા, ઓસ્ટ્રેલિયામાં 55 ટકા, સિંગાપોરમાં 48 ટકા અને મલેશિયામાં 58 ટકા લોકોએ ભારત પ્રત્યે નકારાત્મક અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો હોવાનું જણાવાયું છે. બીજી તરફ 12 દેશોમાં 50થી 79 ટકા લોકોનો ભારત પ્રત્યે સકારાત્મક અભિપ્રાય હતો.
આ ઉપરાંત 2025માં વડાપ્રધાનના વિદેશ પ્રવાસો પર આશરે 187 કરોડ રૂપિયાના સરકારી ખર્ચનો દાવો પણ ચર્ચામાં છે. આ વર્ષે અત્યાર સુધીના પ્રવાસોને લઈને પ્રતિ કલાકના ખર્ચ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. અમેરિકાના ચાર પ્રવાસો પર આશરે 74 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
વિદેશ નીતિ અને સીધા સવાલોની જરૂરિયાત
અમેરિકાની વિઝા નીતિ, ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો, H-1B અને અન્ય વિઝા સંબંધિત મુદ્દાઓ, ટ્રેડ ડીલ અને રશિયન તેલ ખરીદતા દેશો પર સંભવિત 100 ટકા ટેરિફ જેવા મુદ્દાઓ ભારત-અમેરિકા સંબંધો માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આ તમામ મુદ્દાઓ પર વડાપ્રધાનને સીધા સવાલ પૂછવાની અને તેમના જવાબો જાહેરમાં સાંભળવાની જરૂરિયાત છે.
અંતે મૂળ સવાલ એ જ રહે છે: જો સરકારને પોતાની નીતિઓ અને નિર્ણયોમાં વિશ્વાસ છે, તો વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ખુલ્લી પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરીને પત્રકારોના સીધા અને મુશ્કેલ સવાલોના જવાબ કેમ નથી આપતા? ભારત જેવી લોકશાહીમાં આ સવાલ માત્ર વડાપ્રધાનનો નહીં, પરંતુ સરકારની પારદર્શિતા અને મીડિયાની ભૂમિકા સાથે પણ જોડાયેલો છે.
