Indian Elderly Frailty: સોશિયલ મીડિયા પર ઘણીવાર 70 વર્ષની વિદેશી મહિલાને મેરાથોન દોડતી, 75 વર્ષના વ્યક્તિને જિમમાં વજન ઉઠાવતાં અથવા 80 વર્ષની મહિલાને સાઇકલિંગ અને હાઇકિંગ કરતાં જોવામાં આવે છે. તેની સામે ભારતમાં 60-65 વર્ષની ઉંમરે જ ઘણા લોકો ઘૂંટણની સમસ્યા, સીડીઓ ચઢવામાં મુશ્કેલી અથવા જમીન પરથી ઊઠવા માટે સહારાની જરૂરિયાતની ફરિયાદ કરતા જોવા મળે છે. સામાન્ય રીતે આ તફાવતને જીન્સ અથવા ખાણીપીણી સાથે જોડવામાં આવે છે, પરંતુ ઉપલબ્ધ આંકડા જીવનશૈલી અને શારીરિક સક્રિયતાની ભૂમિકા તરફ પણ ધ્યાન દોરે છે.

લાઇફ એક્સપેક્ટેન્સીથી આગળ હેલ્ધી લાઇફ

જાપાનમાં સરેરાશ લાઇફ એક્સપેક્ટેન્સી આશરે 84 વર્ષ, યુરોપના અનેક દેશોમાં 81થી 83 વર્ષ, જ્યારે સિંગાપોર અને દક્ષિણ કોરિયામાં આશરે 83 વર્ષ છે. ભારતમાં આ આંકડો આશરે 70 વર્ષ છે. પરંતુ માત્ર કેટલા વર્ષ જીવીએ છીએ તે પૂરતું માપદંડ નથી. વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠનનો Healthy Life Expectancy એટલે કે HALE વ્યક્તિ કેટલાં વર્ષો સુધી સ્વસ્થ અને પ્રમાણમાં સ્વતંત્ર રીતે જીવી શકે છે તે દર્શાવે છે.

સિંગાપોરમાં HALE આશરે 73.6 વર્ષ, જાપાનમાં 73.4 અને દક્ષિણ કોરિયામાં 72.5 વર્ષ છે, જ્યારે વૈશ્વિક સરેરાશ આશરે 63.7 વર્ષ છે. ભારતમાં આ આંકડો આશરે 60 વર્ષની આસપાસ છે. એટલે ભારતમાં જીવનના અંતિમ વર્ષોમાં બીમારી, નબળાઈ અથવા અન્ય પર નિર્ભરતાનો સમય વધુ મહત્વનો મુદ્દો બની જાય છે.

ભારતમાં વૃદ્ધોની નબળાઈનો ચિંતાજનક આંકડો

ભારતમાં Longitudinal Ageing Study in India એટલે કે LASI વૃદ્ધાવસ્થાની સ્થિતિ અંગેનો મહત્વપૂર્ણ અભ્યાસ છે. તેમાં 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના આશરે 28,000થી 31,000 લોકોના ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમાં માત્ર પ્રશ્નો પૂછવામાં આવ્યા નહોતા, પરંતુ ચાલવાની ક્ષમતા, ગ્રિપ સ્ટ્રેન્થ અને અન્ય શારીરિક માપદંડો પણ જોવામાં આવ્યા હતા.

અભ્યાસમાં 60 વર્ષથી વધુ ઉંમરના આશરે 30 ટકા લોકો ફ્રેઇલ એટલે કે શારીરિક રીતે નબળા શ્રેણીમાં આવ્યા. પુરુષોમાં આ પ્રમાણ આશરે 27 ટકા અને મહિલાઓમાં આશરે 32 ટકા હતું. અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય તુલનાત્મક સંશોધનમાં ભારત, ચીન, ઘાના, મેક્સિકો, રશિયા અને દક્ષિણ આફ્રિકા જેવા દેશોમાં વૃદ્ધોની ફ્રેઇલ્ટીની તુલના કરવામાં આવી હતી, જેમાં ભારતનું પ્રમાણ ચિંતાજનક રીતે ઊંચું જોવા મળ્યું.

ગ્રિપ સ્ટ્રેન્થ અને ફિઝિકલ એક્ટિવિટીનું મહત્વ

ફ્રેઇલ્ટી માપવા માટે થાક, વજનમાં ઘટાડો, ગ્રિપ સ્ટ્રેન્થ, ચાલવાની ઝડપ અને શારીરિક પ્રવૃત્તિ જેવા માપદંડોનો ઉપયોગ થાય છે. LASIના આંકડાઓ અનુસાર 60 વર્ષથી ઉપરના પુરુષોમાં ગ્રિપ સ્ટ્રેન્થની સમસ્યા નોંધપાત્ર હતી. આશરે 79 ટકા પુરુષોમાં નબળી ગ્રિપ સ્ટ્રેન્થ જોવા મળી હતી અને 75 વર્ષથી ઉપરના પુરુષોમાં આ પ્રમાણ 95 ટકા સુધી પહોંચ્યું હતું. મહિલાઓમાં આશરે 82 ટકા લોકો ઓછી શારીરિક પ્રવૃત્તિની શ્રેણીમાં આવ્યા હતા, જ્યારે સૌથી વૃદ્ધ જૂથમાં આ પ્રમાણ 93 ટકા હતું.

60 વર્ષથી ઉપરના ભારતીય પુરુષોની સરેરાશ ગ્રિપ સ્ટ્રેન્થ 32.26 કિલોગ્રામ અને મહિલાઓની 23.70 કિલોગ્રામ નોંધાઈ હતી. ગ્રિપ સ્ટ્રેન્થને માત્ર હાથની તાકાત નહીં પરંતુ સમગ્ર શરીરની શારીરિક ક્ષમતા સાથે જોડાયેલા મહત્વપૂર્ણ સૂચક તરીકે જોવામાં આવે છે.

હાડકાંની નબળાઈ અને પડવાના જોખમમાં વધારો

ભારતમાં મહિલાઓમાં ઓસ્ટિયોપોરોસિસ અંગેના એક અભ્યાસમાં ઉંમર વધવાની સાથે જોખમ ઝડપથી વધતું જોવા મળ્યું. 30થી 39 વર્ષની ઉંમરમાં તેનું પ્રમાણ આશરે 3 ટકા, 40થી 49માં 3.4 ટકા, 50થી 59માં 14.3 ટકા, 60થી 69માં 18.6 ટકા અને 70 વર્ષ બાદ 36.4 ટકા સુધી પહોંચ્યું હતું.

અન્ય ભારતીય સંશોધન મુજબ આશરે દર બીજા પુખ્ત વ્યક્તિમાં ઓસ્ટિયોપીનિયા અને દર પાંચમાંથી એકમાં ઓસ્ટિયોપોરોસિસ જોવા મળ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. મેનોપોઝ પછીની આશરે એક તૃતીયાંશ મહિલાઓમાં પણ ઓસ્ટિયોપોરોસિસ જોવા મળે છે. LASIના આંકડા મુજબ આશરે 11.5 ટકા વૃદ્ધોએ તાજેતરના વર્ષોમાં પડવાની ઘટના નોંધાવી હતી, જેમાં મહિલાઓનું પ્રમાણ વધુ હતું.

જીન્સ કરતાં જીવનશૈલીની ભૂમિકા

આ તફાવતને માત્ર જીન્સથી સમજાવવો મુશ્કેલ છે. જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા એશિયન દેશોમાં વૃદ્ધ લોકોની સ્વસ્થ જીવનશૈલીના આંકડા ઊંચા છે. સિંગાપોરમાં પણ ઊંચી HALE જોવા મળે છે, જ્યાં મોટી ભારતીય વસ્તી પણ છે. છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓમાં વિકસિત દેશોમાં જાહેર આરોગ્ય નીતિઓ, પાર્ક, ચાલવા માટેની સુવિધાઓ, સાયકલિંગ અને વૃદ્ધો માટેની શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ પર વધુ ભાર મૂકાયો છે.

મસલ્સ માટે વોકિંગ સાથે સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ જરૂરી

માનવ શરીરમાં મસલ્સ અને હાડકાંની મજબૂતીનો મહત્વપૂર્ણ આધાર યુવાનીમાં બને છે. આશરે 25થી 30 વર્ષની ઉંમર સુધી શરીર પોતાની મહત્તમ મસલ અને હાડકાંની ક્ષમતા વિકસાવે છે અને ત્યારબાદ ધીમે ધીમે ઘટાડો શરૂ થાય છે. ભારતમાં યુવાનોના જીવનમાં અભ્યાસ, નોકરી અને અન્ય જવાબદારીઓ વચ્ચે નિયમિત સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગ માટે ઓછું ધ્યાન આપવામાં આવે છે.

વોકિંગ હૃદય અને સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય માટે ઉપયોગી છે, પરંતુ મસલ્સ જાળવવા માટે રેઝિસ્ટન્સ આધારિત કસરત પણ જરૂરી બની શકે છે. ઉંમર વધે ત્યારે યોગ્ય માર્ગદર્શન હેઠળ હળવું વજન, રેઝિસ્ટન્સ બેન્ડ અથવા ખુરશી પરથી ઊઠવા-બેસવા જેવી કસરતો શારીરિક ક્ષમતા જાળવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

ઘી-દૂધની પરંપરા અને બદલાતી જીવનશૈલી

દૂધ, દહીં અને અન્ય ડેરી ઉત્પાદનો પ્રોટીન, કેલ્શિયમ અને કેટલાક જરૂરી પોષક તત્વો પૂરા પાડી શકે છે. પરંતુ ઘી મુખ્યત્વે ચરબી અને ઊર્જાનો સ્ત્રોત છે; તે પોતે મસલ્સ અથવા હાડકાં બનાવવાનું મુખ્ય સાધન નથી. પરંપરાગત રીતે વધુ ઘી અને ઊર્જાવાળો ખોરાક એવી જીવનશૈલી સાથે જોડાયેલો હતો જેમાં લોકો ખેતરમાં ભારે શારીરિક મહેનત કરતા, ચાલતા અને વજન ઊંચકતા.

આજે ટ્રેક્ટર, વાહનો અને ડેસ્ક આધારિત કામના કારણે શારીરિક મહેનત ઘટી છે. તેથી જૂની ખાણીપીણીની રીતને એ જ પ્રમાણમાં રાખીને શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઘટાડવાથી વજન વધવા અને મેટાબોલિક સમસ્યાઓનું જોખમ વધી શકે છે.

વિટામિન ડી અને પ્રોટીનની કમી પણ મહત્વની

ભારતમાં વિટામિન ડીની કમી વ્યાપક હોવાનું અનેક અભ્યાસોમાં સૂચવાયું છે. વિટામિન ડી શરીરમાં કેલ્શિયમના શોષણ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. સાથે જ પ્રોટીનનું પૂરતું સેવન મસલ્સ જાળવવા માટે જરૂરી છે. રજૂ કરવામાં આવેલા આંકડા મુજબ ભારતમાં સરેરાશ પ્રોટીન ઇન્ટેક આશરે 47 ગ્રામ પ્રતિ દિવસ છે, જ્યારે વૈશ્વિક સરેરાશ આશરે 68 ગ્રામ જણાવવામાં આવે છે.

વૃદ્ધાવસ્થાને આરામ નહીં, સક્રિય જીવન સાથે જોડવાની જરૂર

ભારતીય પરિવારોમાં વૃદ્ધોને પ્રેમ અને કાળજીના કારણે ઘણીવાર કામથી દૂર રાખવામાં આવે છે. વજન ઊંચકવા, સીડીઓ ચઢવા અથવા એકલા બહાર જવા જેવી પ્રવૃત્તિઓથી તેમને રોકવામાં આવે છે. પરંતુ શરીરનો ઉપયોગ ઓછો થવાથી મસલ્સ અને શારીરિક ક્ષમતા પણ ઘટી શકે છે. આથી વૃદ્ધાવસ્થાને સંપૂર્ણ આરામ સાથે જોડવાને બદલે સુરક્ષિત અને યોગ્ય શારીરિક પ્રવૃત્તિ સાથે જોડવાની જરૂર છે.

બદલાવ માટે ઉંમર ક્યારેય મોડું નથી

મસલ્સનું એક મહત્વનું લક્ષણ એ છે કે યોગ્ય સ્ટ્રેન્થ ટ્રેનિંગથી વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ તેમાં સુધારો શક્ય છે. 80 અને 90 વર્ષની ઉંમરના લોકોમાં પણ યોગ્ય માર્ગદર્શન હેઠળ સ્ટ્રેન્થ, બેલેન્સ અને શારીરિક ક્ષમતામાં સુધારો થઈ શકે છે. તેથી માત્ર ચાલવા કરતાં વોકિંગ સાથે અઠવાડિયામાં બે-ત્રણ વખત યોગ્ય રેઝિસ્ટન્સ કસરત, આહારમાં દાળ, દહીં, દૂધ, પનીર અથવા ઈંડા જેવા પ્રોટીન સ્ત્રોતો અને જરૂરિયાત મુજબ વિટામિન ડી તથા હાડકાંની તપાસ પર ધ્યાન આપવું મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.

આ આખી ચર્ચાનો મુદ્દો વિદેશી લોકોને વધુ સારા કે ભારતીયોને નબળા ગણાવવાનો નથી. સોશિયલ મીડિયા પર દેખાતી 70-80 વર્ષની ઉંમરના ફિટ લોકો પણ સામાન્ય વસ્તીનું સંપૂર્ણ પ્રતિનિધિત્વ કરતા નથી. પરંતુ ભારતના પોતાના અભ્યાસોમાં દેખાતા ફ્રેઇલ્ટી, નબળી ગ્રિપ સ્ટ્રેન્થ અને હાડકાંની નબળાઈના આંકડા અવગણવા જેવા નથી. લાંબું જીવન મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ પોતાના જીવનના અંતિમ વર્ષો શક્ય તેટલા સ્વતંત્ર, સક્રિય અને સન્માનપૂર્ણ રીતે જીવવા માટે આજની જીવનશૈલીમાં શારીરિક પ્રવૃત્તિ, યોગ્ય પોષણ અને મસલ્સ-હાડકાંની સંભાળને વધુ મહત્વ આપવાની જરૂર છે.