Vande Mataram Controversy: વંદે માતરમના સંપૂર્ણ છ અંતરા ગાવાને લઈને દેશના રાજકારણમાં ફરી એકવાર ઉગ્ર ચર્ચા શરૂ થઈ છે. રાષ્ટ્રીય ગીત સાથે જોડાયેલા આ મુદ્દાને લઈને ભાજપ અને કોંગ્રેસ આમને-સામને આવી ગયા છે. રાજકીય વર્તુળોમાં એવી ચર્ચા ચાલી રહી છે કે ભાજપે ફરી એકવાર કોંગ્રેસને રાષ્ટ્રવાદના મુદ્દે ઘેરવાની તક મેળવી છે, જ્યારે કોંગ્રેસ માટે આ મુદ્દો રાજકીય રીતે મુશ્કેલ સ્થિતિ ઊભી કરી રહ્યો છે.
કેરળથી દિલ્હી સુધી કોંગ્રેસમાં વંદે માતરમને લઈને મતભેદ
કેરળમાં સ્વતંત્રતા દિવસના સત્તાવાર ધ્વજારોહણ કાર્યક્રમ દરમિયાન મુખ્યમંત્રી વીડી સતીશને રાષ્ટ્રીય ગીતના ગાનને દૂર રાખ્યું હોવાનું સામે આવ્યું હતું. બીજી તરફ કોંગ્રેસ શાસિત અન્ય રાજ્યોના નેતાઓ ડીકે શિવકુમાર, રેવંત રેડ્ડી અને સુખવિંદર સિંહ સુખ્ખુએ કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયના આદેશ અનુસાર વંદે માતરમના તમામ છ અંતરા ગાવાનો નિર્ણય કર્યો હતો.
નવી દિલ્હીમાં કોંગ્રેસ મુખ્યાલય ખાતે પણ આ મુદ્દો ચર્ચાનો વિષય બન્યો. કાર્યક્રમ દરમિયાન વંદે માતરમના બીજા અંતરાથી આગળના ભાગનું ગાન શરૂ થતાં કોંગ્રેસના નેતાઓમાં અસહજતા જોવા મળી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો. સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી અને મલ્લિકાર્જુન ખડગે સહિતના નેતાઓની પ્રતિક્રિયાઓએ પણ ચર્ચા જગાવી. આ સમગ્ર ઘટનાએ કોંગ્રેસની અંદર આ મુદ્દે સ્પષ્ટતા અને સંગઠનાત્મક સંકલન અંગે સવાલો ઊભા કર્યા.
ભાજપે કોંગ્રેસ પર લઘુમતી તુષ્ટિકરણનો આરોપ લગાવ્યો
કોંગ્રેસ કાર્યસમિતિએ બાદમાં મૂળ બે અંતરાવાળા વંદે માતરમના સ્વરૂપને જ સમર્થન આપ્યું. ત્યારબાદ ભાજપે કોંગ્રેસ પર હુમલો વધુ તેજ કર્યો. ભાજપના નેતાઓએ વિપક્ષી પાર્ટી પર લઘુમતી તુષ્ટિકરણનો આરોપ લગાવ્યો અને દલીલ કરી કે વંદે માતરમના આગળના અંતરામાં દુર્ગા, કમલા એટલે કે લક્ષ્મી અને વાણી એટલે કે સરસ્વતી જેવી હિંદુ દેવી-દેવતાઓનો ઉલ્લેખ હોવાથી કોંગ્રેસ છ અંતરા અંગે પાછળ હટી રહી છે.
ભાજપની બેઠકમાં પણ છ અંતરાવાળું વંદે માતરમ ગાવા માટે વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી. જોકે, મોટાભાગના નેતાઓ ગીતના શબ્દો સંપૂર્ણ રીતે ગાવાને બદલે માત્ર હોઠ હલાવતા જોવા મળ્યા હોવાની ટીકા પણ કરવામાં આવી. આથી રાષ્ટ્રવાદના પ્રદર્શન અને વાસ્તવિક પ્રતિબદ્ધતા વચ્ચેનો તફાવત પણ ચર્ચામાં આવ્યો.
વંદે માતરમની ચર્ચા વચ્ચે મોંઘવારી અને બેરોજગારીના સવાલો
આ સમગ્ર વિવાદ સામે એક મોટો સવાલ એ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો છે કે સરકાર અને ભાજપ પોતાની રાજકીય ઊર્જા વંદે માતરમના અંતરાઓના મુદ્દા પર કેમ કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે, જ્યારે સામાન્ય લોકો સામે મોંઘવારી, બેરોજગારી અને જાહેર સુવિધાઓ જેવા પ્રશ્નો છે.
તાજેતરના અહેવાલોમાં ખાંડના ભાવમાં વધારો, રસોડાની ચીજવસ્તુઓ અને અન્ય સામાન મોંઘો થવા જેવા મુદ્દાઓ ચર્ચામાં છે. બીજી તરફ સરકારી ભરતીમાં ખાલી જગ્યાઓની સંખ્યા છેલ્લા એક દાયકામાં 4.2 લાખથી વધીને 8.24 લાખ થઈ હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો છે. આ સંદર્ભમાં પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવે છે કે શું રાષ્ટ્રીય ગીતના વધારાના અંતરા સામાન્ય નાગરિકોની આર્થિક સમસ્યાઓનો ઉકેલ બની શકે?
રાહુલ ગાંધીના ધરણા અને કાયદો-વ્યવસ્થાનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં
આ સાથે દિલ્હીમાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી દ્વારા પોલીસ સ્ટેશનમાં લગભગ સાત કલાક સુધી ધરણા કરવામાં આવ્યા હોવાનો મુદ્દો પણ સામે આવ્યો. આ ધરણા દરમિયાન પેલેટ ફાયરિંગમાં ઘાયલ થયેલા એક યુવકની FIR નોંધાવવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
આ ઘટનાને લઈને સરકારની કાયદો-વ્યવસ્થા અને સામાન્ય નાગરિકોને ન્યાય મેળવવામાં પડતી મુશ્કેલીઓ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા. વિવાદના સમર્થકોનું કહેવું છે કે જ્યારે આવા મૂળભૂત પ્રશ્નો સામે હોય ત્યારે રાજકીય ચર્ચાનું કેન્દ્ર રાષ્ટ્રીય ગીતના અંતરાઓ કરતાં શાસન અને નાગરિક સમસ્યાઓ પર હોવું જોઈએ.
ગાંધી, બોઝ, ટાગોર અને પટેલના નિર્ણય પર પણ સવાલ?
વંદે માતરમના સ્વરૂપને લઈને ઐતિહાસિક મુદ્દો પણ મહત્વનો છે. સ્વતંત્રતા આંદોલનના સમયગાળામાં મહાત્મા ગાંધી, સુભાષચંદ્ર બોઝ, રવીન્દ્રનાથ ટાગોર, જવાહરલાલ નેહરુ અને સરદાર પટેલ જેવા નેતાઓએ રાષ્ટ્રીય ગીત અને તેના ઉપયોગ અંગે ચર્ચા કરી હતી.
1937ની કોંગ્રેસ કાર્યસમિતિની બેઠકમાં બે અંતરાવાળા વંદે માતરમના સ્વરૂપને સમર્થન મળ્યું હતું. બાદમાં બંધારણ સભાએ પણ બે અંતરાવાળા સ્વરૂપને રાષ્ટ્રીય ગીત તરીકે સ્વીકાર્યું હતું. આથી હવે છ અંતરા અંગેનો નવો આદેશ માત્ર સાંસ્કૃતિક નિર્ણય નથી, પરંતુ ઐતિહાસિક નિર્ણયોમાં ફેરફાર અંગે પણ ચર્ચા ઊભી કરે છે.
ગૃહ મંત્રાલયના આદેશથી છ અંતરાની ચર્ચા
કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયના ફેબ્રુઆરીના આદેશમાં શાળાઓમાં દિવસની શરૂઆત રાષ્ટ્રીય ગીતના સામૂહિક ગાયનથી કરવાની વાત કરવામાં આવી હતી. શાળા પ્રશાસનને પોતાના કાર્યક્રમોમાં રાષ્ટ્રીય ગીતના ગાનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પૂરતી વ્યવસ્થા કરવાની ભલામણ પણ કરવામાં આવી હતી.
આ સૂચન સામાન્ય લાગતું હોવા છતાં તેની અમલવારીને લઈને સવાલો ઊભા થઈ શકે છે. જો કોઈ રાજ્ય સરકાર તમામ સરકારી અને ખાનગી શાળાઓ, મદરસા કે મિશનરી સંસ્થાઓ સહિત તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં છ અંતરાવાળું વંદે માતરમ ફરજિયાત કરે, તો સામાજિક અને રાજકીય વિવાદ વધવાની શક્યતા રહેલી છે.
2047ના વિકસિત ભારતના લક્ષ્ય સામે વિભાજનકારી રાજનીતિનો સવાલ
વિવાદનો સૌથી મોટો રાજકીય પ્રશ્ન એ છે કે 2047 સુધી ભારતને વિકસિત દેશ બનાવવાનું લક્ષ્ય ધરાવતી સરકાર માટે રાષ્ટ્રીય ગીત અને રાષ્ટ્રવાદના મુદ્દાને લઈને સમાજમાં વધતી રાજકીય ધ્રુવીકરણની સ્થિતિ કેટલી યોગ્ય છે.
નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીથી લઈને પ્રધાનમંત્રી સુધીના પોતાના જાહેર જીવનમાં વર્ષો સુધી બે અંતરાવાળું વંદે માતરમ ગાયું છે. હવે તેમના કાર્યકાળના 25મા વર્ષમાં છ અંતરાને લઈને આટલો મોટો રાજકીય વિવાદ કેમ ઊભો થયો તે પણ ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
આ સમગ્ર વિવાદ દર્શાવે છે કે વંદે માતરમ હવે માત્ર રાષ્ટ્રીય ગીતના સ્વરૂપનો પ્રશ્ન રહ્યો નથી. તે રાષ્ટ્રવાદ, ધર્મ, લઘુમતી અધિકારો, ઐતિહાસિક વારસો અને રાજકીય ધ્રુવીકરણ સાથે જોડાયેલો મોટો મુદ્દો બની ગયો છે. એક તરફ ભાજપ તેને રાષ્ટ્રવાદ સાથે જોડીને કોંગ્રેસને ઘેરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ વિપક્ષનો સવાલ છે કે દેશની પ્રાથમિકતાઓમાં મોંઘવારી, રોજગાર, કાયદો-વ્યવસ્થા અને જાહેર સુવિધાઓ જેવા મુદ્દાઓને વધુ મહત્વ મળવું જોઈએ.
