Northeast India News: મણિપુરના ઈમ્ફાલ વેસ્ટ જિલ્લામાં શુક્રવારે, 28 ઓગસ્ટની વહેલી સવારે સત્તાધારી ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ)ના ધારાસભ્ય સપમ રંજન સિંહના ઘરના પરિસરમાં અજાણ્યા લોકોએ બોમ્બ વિસ્ફોટ કર્યો હતો. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ ઘટનામાં કોઈ વ્યક્તિને ઈજા થઈ નથી, પરંતુ વિસ્ફોટના કારણે ઘરની પરિસરની દીવાલોને નુકસાન થયું હતું અને જમીનમાં નાનો ખાડો પણ પડી ગયો હતો.
કોંથૌજમના ધારાસભ્ય સપમ રંજન સિંહે જણાવ્યું હતું કે તેમના કોંથૌજમ માયાઈ લીકાઈ સ્થિત ઘરના પાછળના ભાગમાં રાત્રે આશરે 1.30 વાગ્યે ધમાકો થયો હતો. મણિપુર સરકારના પ્રવક્તા તરીકે પણ જવાબદારી સંભાળતા સિંહે કહ્યું હતું કે વિસ્ફોટ એટલો જોરદાર હતો કે આખું ઘર હલી ગયું હોય તેવી અનુભૂતિ થઈ હતી.
સપમ રંજન સિંહ 27 ઓગસ્ટે રાજ્ય બહારની પોતાની યાત્રા પૂર્ણ કરીને મણિપુર પરત ફર્યા હતા. તે જ સાંજે તેમણે પોતાના કાર્યકરો સાથે મુલાકાત પણ કરી હતી. ઘટનાને લઈને તેમણે હિંસાનો માર્ગ અપનાવનારાઓ સામે સવાલ ઉઠાવ્યા અને આવી ઘટનાઓ પાછળનો હેતુ સ્પષ્ટ કરવાની માંગ કરી હતી. તેમણે ઘટનાની સખત નિંદા કરતાં કહ્યું હતું કે રાજ્યની વર્તમાન પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આવી હિંસક ઘટનાઓ કોઈ રીતે યોગ્ય નથી.
Vsited the residence of MLA Dr. Sapam Ranjan Singh at Konthoujam Mayai Leikai following a bomb blast at his residence early this morning. I strongly condemn such senseless and barbaric attack on the residence of a people’s representative. This act of violence is an attack on our… pic.twitter.com/AizMYQatw4
— Khemchand Yumnam (@YKhemchandSingh) August 28, 2026
મુખ્યમંત્રીએ ઘટનાને લોકશાહી પર હુમલો ગણાવ્યો
મણિપુરના મુખ્યમંત્રી વાઈ. ખેમચંદ સિંહે ધારાસભ્યના ઘર પર થયેલા હુમલાને ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિના નિવાસસ્થાન પર થયેલો નકામો અને બર્બર હુમલો ગણાવ્યો હતો. તેમણે આ ઘટનાને લોકશાહી પર હુમલો ગણાવીને દોષિતોને ટૂંક સમયમાં કાયદાની જાળમાં લાવવાની ખાતરી આપી હતી.
મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે વિસ્ફોટ બાદ તેઓ પોતે સપમ રંજન સિંહના ઘરે ગયા હતા. જોકે, આ અહેવાલ તૈયાર કરવામાં આવ્યો ત્યાં સુધી પોલીસે હુમલા પાછળના લોકોની ઓળખ જાહેર કરી નહોતી. કોઈ ચોક્કસ સંગઠન કે જૂથને પણ પોલીસે આ ઘટનામાં જવાબદાર ઠેરવ્યું નહોતું.
મણિપુરમાં 2023થી ચાલી રહેલા જાતિગત તણાવ અને હિંસાની પૃષ્ઠભૂમિમાં આ ઘટના વધુ ગંભીર માનવામાં આવી રહી છે. રાજ્ય સરકારના એપ્રિલમાં જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ, 3 મે 2023થી 30 માર્ચ 2026 વચ્ચેની જાતિગત હિંસામાં 59,000થી વધુ લોકો વિસ્થાપિત થયા હતા અને ઓછામાં ઓછા 217 લોકોનાં મોત થયા હતા. ચુરાચાંદપુર, ઈમ્ફાલ વેસ્ટ, બિષ્ણુપુર અને કાંગપોકપી સહિતના જિલ્લાઓ પર હિંસાની અસર રહી છે. ખાસ કરીને કાંગપોકપી વિસ્તારમાં છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં અશાંતિમાં વધારો નોંધાયો હતો.
મેઘાલય વિધાનસભામાં યુરેનિયમ ખનન વિરુદ્ધ સર્વાનુમતે પ્રસ્તાવ
મેઘાલયમાં યુરેનિયમ ખનનનો લાંબા સમયથી ચાલતો વિરોધ હવે વિધાનસભાના સર્વસંમતિના નિર્ણય સુધી પહોંચ્યો છે. 26 ઓગસ્ટે મેઘાલય વિધાનસભાએ રાજ્યમાં યુરેનિયમ ખનન પર રોક લગાવવા અને કોઈપણ વિસ્તારમાં યુરેનિયમ અયસ્ક પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટ સ્થાપવાના પ્રસ્તાવને પણ રોકવાનો સર્વાનુમતે ઠરાવ પસાર કર્યો હતો.
મુખ્યમંત્રી કોનરાડ કે. સંગમાએ રજૂ કરેલા આ પ્રસ્તાવને વિધાનસભાના તમામ 60 ધારાસભ્યોએ સમર્થન આપ્યું હતું. આ નિર્ણય ડોમિયાસિચાટ, વાહકિજિન અને લોસ્તોઈન જેવા યુરેનિયમ ભંડાર ધરાવતા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી ચિંતાઓને રાજકીય અને વૈધાનિક સમર્થન આપે છે.
પ્રસ્તાવ બાદ મુખ્યમંત્રીએ તેને રાજ્ય માટે ઐતિહાસિક અને મહત્વપૂર્ણ ક્ષણ ગણાવી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે રાજ્ય સરકાર વિધાનસભાના નિર્ણય અંગે કેન્દ્ર સરકારને માહિતગાર કરશે અને મેઘાલયના આદિવાસી સમુદાયોની લાગણીઓનું સન્માન કરવા કેન્દ્રને વિનંતી કરશે.
પરંપરાગત જમીન માલિકી અને બંધારણીય અધિકારોનો મુદ્દો
મેઘાલયમાં યુરેનિયમ ખનનના વિરોધનો એક મુખ્ય આધાર રાજ્યની વિશિષ્ટ જમીન માલિકી વ્યવસ્થા છે. રાજ્યના મોટા ભાગના વિસ્તારોમાં જમીન ખાનગી વ્યક્તિઓ, સમુદાયો અથવા કુળ આધારિત પરંપરાગત સંસ્થાઓની માલિકીમાં છે. જમીનના ઉપયોગ અને માલિકી સંબંધિત નિર્ણયોમાં પરંપરાગત સંસ્થાઓની પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા છે.
મુખ્યમંત્રી કોનરાડ સંગમાએ દલીલ કરી હતી કે કુદરતી સંસાધનો અંગે નિર્ણય લેતી વખતે બંધારણની છઠ્ઠી અનુસૂચિ અને રાજ્યની પરંપરાગત જમીન માલિકીની વ્યવસ્થાને અવગણી શકાય નહીં.
રાજ્ય સરકારે 2019માં સુપ્રીમ કોર્ટના ‘મેઘાલય રાજ્ય વિરુદ્ધ ઓલ દીમા હઝાઓ સ્ટુડન્ટ્સ યુનિયન’ કેસના ચુકાદાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ ચુકાદામાં પહાડી જિલ્લાઓની ખાનગી અને સામુદાયિક જમીનના માલિકોના અધિકારો અંગે મહત્વપૂર્ણ નિરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. જમીનના માલિકીના અધિકારો માત્ર જમીનની ઉપરની સપાટી સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ જમીનની નીચે રહેલા પડો અને તેમાં રહેલા ખનિજ સંસાધનો સાથે પણ જોડાયેલા હોઈ શકે છે, જોકે આવા અધિકારો કાયદાકીય નિયમોને આધીન રહે છે.
આ નિર્ણયનો એક મહત્વપૂર્ણ પાસો એ હતો કે ખાનગી અથવા સામુદાયિક માલિકીની જમીનની નીચે રહેલા ખનિજ સંસાધનો અંગે જમીનમાલિકોના અધિકારોને આપમેળે રાજ્યની માલિકી તરીકે ગણી શકાય નહીં. ખાનગી માલિકીની જમીન સાથે જોડાયેલા ખનિજોના સંદર્ભમાં જમીનમાલિકની પરવાનગી વિના ખનન લીઝ અંગે પણ કાનૂની મર્યાદાઓ છે.
યુરેનિયમ મુદ્દે રાજકીય પક્ષોથી આગળ વધીને સર્વસંમતિ
વિધાનસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા મુકુલ સંગમાએ પણ પ્રસ્તાવને આવકાર્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે હવે કેન્દ્ર સરકાર સાથે સતત સંવાદ જાળવી રાખવો જરૂરી છે. તેમના મતે યુરેનિયમનો મુદ્દો કોઈ એક સરકાર કે રાજકીય પક્ષ પૂરતો મર્યાદિત ન રહેતા રાજ્યનું લાંબા ગાળાનું વલણ બનવું જોઈએ.
ગેમ્બેગ્રેના ધારાસભ્ય મહેતાબ ચાંડી એ. સંગમાએ કહ્યું હતું કે યુરેનિયમ દેશ માટે વ્યૂહાત્મક સંસાધન હોઈ શકે છે, પરંતુ મેઘાલયને પોતાના પર્યાવરણ, સમુદાયો અને આવનારી પેઢીઓના હિતમાં કેટલાક સંસાધનોને લઈને ‘ના’ કહેવાનો અધિકાર પણ છે.
મેઘાલયમાં યુરેનિયમની શોધખોળનો ઇતિહાસ અનેક દાયકાઓ જૂનો છે. ડોમિયાસિચાટમાં 1980ના દાયકામાં યુરેનિયમના ભંડાર ઓળખાયા બાદ ડ્રિલિંગ અને અન્ય શોધખોળ શરૂ થઈ હતી. જોકે, સ્થાનિક સમુદાયો અને વિવિધ સંગઠનોએ પર્યાવરણ અને આરોગ્ય પર સંભવિત અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. 1990ના દાયકામાં આ મુદ્દો મોટો રાજકીય અને સામાજિક વિવાદ બન્યો અને ખાસી સ્ટુડન્ટ્સ યુનિયન સહિતના સંગઠનોએ તેનો વિરોધ કર્યો. સતત વિરોધ બાદ ડોમિયાસિચાટ વિસ્તારમાં શોધખોળ માટેનું ડ્રિલિંગ અટકાવી દેવામાં આવ્યું હતું.
મણિપુરમાં વક્ફ બોર્ડની રચનાને લઈને વિરોધ
મણિપુરમાં બીજી તરફ નવગઠિત 8મી વક્ફ બોર્ડ સમિતિમાં બે બિન-મુસ્લિમ સભ્યોનો સમાવેશ કરવાના મુદ્દે વિરોધ ઉગ્ર બન્યો છે. છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં સોરા, લિલોંગ અને ક્ષત્રિગાઓમાં રેલીઓ યોજાઈ હતી. વિરોધ કરનાર સંગઠનો બે બિન-મુસ્લિમ સભ્યોને બોર્ડમાંથી દૂર કરીને તેમની જગ્યાએ મુસ્લિમ સભ્યોની નિમણૂક કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
‘જોઈન્ટ કમિટી અગેન્સ્ટ ધ ઈન્ક્લુઝન ઓફ નોન-મુસ્લિમ મેમ્બર્સ ઈન ધ 8થ વક્ફ બોર્ડ મણિપુર’એ વિવિધ મુસ્લિમ સંગઠનો, સ્થાનિક ક્લબો અને નાગરિક સમાજ જૂથો સાથે મળીને આ વિરોધનું નેતૃત્વ કર્યું છે.
20 ઓગસ્ટે કાકચિંગ જિલ્લાના સોરામાં પ્રથમ મોટી રેલી યોજાઈ હતી. તેમાં જમીયત-ઉલ-ઉલેમા સહિત વિવિધ સ્થાનિક સંગઠનો જોડાયા હતા. પ્રદર્શનકારીઓએ પ્લેકાર્ડ સાથે બે બિન-મુસ્લિમ સભ્યોના સમાવેશનો વિરોધ કર્યો હતો.
જમીયત-ઉલ-ઉલેમાની સોરા શાખાના અધ્યક્ષ એમએલ ઝુલ્ફિકાર આલમ શેખે વક્ફ બોર્ડને મુસ્લિમ સમુદાય માટે મહત્વપૂર્ણ સંસ્થા ગણાવી અને સરકારને નિર્ણય પાછો ખેંચવાની માંગ કરી હતી. તેમણે માંગ સ્વીકારવામાં નહીં આવે તો રાજ્યભરમાં આંદોલન વધુ તેજ કરવાની ચેતવણી આપી હતી.
મુખ્યમંત્રી સાથે મેઈતેઈ પાંગલ પ્રતિનિધિઓની બેઠક
21 ઓગસ્ટે મુખ્યમંત્રી યુમનામ ખેમચંદ સિંહે પોતાના સત્તાવાર નિવાસસ્થાને મેઈતેઈ પાંગલ સમુદાયના વિવિધ નાગરિક સમાજ સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓ સાથે બેઠક કરી હતી. બેઠકમાં વક્ફ બોર્ડની રચનાને લઈને ઉઠાવવામાં આવેલી ચિંતાઓ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. વક્ફ બોર્ડના અધ્યક્ષ વાઈ અંતાજ ખાન પણ બેઠકમાં હાજર રહ્યા હતા.
મુખ્યમંત્રીએ પ્રતિનિધિઓને તેમની ફરિયાદો પર પ્રાથમિકતાના આધારે વિચાર કરવાની ખાતરી આપી હતી. આ ઉપરાંત મોરેહમાં આર્થિક પ્રવૃત્તિઓને ફરી પ્રોત્સાહન આપવા માટે સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતા પ્રયાસોની માહિતી પણ આપવામાં આવી હતી.
તે જ દિવસે થૌબલ જિલ્લાના લિલોંગમાં લિલોંગ યુનાઈટેડ ક્લબ દ્વારા મોટી વિરોધ રેલી યોજાઈ હતી. સંગઠનના સંયોજક સજાદ ભુયામયુમે વક્ફ સુધારા અધિનિયમ, 2025ની કેટલીક જોગવાઈઓ સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો અને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ અરજીઓનો ઉલ્લેખ કરીને સરકારને મામલાની સમીક્ષા કરવા અપીલ કરી હતી.
શનિવારે ક્ષત્રિગાઓમાં યોજાયેલી રેલીમાં હજારો પુરુષો, મહિલાઓ અને વિદ્યાર્થીઓ જોડાયા હતા. વિરોધકારીઓએ ચેતવણી આપી છે કે વક્ફ બોર્ડની રચનામાં પુનર્વિચાર નહીં થાય તો આંદોલન આગામી તબક્કામાં મણિપુરના અન્ય વિસ્તારોમાં પણ ફેલાઈ શકે છે.
અસમ-નાગાલેન્ડ સરહદ પર ફરી તણાવ
અસમ-નાગાલેન્ડ સરહદ પર પણ ફરીથી તણાવની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. ગોલાઘાટ જિલ્લાના નંબર-2 નેઘેરીબિલ વિસ્તારમાં સ્થાનિક નિવાસીઓએ 26 ઓગસ્ટે પોલીસમાં ફરિયાદ કરીને નાગાલેન્ડથી આવેલા એક જૂથ પર મારપીટ, ધમકી અને ગેરકાયદેસર પ્રવેશના આરોપ મૂક્યા હતા.
મેરાપાની પોલીસ સ્ટેશનમાં આપવામાં આવેલી ફરિયાદ મુજબ, વિવાદ ત્યારે શરૂ થયો જ્યારે રબરના છોડ લઈને કેટલાક વાહનો એવા વિસ્તારમાં પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા જ્યાં તાજેતરમાં અસમ વન વિભાગ દ્વારા ડિમોલિશન અને બેદખલીની કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. ગ્રામજનોના જણાવ્યા મુજબ, વન વિભાગના કર્મચારીઓએ વાહનોને રોકીને પૂછપરછ કરી હતી.
ત્યારબાદ લોંગાયિમ અને મિકિરાંગ ગામોના અધ્યક્ષ હુસેન લોથાના નેતૃત્વમાં આશરે 30થી 40 લોકો વિસ્તારમાં પહોંચ્યા હોવાનો આરોપ છે. સ્થાનિકોનો દાવો છે કે જૂથના કેટલાક લોકો ધારદાર હથિયારો સાથે આવ્યા હતા અને ધમકીઓ આપી હતી. ફરિયાદમાં ધક્કામુક્કી અને મારપીટથી કેટલાક લોકોને ઈજા પહોંચ્યાનો પણ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે.
અહેવાલ તૈયાર થયો ત્યાં સુધી મેરાપાની પોલીસ સ્ટેશને આ ફરિયાદના આધારે FIR નોંધાવી નહોતી. આ ઘટનાને પગલે બંને પક્ષો વચ્ચે તણાવ ઓછો કરવા માટે બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી, પરંતુ વાતચીત શરૂ થાય તે પહેલાં જ સ્થિતિ ફરીથી બગડી હતી.
આર્થિક નાકેબંધીની ચેતવણી અને જૂનો સરહદ વિવાદ
બેઠક દરમિયાન કથિત રીતે અગાઉની ઘટનામાં સામેલ બે નાગા વ્યક્તિઓ ફરીથી વિસ્તારમાં પહોંચ્યા બાદ બંને પક્ષો વચ્ચે તીખી બોલાચાલી થઈ હતી. અસમ વન વિભાગના કર્મચારીઓની હાજરીમાં થયેલી બોલાચાલી બાદ ઝપાઝપીની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. ત્યારબાદ સેન્ટ્રલ રિઝર્વ પોલીસ ફોર્સ અને મેરાપાની પોલીસના જવાનોએ હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. ગ્રામજનોના જણાવ્યા મુજબ સુરક્ષા દળો પહોંચ્યા બાદ નાગાલેન્ડ તરફથી આવેલું જૂથ ત્યાંથી નીકળી ગયું હતું.
ઘટના બાદ ‘તકમ મિસિંગ પોરિન કેબાંગ’ના પ્રતિનિધિએ સરહદ નજીકના નાગાલેન્ડના ગામો સામે આર્થિક નાકેબંધી કરવાની ચેતવણી આપી હતી. સંગઠને કાનૂની કાર્યવાહી અને બંને પક્ષો વચ્ચે સત્તાવાર બેઠક દ્વારા ઉકેલ લાવવાની માંગ કરી હતી.
આ સમગ્ર વિવાદ પાછળ અસમ-નાગાલેન્ડનો લાંબા સમયથી ચાલતો સરહદ પ્રશ્ન પણ મહત્વપૂર્ણ છે. તાજેતરમાં નાગાલેન્ડ સ્થિત ‘લોથા લોઅર રેન્જ પબ્લિક ઓર્ગેનાઈઝેશન’એ દાવો કર્યો હતો કે નંબર-2 નેઘેરીબિલ વિસ્તાર નાગાલેન્ડના લોંગાયિમ અને મિકિરાંગ ગામોના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે.
17 ઓગસ્ટે સંગઠને નાગાલેન્ડ સરકારને લખેલા પત્રમાં કહ્યું હતું કે મુદ્દો માત્ર 59 પરિવારોને ખાલી કરાવવા સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ નાગાલેન્ડના પ્રદેશિક હિતો, મૂળ નિવાસી જમીનમાલિકોના અધિકારો અને અસમ-નાગાલેન્ડના અણઉકેલાયેલા સરહદ વિવાદ સાથે જોડાયેલો છે.
આ દાવો અસમ વન વિભાગ દ્વારા 59 પરિવારો સામે ચલાવવામાં આવેલા બેદખલી અભિયાન બાદ સામે આવ્યો હતો. પરિણામે પહેલેથી જ સંવેદનશીલ અસમ-નાગાલેન્ડ સરહદ વિસ્તારમાં ફરી એકવાર તણાવ ઊભો થયો છે. પૂર્વોત્તરના આ ચારેય મુદ્દા દર્શાવે છે કે મણિપુરની આંતરિક અશાંતિ, મેઘાલયના કુદરતી સંસાધનો અંગેના અધિકારો, વક્ફ બોર્ડની રચનાને લઈને સામાજિક મતભેદ અને અસમ-નાગાલેન્ડનો સરહદી પ્રશ્ન—આ બધા મુદ્દાઓ હાલમાં પ્રદેશની રાજકીય અને સામાજિક પરિસ્થિતિ માટે મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યા છે.
