8.23 Lakh Union Govt Vacancies: માહિતીના અધિકાર એટલે કે RTI હેઠળ મળેલી માહિતીથી કેન્દ્ર સરકારના મંત્રાલયો અને વિભાગોમાં મોટી સંખ્યામાં સરકારી પદો ખાલી હોવાનો ખુલાસો થયો છે. 1 માર્ચ 2024 સુધી કેન્દ્ર સરકારના 80 મંત્રાલયો અને વિભાગોમાં 8,23,556 મંજૂર નિયમિત અસૈનિક પદો ખાલી હતા. આ સંખ્યા વર્ષ 2015માં નોંધાયેલા 4.21 લાખ ખાલી પદોની સરખામણીમાં લગભગ બમણી છે.
RTIના જવાબમાં સામે આવ્યા મહત્વના આંકડા
આ માહિતી કેન્દ્રીય નાણાં મંત્રાલયના ખર્ચ વિભાગની Pay Research Unit એટલે કે PRU દ્વારા આપવામાં આવી છે. મધ્ય પ્રદેશના સામાજિક કાર્યકર ચંદ્રશેખર ગૌરે દાખલ કરેલી RTI અરજીના જવાબમાં 19 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ આ વિગતો ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી હતી. માહિતી મુજબ કેન્દ્ર સરકારના સંબંધિત મંત્રાલયો અને વિભાગોમાં કુલ 39,23,212 મંજૂર નિયમિત અસૈનિક પદો હતા. તેમાંથી 30,99,556 પદો પર કર્મચારીઓ કાર્યરત હતા, જ્યારે 8,23,556 પદો ખાલી હતા.
રક્ષા મંત્રાલયમાં સૌથી વધુ ખાલી પદો
મંત્રાલયવાર આંકડા જોવામાં આવે તો રક્ષા મંત્રાલયમાં સૌથી વધુ 2,41,643 પદો ખાલી હોવાનું સામે આવ્યું છે. અહીં કુલ 5,56,248 પદો મંજૂર છે. મોટી સંખ્યામાં ખાલી પદો ધરાવતા વિભાગોમાં રેલવે પણ સામેલ છે. રેલવેમાં 14,79,701 મંજૂર પદોમાંથી 12,39,576 કર્મચારીઓ કાર્યરત હતા અને 2,40,125 પદો ખાલી હતા.
ગૃહ અને ટપાલ વિભાગમાં પણ હજારો પદ ખાલી
ગૃહ મંત્રાલયમાં કુલ 11,18,233 મંજૂર પદોમાંથી 1,10,885 પદો ખાલી હતા. ટપાલ વિભાગમાં 2,53,124 મંજૂર પદોની સામે 61,546 પદો ખાલી રહ્યા હતા. આ આંકડા દર્શાવે છે કે દેશની મહત્વપૂર્ણ વહીવટી અને જાહેર સેવા વ્યવસ્થાઓમાં પણ મોટી સંખ્યામાં મંજૂર પદો પર ભરતી થઈ શકી નથી.
કેટલાક વિભાગોમાં ખાલી પદોની ટકાવારી પણ ઊંચી
માત્ર કુલ સંખ્યા જ નહીં, પરંતુ કેટલાક વિભાગોમાં મંજૂર પદોની સરખામણીમાં ખાલી પદોની ટકાવારી પણ નોંધપાત્ર રહી છે. માર્ચ 2024 સુધી પશુપાલન અને ડેરી વિભાગમાં આશરે 57.7 ટકા પદો ખાલી હતા. પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલયમાં ખાલી પદોની ટકાવારી લગભગ 38 ટકા રહી, જ્યારે કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલયમાં આશરે 34 ટકા પદો ખાલી હોવાનું સામે આવ્યું.
રોજગાર અને આરક્ષણને લઈને રાજકીય વિવાદ તેજ
આ આંકડા એવા સમયે સામે આવ્યા છે જ્યારે દેશમાં સરકારી રોજગાર, ભરતી અને આરક્ષણ જેવા મુદ્દાઓને લઈને ચર્ચા અને વિરોધ પ્રદર્શનો ચાલી રહ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં નવી દિલ્હી ઉપરાંત બિહાર અને ઝારખંડમાં પણ રોજગાર અને શિક્ષણ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર વિરોધ જોવા મળ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં કેન્દ્ર સરકારના લાખો મંજૂર પદો લાંબા સમય સુધી ખાલી રહેવાનો મુદ્દો રાજકીય રીતે પણ મહત્વનો બની ગયો છે.
चोर दरवाज़े से मोदी सरकार ने आरक्षण ख़त्म करने की योजना रची !!
2015 में केंद्र सरकार में 4.21 लाख पद खाली थे। 2024 में यह संख्या बढ़कर 8.24 लाख हो गई।
रेलवे में 2.40 लाख पद खाली हैं। डिफेंस में 2.41 लाख। गृह मंत्रालय में 1.10 लाख।
PSU में 5.1 लाख स्थायी नौकरियां खत्म हो गईं।… pic.twitter.com/bGTfoUX7nW
— Mallikarjun Kharge (@kharge) August 24, 2026
મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ સરકાર પર ગંભીર આરોપ લગાવ્યો
કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ 24 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ કેન્દ્ર સરકારમાં ખાલી રહેલા પદોને લઈને સરકારની ટીકા કરી હતી. તેમણે RTIના જવાબમાં સામે આવેલા મંત્રાલયવાર આંકડા સોશિયલ મીડિયા પર શેર કર્યા અને આરોપ લગાવ્યો કે મોટી સંખ્યામાં સરકારી પદો ખાલી રાખવાથી આરક્ષણ હેઠળ રોજગાર મેળવવાની તકથી વંચિત અને હાંસિયામાં રહેલા સમુદાયો પર અસર પડી શકે છે.
‘પાછલા દરવાજેથી આરક્ષણ ખતમ કરવાની યોજના’નો આરોપ
ખડગેએ આરોપ મૂક્યો કે સરકાર સરકારી પદોને ખાલી રાખીને આરક્ષણની વ્યવસ્થાને અસર કરી રહી છે. તેમના દાવા મુજબ આ માત્ર રોજગારનો મુદ્દો નથી, પરંતુ સામાજિક ન્યાય સાથે પણ જોડાયેલો પ્રશ્ન છે. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે આરક્ષણ સમાપ્ત કરવા માટે બંધારણમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર નથી અને જો આરક્ષણવાળા પદો જ ભરતી વગર ખાલી રાખવામાં આવે તો પણ તેની અસર સમાન થઈ શકે છે.
PSUની નોકરીઓ અને કોન્ટ્રાક્ટ કર્મચારીઓનો મુદ્દો
કોંગ્રેસ અધ્યક્ષે જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમો એટલે કે PSU સાથે જોડાયેલા રોજગારનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો. તેમના દાવા મુજબ PSUમાં 5.1 લાખ કાયમી નોકરીઓ ખતમ કરવામાં આવી છે અને કોન્ટ્રાક્ટ કર્મચારીઓનું પ્રમાણ 19 ટકાથી વધીને 49 ટકા થયું છે. જોકે આ દાવાઓ અંગે સરકાર તરફથી સ્પષ્ટ પ્રતિક્રિયા અથવા અલગ આંકડાકીય વિગતો આ માહિતીમાં આપવામાં આવી નથી.
ખાલી પદોનો મુદ્દો હવે ભરતી અને પારદર્શિતાના સવાલ સાથે જોડાયો
કેન્દ્ર સરકારના મંત્રાલયો અને વિભાગોમાં 8.23 લાખથી વધુ મંજૂર પદો ખાલી હોવાના આંકડાએ સરકારી ભરતીની ગતિ, યુવાનો માટે રોજગારની તકો અને આરક્ષણના અમલને લઈને ચર્ચા ફરી તેજ કરી છે. એક તરફ સરકાર પાસે લાખો મંજૂર પદો છે, તો બીજી તરફ મોટી સંખ્યામાં પદો પર કર્મચારીઓની નિમણૂક થઈ નથી. હવે મુખ્ય સવાલ એ છે કે આ ખાલી પદો ક્યારે ભરાશે અને ભરતી પ્રક્રિયા દ્વારા રોજગારની તકો કેવી રીતે વધારવામાં આવશે. આ મુદ્દે સરકાર તરફથી સ્પષ્ટ અને વિગતવાર જવાબની રાહ જોવામાં આવી રહી છે.
