SC NEET Protest FIR: સુપ્રીમ કોર્ટે NEET-UG 2026 પરીક્ષા અને તેને લઈને થયેલા વિદ્યાર્થી આંદોલન સાથે સંબંધિત દેશભરમાં નોંધાયેલી FIR અંગે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. અદાલતે બંધારણની કલમ 142 હેઠળ પોતાની વિશેષ સત્તાનો ઉપયોગ કરીને 20 જુલાઈથી 25 જુલાઈ દરમિયાન થયેલા વિદ્યાર્થી વિરોધ પ્રદર્શનોને લગતી તમામ FIR બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ નિર્ણય માત્ર પાંચ રાજ્યો સુધી મર્યાદિત ન રાખીને સમગ્ર દેશના તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.
દેશભરની FIR હવે બંધ ગણાશે
સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે 20 જુલાઈથી 25 જુલાઈ દરમિયાન થયેલા સંબંધિત વિદ્યાર્થી વિરોધ પ્રદર્શન અંગે નોંધાયેલી FIRમાં હવે કોઈ વધુ તપાસ કે કાયદાકીય કાર્યવાહી કરવામાં નહીં આવે. આ કેસોને તમામ કાયદાકીય હેતુઓ માટે બંધ માનવામાં આવશે. અદાલતે સાથે જ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સૂચના આપી છે કે આ સમયગાળાની ઘટનાઓને આધારે ભવિષ્યમાં નવી FIR પણ નોંધવામાં નહીં આવે.
પાંચ સરકારોએ કરી હતી FIR રદ કરવાની માગ
આ મામલે કેન્દ્ર સરકાર એટલે કે દિલ્હી પોલીસ ઉપરાંત બિહાર, પશ્ચિમ બંગાળ, મહારાષ્ટ્ર અને આસામ સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો. આ પાંચ સરકારોએ વિદ્યાર્થી વિરોધકારીઓ સામે નોંધાયેલી FIR રદ કરવાની માગ કરી હતી. જોકે સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના આદેશનો વ્યાપ સમગ્ર દેશમાં કર્યો છે. અદાલતે વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને શાંતિપૂર્ણ રીતે આંદોલનમાં જોડાયેલા વિદ્યાર્થીઓને રાહત આપવાની દિશામાં આ નિર્ણય લીધો હોવાનું જણાવાયું છે.
2873 લોકો માટે કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે
આ નિર્ણયમાં સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ અપવાદ પણ રાખ્યો છે. દિલ્હી પોલીસને 2873 એવા લોકો સામે કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જેમના વિશે પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર હત્યા, બળાત્કાર અને અપહરણ જેવા ગંભીર ફોજદારી ગુનાઓનો રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ છે. આવા લોકો સામે કાયદા મુજબ કાર્યવાહી થઈ શકશે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સંબંધિત વ્યક્તિઓને કાયદાકીય ઉપાય મેળવવાનો અધિકાર પણ રહેશે.
કલમ 142 હેઠળ સુપ્રીમ કોર્ટનો અસાધારણ આદેશ
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાંત, ન્યાયમૂર્તિ જયમાલ્યા બાગચી અને ન્યાયમૂર્તિ વી. મોહનની પીઠે બંધારણની કલમ 142નો ઉપયોગ કર્યો છે. આ કલમ સુપ્રીમ કોર્ટને સંપૂર્ણ ન્યાય સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિશેષ પરિસ્થિતિઓમાં જરૂરી આદેશ આપવાની સત્તા આપે છે. અદાલતે સાથે જ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ નિર્ણય આ મામલાની વિશેષ પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે અને તેને ભવિષ્યના અન્ય કેસોમાં સામાન્ય નઝીર તરીકે ગણવામાં નહીં આવે.
કેન્દ્ર સરકારે આપેલા આશ્વાસનનો ઉલ્લેખ
સુનાવણી દરમિયાન સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ અદાલતને જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકારે 25 જુલાઈએ CJPના નેતાઓને આપેલા આશ્વાસન પ્રમાણે વિદ્યાર્થી વિરોધકારીઓ સામેના કેસો પાછા ખેંચવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી છે. તેમણે અદાલતને એ પણ જણાવ્યું કે સંબંધિત સમયગાળાના વિરોધ પ્રદર્શન અંગે ભવિષ્યમાં નવી FIR નોંધવામાં નહીં આવે તે દિશામાં પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે.
આત્મહત્યા કરનારા વિદ્યાર્થીઓના પરિવારો માટે વળતર નીતિ
સુનાવણી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારે NEET-UG 2026 પરીક્ષા રદ થયા બાદ આત્મહત્યા કરનારા વિદ્યાર્થીઓના પરિવારોને વળતર આપવાના પોતાના આશ્વાસનની પણ પુષ્ટિ કરી હતી. સરકાર તરફથી જણાવાયું કે આ માટે નીતિ તૈયાર કરવામાં આવશે. કેન્દ્રએ આ નીતિ તૈયાર કરવા માટે ત્રણ મહિનાનો સમય માગ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે ચર્ચા કરીને સમગ્ર દેશ માટે એકસમાન વળતર વ્યવસ્થા તૈયાર કરવાની દિશામાં પણ સૂચના આપી છે.
5 સપ્ટેમ્બરનો દિલ્હી માર્ચ CJPએ પાછો ખેંચ્યો
સુપ્રીમ કોર્ટની સુનાવણી દરમિયાન જ કોકરોચ જનતા પાર્ટી એટલે કે CJPએ 5 સપ્ટેમ્બરે દિલ્હીમાં યોજાનારી પ્રસ્તાવિત વિરોધ માર્ચ પાછી ખેંચવાની જાહેરાત કરી હતી. CJPના સહ-સંયોજક અને પ્રવક્તા સૌરવ દાસ અદાલતમાં હાજર રહ્યા હતા. તેમણે પીઠ સમક્ષ જણાવ્યું કે કેન્દ્ર સરકારના સકારાત્મક આશ્વાસન અને સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશને ધ્યાનમાં રાખીને પાર્ટીએ પ્રસ્તાવિત માર્ચ રદ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
18 ઓગસ્ટની સુનાવણીમાં મળ્યા હતા સંકેત
આ કેસની અગાઉની સુનાવણી 18 ઓગસ્ટે થઈ હતી. તે સમયે સુપ્રીમ કોર્ટે કલમ 142 હેઠળ પોતાની સત્તાનો ઉપયોગ કરીને FIR રદ કરવાની સંભાવના અંગે સંકેત આપ્યો હતો. સામાન્ય કાયદાકીય પ્રક્રિયા પ્રમાણે FIR બાદ તપાસ પૂર્ણ કરીને ક્લોઝર રિપોર્ટ મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવો પડે છે અને મેજિસ્ટ્રેટ તેને સ્વીકારી કે નકારી શકે છે. આ પ્રક્રિયાને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટે સીધી રીતે પોતાની બંધારણીય સત્તાનો ઉપયોગ કરવાનો માર્ગ અપનાવ્યો.
NEET-UG 2026 મુદ્દે દેશભરમાં થયો હતો વિરોધ
NEET-UG 2026 પેપર લીકના આરોપો અને ત્યારબાદ પરીક્ષા રદ કરવામાં આવતાં દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યા હતા. આંદોલન દરમિયાન વિદ્યાર્થી નેતાઓ અને વિરોધકારીઓ સામે વિવિધ રાજ્યોમાં FIR નોંધવામાં આવી હતી. વિરોધકારીઓ દ્વારા તત્કાલીન કેન્દ્રીય શિક્ષણમંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ પણ કરવામાં આવી હતી.
હજારો વિદ્યાર્થીઓને રાહત મળવાની શક્યતા
સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશથી 20 જુલાઈથી 25 જુલાઈ વચ્ચેના વિદ્યાર્થી વિરોધ પ્રદર્શન સાથે જોડાયેલા દેશવ્યાપી કેસોમાં મોટી રાહત મળી છે. એક તરફ શાંતિપૂર્ણ વિરોધમાં જોડાયેલા વિદ્યાર્થીઓ સામેની FIR બંધ થશે, જ્યારે બીજી તરફ હત્યા, બળાત્કાર અને અપહરણ જેવા ગંભીર ગુનાઓ સાથે સંકળાયેલા 2873 લોકો માટે કાયદાકીય કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાની છૂટ આપવામાં આવી છે. હવે આગામી મહત્વપૂર્ણ બાબત કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ત્રણ મહિનામાં તૈયાર થનારી વળતર નીતિ અને તેની અમલવારી રહેશે. આ સમગ્ર નિર્ણયથી NEET-UG 2026 વિવાદને લઈને ચાલી રહેલા કાનૂની અને રાજકીય ઘટનાક્રમમાં એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કાનો અંત આવ્યો છે.
