SIR Voter List India: ચૂંટણી પંચની Special Intensive Revision (SIR) પ્રક્રિયાને લઈને કોંગ્રેસે કેન્દ્ર સરકાર અને ચૂંટણી વ્યવસ્થા સામે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. કોંગ્રેસ મહાસચિવ જયરામ રમેશે રવિવારે SIRને ‘Shah Instigated Removal’ ગણાવી આરોપ મૂક્યો કે મતદાર યાદીઓમાંથી મોટા પાયે નામ દૂર થઈ રહ્યાં છે અથવા મતદારોને નામ જાળવી રાખવા માટે વધારાના દસ્તાવેજો રજૂ કરવાની ફરજ પડી રહી છે. આ આરોપ કોંગ્રેસનો છે; ચૂંટણી પંચ SIRનો હેતુ પાત્ર મતદારનું નામ ન કપાય અને અપાત્ર નામો સામેલ ન થાય તેવો હોવાનું કહે છે.
ત્રીજા તબક્કામાં 6.18 કરોડ નામ દૂર થયાનો કોંગ્રેસનો દાવો
જયરામ રમેશે 12 રાજ્યો અને બે કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના આંકડાઓને આધારે જણાવ્યું કે 36.06 કરોડ મતદારોમાંથી 6.18 કરોડ નામ દૂર કરવામાં આવ્યા છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ આ પ્રમાણ 17 ટકાથી વધુ છે. વધુ 5.43 કરોડ મતદારોને નામ જાળવી રાખવા માટે વધારાના દસ્તાવેજોની માંગ સાથે નોટિસ આપવામાં આવી છે. કોંગ્રેસના હિસાબે આ 15 ટકા જેટલા મતદારોને પણ નામ કપાવાનું જોખમ છે. બંને આંકડા જોડીને રમેશે દાવો કર્યો કે લગભગ 32 ટકા, એટલે કે ત્રણમાંથી આશરે એક મતદાર, કાં તો યાદીમાંથી બહાર થઈ ચૂક્યો છે અથવા નામ દૂર થવાના જોખમમાં છે.
SIR is actually a Shah Instigated Removal of voters on a massive scale. Here is a statement on this brazen assault on our Constitution itself. pic.twitter.com/45Jt4xqZ7D
— Jairam Ramesh (@Jairam_Ramesh) September 20, 2026
ચૂંટણી પંચે મે 2026માં SIRના ત્રીજા તબક્કા માટે 16 રાજ્યો અને ત્રણ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો નક્કી કર્યા હતા. પંચના જણાવ્યા મુજબ આ તબક્કામાં 36.73 કરોડ મતદારો સુધી 3.94 લાખથી વધુ BLO ઘર-ઘર જઈને પ્રક્રિયા હાથ ધરવાના હતા.
દિલ્હીથી પંજાબ સુધી ટકાવારી અંગે કોંગ્રેસના આંકડા
કોંગ્રેસે પોતાના દાવામાં દિલ્હી, ચંદીગઢ, ઝારખંડ, ઉત્તરાખંડ, મેઘાલય, મહારાષ્ટ્ર, તેલંગાણા, કર્ણાટક, હરિયાણા, ઓડિશા, આંધ્ર પ્રદેશ અને પંજાબનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. કોંગ્રેસ અનુસાર નામ દૂર થયેલા અથવા જોખમમાં રહેલા મતદારોનું સંયુક્ત પ્રમાણ દિલ્હીમાં 53.73 ટકા, ચંદીગઢમાં 52.58 ટકા, તેલંગાણામાં 48.90 ટકા, ઝારખંડમાં 39.57 ટકા, હરિયાણામાં 37.5 ટકા અને મહારાષ્ટ્રમાં 33.88 ટકા છે. કર્ણાટકમાં 27.6 ટકા, ઓડિશામાં 23.67 ટકા, આંધ્ર પ્રદેશમાં 21.17 ટકા અને પંજાબમાં 15.23 ટકાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
પહેલા બે તબક્કામાં 7.8 કરોડ નામ કપાયાનો દાવો
જયરામ રમેશે જણાવ્યું કે SIRનો પ્રથમ તબક્કો જૂન 2025માં બિહારમાં શરૂ થયો હતો, જ્યારે નવેમ્બર 2025માં નવ રાજ્યો અને ત્રણ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં બીજો તબક્કો હાથ ધરાયો હતો. કોંગ્રેસના જણાવ્યા મુજબ પહેલા બે તબક્કામાં કુલ 7.8 કરોડ નામ દૂર થયા હતા, જે અગાઉની મતદાર યાદીના આશરે 13 ટકા હતા. હવે ત્રીજા તબક્કામાં નામ દૂર થવાના પ્રમાણમાં વધારો થવાનો દાવો કોંગ્રેસ કરી રહી છે.
દસ્તાવેજોનો બોજ સામાન્ય મતદાર પર કેમ?
કોંગ્રેસનો મુખ્ય સવાલ એ છે કે મતદારની પાત્રતા સાબિત કરવાનો બોજ કેટલો સામાન્ય નાગરિક ઉઠાવી શકે? જયરામ રમેશે ખાસ કરીને ગરીબો, સ્થળાંતરિત મજૂરો, ગ્રામ્ય પરિવારો અને જૂના દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ ન હોય તેવા લોકો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમના આરોપ મુજબ અગાઉ મતદાર યાદીની ચકાસણીમાં વહીવટીતંત્રની ભૂમિકા વધુ હતી, જ્યારે SIRમાં મોટી સંખ્યામાં નાગરિકો પાસેથી પોતાની પાત્રતા સાબિત કરવા માટે દસ્તાવેજો માંગવામાં આવી રહ્યા છે.
સરકાર અને ચૂંટણી પંચ સમક્ષ સવાલ એ છે કે જે નાગરિક પાસે જૂના રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ ન હોય તેને પોતાની પાત્રતા સાબિત કરવાની સરળ અને પારદર્શક તક કેવી રીતે મળશે? શું દસ્તાવેજોની અછતને કારણે એક પણ પાત્ર મતદારનું નામ ન કપાય તેની ખાતરી માટે પૂરતી સુરક્ષા વ્યવસ્થા છે?
મહિલાઓ અને નબળા વર્ગોના નામ અંગે પણ સવાલ
કોંગ્રેસે એવો પણ દાવો કર્યો છે કે કેટલાક રાજ્યોમાં પુરુષોની સરખામણીએ મહિલાઓના નામ વધુ પ્રમાણમાં દૂર થયા છે. પાર્ટીનું કહેવું છે કે સામાજિક અને આર્થિક રીતે નબળા વર્ગો માટે દસ્તાવેજો એકત્રિત કરવાની પ્રક્રિયા વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે.
કર્ણાટક, તેલંગાણા અને ઝારખંડમાં જોખમમાં રહેલા મતદારોની યાદી જાહેર કરવામાં આવી હોવાનું કોંગ્રેસે જણાવ્યું છે. જયરામ રમેશે દાવો કર્યો કે દિલ્હીએ 19 સપ્ટેમ્બરે જાહેર દબાણ બાદ આવી યાદી જાહેર કરી, જ્યારે અન્ય કેટલાક રાજ્યોમાં આવી માહિતી જાહેર ન કરાઈ હોવાનો તેમનો આરોપ છે.
દિલ્હીમાં 31.63 લાખ મતદારોને નોટિસ
દિલ્હીમાં SIR હેઠળ 31.63 લાખથી વધુ મતદારોને નોટિસ આપવામાં આવી છે. ચૂંટણી અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ નોટિસનો હેતુ મતદારની વિગતોમાં રહેલી વિસંગતતાઓ ચકાસવાનો છે અને નોટિસ મળવી પોતે જ નામ કાપી નાખ્યાનો અર્થ નથી.
આ પ્રક્રિયામાં ‘unmapped’ અને ‘logical discrepancies’ જેવી કેટેગરીનો ઉપયોગ થયો છે. આથી સરકાર સામે સવાલ છે કે દરેક નોટિસનું ચોક્કસ કારણ મતદારને સરળ ભાષામાં કેમ ન જણાવવામાં આવે અને સમગ્ર પ્રક્રિયા માટે રાજ્યવાર, બૂથવાર તથા વ્યક્તિગત સ્તરે પૂરતી જાહેર માહિતી કેમ ન ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે?
કપિલ સિબ્બલની નોટિસ પર પણ ચર્ચા
રાજ્યસભા સાંસદ કપિલ સિબ્બલે પણ SIR હેઠળ પોતાને નોટિસ મળવાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. તેમણે સવાલ કર્યો કે જો અગાઉ સાંસદ રહી ચૂકેલા વ્યક્તિ અને પોતાના દસ્તાવેજો રજૂ કરનારા મતદારને પણ નોટિસ મળી શકે છે, તો સામાન્ય નાગરિકોની સ્થિતિ શું હશે? સિબ્બલનો દાવો છે કે નોટિસ તેમને ભૌતિક રીતે મોકલવામાં આવી નહોતી અને તેમણે તેને વેબસાઇટ પર જોઈ હતી.
My Press Conference on the ‘absence of mapping & discrepancy’ of my name in the draft rolls.
Full PC Link 👇https://t.co/wAxdmbFhSR pic.twitter.com/UDktYnraUt— Kapil Sibal (@KapilSibal) September 20, 2026
આ મામલે ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે SIRનો મૂળ હેતુ પાત્ર નાગરિકોને મતદાર યાદીમાંથી બહાર રાખવાનો નહીં, પરંતુ યાદીને ચોક્કસ બનાવવાનો છે. પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પાત્ર ભારતીય નાગરિક, જે 18 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરનો છે અને કાયદા હેઠળ અન્યથા અયોગ્ય નથી, તેને મતદાર તરીકે નોંધણીનો અધિકાર છે.
હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે મતદાર યાદીને શુદ્ધ કરવાની પ્રક્રિયામાં અપાત્ર નામો દૂર કરવાની સાથે દરેક પાત્ર નાગરિકનો મતાધિકાર સુરક્ષિત રહે તેની ખાતરી કોણ કરશે? અને જો લાખો નામો અંગે વાંધા કે નોટિસો ઊભી થાય છે, તો તેમની ચકાસણી અને અપીલની પ્રક્રિયા સમયસર તથા સંપૂર્ણ પારદર્શક રીતે થશે તેની જવાબદારી કઈ સંસ્થા લેશે?
