Delhi Protest Detention: મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમરના રાજીનામાની માગ સાથે દિલ્હીમાં યોજાયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન પોલીસની કાર્યવાહી અંગે ગંભીર આક્ષેપો સામે આવ્યા છે. અટકાયત કરાયેલા અનેક લોકોએ દાવો કર્યો છે કે પોલીસે તેમની સાથે મારપીટ કરી, ગુપ્તાંગો પર ઈજાઓ પહોંચાડી, મોબાઇલ ફોન છીનવી લીધા અને ફોનમાંથી વિરોધ પ્રદર્શનના ફોટા તથા વીડિયો કાઢી નાખ્યા. આ લોકોમાં સગીરોનો પણ સમાવેશ થતો હતો. અટકાયત કરાયેલા લોકોના જણાવ્યા અનુસાર, તેમને વકીલો અને તબીબી સહાય મેળવવામાં પણ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
11 ઑક્ટોબરના વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન કનોટ પ્લેસ અને જંતર-મંતર પરથી અટકાયત કરાયેલા ઓછામાં ઓછા 50 લોકોને મધ્ય દિલ્હીથી આશરે 40 કિલોમીટર દૂર પંડવાલાન ખુર્દના એક સામુદાયિક કેન્દ્રમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા. આ કાર્યવાહી સતત બીજા દિવસે પણ ચાલી હતી. અટકાયત કરાયેલા લોકોએ આરોપ લગાવ્યો કે પોલીસ દ્વારા તેમની સાથે બળજબરી કરવામાં આવી હતી અને તેમને લાંબા સમય સુધી એ પણ જણાવવામાં આવ્યું નહોતું કે તેમને ક્યાં લઈ જવામાં આવી રહ્યા છે.
કનોટ પ્લેસમાં અટકાયતથી શરૂ થઈ ઘટનાની કથિત આપવીતી
30 વર્ષીય વકીલ અર્જુન ઉન્નીકૃષ્ણન પણ અટકાયત કરાયેલા લોકોમાં સામેલ હતા. તેમણે જણાવ્યું કે તેઓ કનોટ પ્લેસમાં મિત્રો સાથે હતા. સાંજે આશરે ચાર વાગ્યે તેમણે કેટલાક પુરુષ પોલીસકર્મીઓને મહિલા પોલીસકર્મીની હાજરી વિના એક દંપતીને ખેંચીને લઈ જતા જોયા હતા. ઉન્નીકૃષ્ણન અને તેમના મિત્રોએ આ અંગે વાંધો ઉઠાવ્યો, ત્યારબાદ તેમને પણ અટકાયત માટેની બસમાં બેસાડી દેવામાં આવ્યા હોવાનો તેમનો દાવો છે.
ઉન્નીકૃષ્ણનના જણાવ્યા અનુસાર, તેમને પિંડ બલૂચી રેસ્ટોરાં પાસે આવેલી LICની ઇમારત નજીકના એક નિર્જન રસ્તા પર લઈ જવામાં આવ્યા હતા. રસ્તાની આસપાસ બેરિકેડ ગોઠવવામાં આવ્યા હતા અને તેમને ફોન કાઢવા કે કોઈની મદદ માગવાની મંજૂરી આપવામાં આવી નહોતી. તેમણે દાવો કર્યો કે લગભગ 50 લોકોને પાંચ હરોળમાં બેસાડવામાં આવ્યા હતા, જેમાં દરેક હરોળમાં 10 લોકો હતા. આ સમૂહમાં 16થી 17 વર્ષની ઉંમરના સગીરો પણ હાજર હતા.
તેમણે આ પરિસ્થિતિને ભયજનક ગણાવી હતી અને કહ્યું કે ત્યાં હાજર લોકોને એવું લાગી રહ્યું હતું કે જાણે તેમને ગોળી મારવા માટે હરોળમાં બેસાડવામાં આવ્યા હોય.
ફોનના પાસવર્ડ માગ્યા અને અંગત ફોટા-વીડિયો જોયાનો આક્ષેપ
ઉન્નીકૃષ્ણને આરોપ લગાવ્યો કે પોલીસે એવા લોકોને ઓળખવાનું શરૂ કર્યું, જેમને પહેલાં વીડિયો બનાવતા અથવા ફોટા લેતા જોયા હતા. ત્યારબાદ તેમના ફોન છીનવી લેવામાં આવ્યા અને ફોનના પાસવર્ડ માગવામાં આવ્યા. કેટલાક લોકોએ પાસવર્ડ આપવાનો ઇનકાર કરતાં તેમની મારપીટ કરવામાં આવી હોવાનો દાવો તેમણે કર્યો હતો.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે એક વ્યક્તિનો ફોન જપ્ત કર્યા પછી કેટલાક પોલીસકર્મીઓ તેની ગેલેરીમાં રહેલા ફોટા અને વીડિયો જોઈને હસી રહ્યા હતા. અટકાયત કરાયેલા લોકો તેમને આવું ન કરવા વિનંતી કરતા રહ્યા હોવા છતાં આ વર્તન ચાલુ રહ્યું હોવાનો આરોપ છે. આ ઘટનાએ અટકાયત દરમિયાન વ્યક્તિગત ગોપનીયતા અને ડિજિટલ માહિતીના અધિકાર અંગે પણ સવાલો ઊભા કર્યા છે.
પોલીસ વાનમાં ધકેલી મારપીટ કર્યાનો દાવો
ઉન્નીકૃષ્ણનના જણાવ્યા અનુસાર, થોડા સમય પછી દિલ્હી પોલીસની એક વાદળી વાન ત્યાં આવી હતી. વાનમાં લોખંડની રેલિંગ અને અલગ વિભાગો બનાવવામાં આવ્યા હતા. અટકાયત કરાયેલા લોકોને એક પછી એક ખેંચીને વાનમાં ધકેલવામાં આવ્યા હતા.
તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે પોલીસકર્મીઓએ લોકોને થપ્પડ મારી, એકબીજાની તરફ ધકેલ્યા અને ગુપ્તાંગો પર માર માર્યો હતો. તેમની સાથે રહેલા સગીરોને પણ મારપીટમાંથી મુક્ત રાખવામાં આવ્યા નહોતા. વાનની અંદર લોખંડની રેલિંગવાળા વિભાગો હોવાને કારણે બહાર નીકળવાનો કોઈ રસ્તો નહોતો, જેના કારણે સ્થિતિ વધુ ભયજનક બની હતી.
20 વર્ષીય એક વિદ્યાર્થીએ પણ પોતાની ઓળખ જાહેર ન કરવાની શરતે આવી જ ઘટના વર્ણવી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, જંતર-મંતર નજીકથી અટકાયત કર્યા બાદ તેમને એવી બસમાં બેસાડવામાં આવ્યા હતા, જેમાં પહેલેથી જ ડઝનબંધ લોકો હાજર હતા. તેમણે દાવો કર્યો કે લોકોની મારપીટ કરવામાં આવી અને તેમના ફોન છીનવી લેવામાં આવ્યા. વિદ્યાર્થીએ જણાવ્યું કે તેમના ચહેરા પર થપ્પડ મારવામાં આવી હતી અને માથા પર મારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમના આખા શરીર પર ઈજાઓ થઈ હોવાનો પણ તેમણે દાવો કર્યો હતો.
છાવલા પોલીસ મથકથી સામુદાયિક કેન્દ્ર સુધી લઈ જવાયા
ઉન્નીકૃષ્ણને જણાવ્યું કે ત્યારબાદ તેમને દ્વારકાના છાવલા પોલીસ મથકે લઈ જવામાં આવ્યા હતા, જ્યાં બસ થોડા સમય માટે રોકાઈ હતી. આખી સાંજ અટકાયત કરાયેલા લોકોને એ જાણકારી આપવામાં આવી નહોતી કે તેમને ક્યાં લઈ જવામાં આવી રહ્યા છે અથવા તેમની અટકાયતનું કારણ શું છે.
પછી તેમને પંડવાલાન ખુર્દના સામુદાયિક કેન્દ્રમાં લઈ જવામાં આવ્યા હતા. વિદ્યાર્થીના જણાવ્યા અનુસાર, ત્યાં ખાવા-પીવા માટે પૂરતી વ્યવસ્થા નહોતી અને ફોન પાછા માગવા છતાં તેમને ફોન આપવામાં આવ્યા નહોતા. અટકાયત કરાયેલા લોકોને ચિંતા હતી કે ફોન પોલીસ પાસે રહેતાં તેમની વ્યક્તિગત માહિતીનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
અહેવાલો અનુસાર, અટકાયત કરાયેલા લોકોમાં પત્રકાર એમ. રાજશેખર પણ સામેલ હતા, જેઓ ધ વાયર સહિત સ્વતંત્ર મીડિયા સંસ્થાઓ માટે નિયમિત રીતે લખે છે.
વકીલોને મળવા દેવામાં આવ્યા નહીં, તબીબી તપાસમાં વિલંબનો આરોપ
વકીલ ફહદ એમ. ખાન અને તેમના સહયોગી ગૌરવ સાયકલવાલા રાત્રે આઠ વાગ્યા પછી સામુદાયિક કેન્દ્ર પહોંચ્યા હતા. વકીલોના જૂથમાં વહેંચાયેલા સંદેશા દ્વારા તેમને અટકાયત કરાયેલા લોકોને ત્યાં રાખવામાં આવ્યા હોવાની જાણ થઈ હતી. જોકે, તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે પોલીસકર્મીઓએ શરૂઆતમાં તેમને કેન્દ્રની અંદર જવા દીધા નહોતા.
ખાન દ્વારા શેર કરાયેલા વીડિયોમાં બંને વકીલો સામુદાયિક કેન્દ્રના લોખંડના દરવાજાની બહારથી પોલીસને બોલાવતા અને અટકાયત કરાયેલા લોકોને મળવાની માગ કરતા દેખાય છે. તેઓ સુપ્રીમ કોર્ટના એ નિર્દેશનો પણ ઉલ્લેખ કરતા હતા, જેમાં વકીલો અને પત્રકારોને તેમની ફરજો નિભાવતાં રોકવા ન જોઈએ તેમ જણાવાયું હતું.
ખાને જણાવ્યું કે ત્યારબાદ તેમણે પોલીસ કંટ્રોલ રૂમની વાન બોલાવી અને તેના પહોંચ્યા પછી તેઓ અંદર જઈ શક્યા હતા. તેમના દાવા મુજબ, વકીલો ત્યાં પહોંચ્યા બાદ જ ઘાયલ લોકોને તબીબી તપાસ માટે લઈ જવામાં આવ્યા હતા. જેમના ફોન છીનવાયા હતા, તેમાંથી અનેક લોકો પોલીસમાં ફરિયાદ નોંધાવવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા. છાવલા પોલીસ મથકના પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર અને દ્વારકાના પોલીસ નાયબ કમિશનર (DCP)ને પણ ફરિયાદ મોકલવાની વાત તેમણે કરી હતી.
અટકાયતની કાયદેસરતા અંગે વકીલના સવાલો
ફહદ ખાને અટકાયતની કાયદેસરતા અંગે સવાલો ઉઠાવતાં કહ્યું કે લોકોને અટકાયતનાં કારણો જણાવતો કોઈ આદેશ આપવામાં આવ્યો નહોતો. તેમણે મહિલાઓની અટકાયત, સૂર્યાસ્ત પછી પણ તેમને અટકાયતમાં રાખવા, સગીરોને અટકાયત કેન્દ્રમાં લઈ જવા, ફોન છીનવવા અને મારપીટ કરવા જેવી બાબતો સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો હતો.
ખાને એવો પણ સવાલ કર્યો કે લોકોને મધ્ય દિલ્હીમાંથી ઉઠાવીને આશરે 40 કિલોમીટર દૂર લઈ જવાનો તર્ક શું હતો, ખાસ કરીને જ્યારે તેઓ પોતાની રીતે પાછા ફરી શકે તેવી વ્યવસ્થા પણ નહોતી. તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશનો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું કે વકીલો અને પત્રકારોને તેમની ફરજો નિભાવવાથી રોકી શકાય નહીં.
આ ઘટનાએ વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન પોલીસની સત્તા, અટકાયત કરાયેલા લોકોના અધિકારો, સગીરોની સુરક્ષા અને વકીલોને કાનૂની સહાય પૂરી પાડવાની વ્યવસ્થા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.
