Neha Bora Delhi High Court: દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં ઑલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (AISA)નાં રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ નેહા બોરાની અરજી પર સુનાવણી દરમિયાન લોકશાહીમાં સત્તા પરિવર્તન અને વિરોધ-પ્રદર્શનના અધિકાર અંગે ચર્ચા થઈ હતી. કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર ઍડિશનલ સૉલિસિટર જનરલ (ASG) ચેતન શર્માએ દલીલ કરી કે સત્તા પરિવર્તન ચૂંટણીમાં મતદાન દ્વારા થવું જોઈએ, નહીં કે દિલ્હીમાં એકત્ર થતાં ‘લંપટ તત્ત્વો’ દ્વારા. બીજી તરફ, નેહા બોરાના વકીલ ગોપાલ શંકરનારાયણે જણાવ્યું કે લોકશાહીમાં સત્તા પરિવર્તનની માગ કરવી ખોટી નથી.
ન્યાયમૂર્તિ સુબ્રમણ્યમ પ્રસાદની અદાલતમાં આ સુનાવણી નેહા બોરાને શાંતિ જાળવવા માટે ₹10,000નો વ્યક્તિગત બોન્ડ અને એક જામીનદાર રજૂ કરવા માટે આપવામાં આવેલી નોટિસ સામેની અરજી પર થઈ હતી. આ નોટિસ 16 ઑક્ટોબરે દિલ્હીમાં યોજાયેલા ‘લહરા દો તિરંગા’ વિરોધ-પ્રદર્શન બાદ આપવામાં આવી હતી. બંને પક્ષોની અઢી કલાકથી વધુ સમય સુધી દલીલો સાંભળ્યા બાદ હાઈકોર્ટે ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો. અહેવાલ અનુસાર, અદાલત 23 ઑક્ટોબરે સાંજે 6 વાગ્યે આદેશ સંભળાવવાની હતી.
સત્તા પરિવર્તન અને વિરોધના અધિકાર પર બંને પક્ષોની દલીલો
સુનાવણી દરમિયાન કેન્દ્ર સરકારના વકીલ ચેતન શર્માએ નેહા બોરાની હાજરીમાં યોજાયેલી એક સંયુક્ત પત્રકાર પરિષદનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમાં સત્તા પરિવર્તન માટે લડત આપવાની વાત કરવામાં આવી હોવાનો તેમણે દાવો કર્યો હતો.
તેના જવાબમાં નેહા બોરા તરફથી હાજર વરિષ્ઠ વકીલ ગોપાલ શંકરનારાયણે કહ્યું કે લોકશાહીમાં સત્તા પરિવર્તનની માગ કરવી એ પોતાનામાં ગેરકાયદેસર નથી. જોકે, ચેતન શર્માએ આ દલીલ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. તેમના મતે, સરકાર બદલવાની પ્રક્રિયા મતદાન દ્વારા થવી જોઈએ. આ ચર્ચામાં લોકશાહી વિરોધ અને કાયદો-વ્યવસ્થાની જાળવણી વચ્ચેની મર્યાદાઓનો મુદ્દો પણ સામે આવ્યો હતો.
₹10,000ના બોન્ડ માટે નોટિસ કેમ આપવામાં આવી?
નેહા બોરાને 17 ઑક્ટોબર 2026ના રોજ સ્પેશિયલ એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ (SEM) દ્વારા નોટિસ આપવામાં આવી હતી. તેમાં ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS), 2023ની કલમ 126, 130 અને 135(3)નો ઉલ્લેખ કરીને તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી શાંતિ જાળવવા માટે ₹10,000નો વ્યક્તિગત બોન્ડ અને એક જામીનદાર રજૂ કરવા જણાવાયું હતું.
નોટિસમાં મુખ્યત્વે ત્રણ બાબતોનો ઉલ્લેખ હતો.
- માંડી હાઉસ વિસ્તારમાં સૂત્રોચ્ચાર કરવાનો આરોપ.
- જંતર-મંતર નજીક BNSSની કલમ 163 હેઠળ લાગુ પ્રતિબંધાત્મક આદેશ હોવા છતાં વારંવાર વિરોધ-પ્રદર્શન કરવાનો આરોપ.
- 16 ઑક્ટોબરે કનૉટ પ્લેસમાં યોજાનારા પ્રદર્શનમાં લોકોને જોડાવા માટે ઉશ્કેરવાનો આરોપ.
નેહા બોરાએ આ આરોપો અને નોટિસની કાયદેસરતાને હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યાં છે. તેમની અરજીમાં જણાવાયું છે કે નોટિસમાં એવો કોઈ નક્કર આધાર રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી, જેનાથી સાબિત થાય કે તેમના કાર્યોથી શાંતિ ભંગ થવાની વાસ્તવિક આશંકા હતી.
નેહા બોરાએ અટકાયત અને કાર્યવાહી સામે શું કહ્યું?
અરજી મુજબ, નેહા બોરાએ 16 ઑક્ટોબરે સાંજે પાંચ વાગ્યે માંડી હાઉસ ખાતે શાંતિપૂર્ણ સભાનું આયોજન કર્યું હતું. તેનો હેતુ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ ચાલી રહેલા વિરોધના સંદર્ભમાં કનૉટ પ્લેસના સેન્ટ્રલ પાર્કમાં રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવવાનો હતો.
તેમનો આરોપ છે કે સાંજે લગભગ 5:30 વાગ્યે તેમને માંડી હાઉસથી અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યાં હતાં. ત્યારબાદ પહેલાં અજ્ઞાત સ્થળે અને પછી આર.કે. પુરમ પોલીસ સ્ટેશન લઈ જવામાં આવ્યાં હતાં. ત્યાં તેમને આખી રાત રાખવામાં આવ્યાં હતાં અને 17 ઑક્ટોબરની સવારે છ વાગ્યે મુક્ત કરાયાં હતાં. ત્યારબાદ 18 ઑક્ટોબરે તેમને શાંતિ જાળવવા માટે બોન્ડ રજૂ કરવાની નોટિસ મળી હતી.
નેહા બોરાએ હાઈકોર્ટને નોટિસ અને તેના આધારે શરૂ કરાયેલી કાર્યવાહી રદ કરવાની માગ કરી છે. સાથે જ, તેમની સામે દંડાત્મક અથવા અન્ય કડક કાર્યવાહી ન કરવા માટે અધિકારીઓને નિર્દેશ આપવાની વિનંતી પણ કરી છે.
BNSSની કલમો શું કહે છે?
આ કેસમાં કાયદાકીય રીતે મહત્ત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે શાંતિ ભંગ થવાની આશંકાના આધારે બોન્ડ માગવાની કાર્યવાહી યોગ્ય રીતે કરવામાં આવી હતી કે નહીં.
કલમ 126 હેઠળ, શાંતિ ભંગ થવાની શક્યતા અંગે માહિતી મળે તો મેજિસ્ટ્રેટ સંબંધિત વ્યક્તિને કારણ દર્શાવવા કહી શકે છે. કલમ 130 મુજબ, આદેશમાં જરૂરી વિગતો લેખિતમાં નોંધવી પડે છે. કલમ 135(3) હેઠળ નિર્ધારિત કાનૂની શરતો પૂરી થતી હોય તો તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી શાંતિ જાળવવા માટે બોન્ડ અથવા જામીન બોન્ડ આપવાનો આદેશ થઈ શકે છે.
નેહા બોરાની અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે માત્ર વિરોધ-પ્રદર્શનમાં ભાગ લેવાના આધારે આવી કાર્યવાહી યોગ્ય ઠરતી નથી અને શાંતિ ભંગ થવાની આશંકા માટે કાનૂની આધાર હોવો જરૂરી છે.
હાઈકોર્ટના આદેશ પર નજર
અદાલતે બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળ્યા બાદ પોતાનો ચુકાદો અનામત રાખ્યો હતો. હવે નોટિસ રદ થાય છે કે કાર્યવાહી ચાલુ રહે છે, તે હાઈકોર્ટના આદેશથી સ્પષ્ટ થશે. આ કેસમાં એક તરફ શાંતિ જાળવવા માટેની કાનૂની જોગવાઈઓ છે, તો બીજી તરફ લોકશાહીમાં વિરોધ-પ્રદર્શન અને સત્તા પરિવર્તનની માગ કરવાનો અધિકાર પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે.
