32.15 TMC પાણી પહોંચાડવાની યોજના
યેત્તિનાહોલે પરિયોજના હેઠળ પશ્ચિમ ઘાટની આઠ જળધારાઓમાંથી પાણી એકત્ર કરીને તેને રાજ્યના પૂર્વ ભાગમાં પહોંચાડવાનું આયોજન છે. ચિકલાબલ્લાપુર, કોલાર, હાસન, ચિક્કમગલુરુ, તુમકુરુ, રામનગર અને બેંગલુરુના આશરે 75 લાખ લોકોને લાભ આપવાનો હેતુ છે.
યોજનામાં 32.15 TMC પાણી ઉપલબ્ધ થવાનો અંદાજ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ માટે બંધ, પંપ હાઉસ અને મોટી પાઇપલાઇનોનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે. કર્ણાટકના જળસંસાધન મંત્રી એન. ચેલુવરાયસ્વામીએ ઑગસ્ટમાં વિધાન પરિષદને જણાવ્યું હતું કે પરિયોજના 2027ના અંત સુધીમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે.
IIScના વૈજ્ઞાનિકોએ પાણીની ગણતરી સામે સવાલ ઉઠાવ્યા
ભારતીય વિજ્ઞાન સંસ્થા (IISc)ના સેન્ટર ફોર ઇકોલોજિકલ સાયન્સિસના પ્રોફેસર ટી. વી. રામચંદ્રન લાંબા સમયથી પરિયોજનાના પાણીના અંદાજ અંગે સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. તેમના સંશોધન મુજબ, જળગ્રહણ વિસ્તારમાં ઉપલબ્ધ પાણીનો જથ્થો આશરે 9.55 TMC છે, જે સરકારના અંદાજ કરતાં ઘણો ઓછો છે.
2015માં રામચંદ્રન અને તેમની ટીમે આ અંગે સંશોધન પત્ર પ્રકાશિત કર્યો હતો. તેમાં વરસાદ, બાષ્પીભવન, ખેતી, ઘરેલુ વપરાશ અને જળચર જીવો માટે જરૂરી પાણીની ગણતરી કરવામાં આવી હતી. સંશોધકોના મતે, પાણીનો મોટો જથ્થો અન્યત્ર વાળવાથી ખેતી, નદીના કુદરતી પ્રવાહ અને જૈવવિવિધતા પર અસર પડી શકે છે.
CAGના અહેવાલમાં પણ પાણીની ઉપલબ્ધતા અંગે સવાલ
2025માં જાહેર થયેલા નિયંત્રક અને મહાલેખા પરીક્ષક (CAG)ના અહેવાલમાં પણ સરકારના અંદાજ અને વાસ્તવિક પાણીના પ્રવાહ વચ્ચે તફાવત દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. અહેવાલ મુજબ, 2018થી 2023 દરમિયાન આઠ બંધોમાં નોંધાયેલા પાણીના જથ્થામાં નોંધપાત્ર ફેરફાર જોવા મળ્યો હતો.
આંકડા પ્રમાણે, 2018માં પાણીની ઉપલબ્ધતા 26.80 TMC હતી, જે 2019માં 25.43 TMC, 2020માં 24.22 TMC અને 2021માં 21.64 TMC રહી હતી. 2022માં તે 19.63 TMC અને 2023માં ઘટીને 8.77 TMC થઈ હતી. આ આંકડા પરિયોજનાના 32.15 TMCના અંદાજ અંગે પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.
પર્યાવરણ અને ખર્ચ અંગે ચિંતા
પ્રોફેસર રામચંદ્રનના મતે, પાણીનો પ્રવાહ વાળવાથી પશ્ચિમ ઘાટની નાની નદીઓ, જંગલો અને વન્યજીવોને નુકસાન થઈ શકે છે. તેમણે ચેતવણી આપી છે કે નદીના પ્રવાહમાં ફેરફારથી નીચેના વિસ્તારોમાં ખેતી, માછીમારી અને સ્થાનિક લોકોની આજીવિકા પર અસર થઈ શકે છે.
પરિયોજનાનો ખર્ચ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે. 2012માં તેની પ્રારંભિક અંદાજિત કિંમત ₹8,323.50 કરોડ હતી. માર્ચ 2014માં કોંગ્રેસ સરકારના શિલાન્યાસ સમયે ખર્ચનો અંદાજ ₹12,912 કરોડ થયો હતો, જ્યારે હવે તે આશરે ₹30,000 કરોડ સુધી પહોંચ્યો હોવાનું જણાવવામાં આવે છે.
સરકારનો પક્ષ અને સ્થાનિક લોકોની ફરિયાદ
સરકારના અધિકારીઓનું કહેવું છે કે પરિયોજનાની વ્યવહારિકતાનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો અને પાણીની ઉપલબ્ધતાનો અંદાજ કેન્દ્રીય જળ આયોગના 1971થી 2008 દરમિયાનના નેત્રાવતી નદીના આંકડાઓના આધારે મૂકવામાં આવ્યો હતો. સરકાર પરિયોજનાને દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારો માટે મહત્ત્વપૂર્ણ માને છે.
બીજી તરફ, વડ્ડરહલ્લી સહિતનાં ગામોના લોકો કહે છે કે પરિયોજનાની નજીક હોવા છતાં તેમના તળાવો ભરાતાં નથી અને પીવાના પાણીની સમસ્યા યથાવત્ છે. ખેડૂત આગેવાન પુટ્ટસ્વામી શેટ્ટીના જણાવ્યા મુજબ, ખેડૂતોએ પરિયોજના માટે જમીન આપી હતી, પરંતુ તેમને અપેક્ષિત લાભ મળ્યો નથી.
સપ્ટેમ્બર 2024માં પરિયોજનાના પ્રથમ તબક્કાનું ઉદ્ઘાટન થયું હતું, પરંતુ લાભાર્થી જિલ્લાઓ સુધી પાણી પહોંચાડતું સમગ્ર નેટવર્ક હજુ પૂર્ણ થયું નહોતું. હવે આ પરિયોજના અંગે મુખ્ય સવાલ એ છે કે પાણીની વાસ્તવિક ઉપલબ્ધતા, પર્યાવરણની સુરક્ષા અને વધતા ખર્ચને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર કેવી રીતે આગળ વધશે. સ્થાનિક લોકો પાણીની સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ ઇચ્છે છે, જ્યારે વૈજ્ઞાનિકો પરિયોજનાના અંદાજ અને તેની લાંબા ગાળાની અસરોની ફરી તપાસ કરવાની માગ કરી રહ્યા છે.
